กองทุนเอไอพุ่งแรงก่อนร่วงหนัก บทเรียนเลเวอเรจ สภาพคล่อง และความเสี่ยงของนักลงทุนวัยยี่สิบสี่บนวอลล์สตรีท

เรื่องนี้มีจุดที่น่าสนใจกว่าคำว่า “กองทุนล้างพอร์ต” เยอะ เพราะสิ่งที่เกิดกับกองทุนซิตูเอชันนัล อะแวร์เนส ของลีโอโพลด์ อัสเชินเบรนเนอร์ ไม่ได้เป็นแค่คนอายุน้อยเดิมพันผิดทาง แต่เป็นตัวอย่างชัดมากว่าพอร์ตที่มีกำไรแรงสุดขีดสามารถเปลี่ยนเป็นปัญหาสภาพคล่องได้เร็วแค่ไหน เมื่อกำไรส่วนหนึ่งถูกเร่งด้วยเงินกู้และสถานะที่กระจุกตัวในธีมเดียว

อัสเชินเบรนเนอร์เคยทำงานในทีมซูเปอร์อะไลน์เมนต์ของโอเพนเอไอ ก่อนออกจากบริษัทในปี 2024 แล้วตั้งกองทุนที่ใช้ชื่อเดียวกับบทความยาวของตนเอง แนวคิดหลักคือเอไอจะผลักความต้องการชิป ศูนย์ข้อมูล พลังงาน และโครงสร้างพื้นฐานคอมพิวเตอร์ขึ้นมหาศาล เงินจึงไหลไปหาหุ้นที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานเอไอมากกว่าการกระจายไปทั่วตลาด

ช่วงแรกมันเวิร์กแบบแรงมาก รอยเตอร์รายงานว่าตั้งแต่ต้นปี 2026 ถึงสิ้นเดือนมิถุนายน กองทุนทำผลตอบแทนประมาณ 439% ตัวเลขระดับนี้ดึงสายตาทั้งวอลล์สตรีททันที แต่เดือนกรกฎาคมภาพกลับด้าน กองทุนลดลงราว 67% หลังหุ้นเอไอและเทคโนโลยีหลายตัวถูกขายหนัก

ตรงนี้ต้องแยก “ขนาดกองทุน” ออกจาก “เงินที่หาย” ให้ดี เพราะตัวเลข 45 พันล้านดอลลาร์ถูกนำไปเล่ากันจนเหมือนเป็นเงินสดของนักลงทุนที่หายเกลี้ยงในไม่กี่วัน ทั้งที่รายงานข่าวแต่ละสำนักใช้ตัวเลขคนละบริบท วอลล์สตรีทเจอร์นัลระบุว่ากองทุนเคยขยายตัวขึ้นไปใกล้ระดับ 45 พันล้านดอลลาร์ ขณะที่รอยเตอร์ระบุว่าก่อนดีลขายพอร์ต กองทุนเคยบริหารสินทรัพย์ราว 20 พันล้านดอลลาร์ และหลังดีลคาดว่าจะเหลือสินทรัพย์ราว 10 พันล้านดอลลาร์ รวมทั้งการลงทุนเอกชนอย่างแอนโทรปิก

สิ่งที่เกิดขึ้นจริงในวันที่ 30 กรกฎาคม 2026 คือกองทุนขายหุ้นจดทะเบียนส่วนใหญ่ให้ซิทาเดลของเคน กริฟฟิน หลังถูกกดดันให้เลือกว่าจะระดมทุนใหม่หรือขายสินทรัพย์ออกมา รอยเตอร์ระบุว่าดีลนี้มีโกลด์แมน แซคส์ เจพีมอร์แกน แบงก์ออฟอเมริกา และซิตี้กรุ๊ปเข้ามาช่วยประสาน และส่วนที่ซิทาเดลรับไปมีหุ้นที่ใช้เงินกู้จากโบรกเกอร์เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้าง

นี่แหละจุดที่คำว่า “เลเวอเรจ” สำคัญมาก มีทุนหนึ่งก้อนแต่ขยายสถานะให้ใหญ่กว่าทุนจริง ผลตอบแทนฝั่งบวกจึงถูกขยาย แต่เวลาหุ้นลง ความเสียหายก็ถูกขยายเหมือนกัน ยิ่งถ้าหุ้นหลายตัวอยู่ในธีมเดียว พอธีมเอไอถูกเทขายพร้อมกัน สิ่งที่ดูเหมือนถือหลายบริษัทอาจไม่ได้กระจายความเสี่ยงจริง เพราะราคายังตอบสนองต่อปัจจัยเดียวกัน

คนลงทุนรายย่อยเจอหลักเดียวกันได้แบบไม่ต้องตั้งเฮดจ์ฟันด์ เช่น ใช้มาร์จิ้นซื้อหุ้นหลายตัว แต่ทุกตัวเป็นชิปหรือศูนย์ข้อมูล พอร์ตหน้าตาดูมีหลายชื่อ ทว่าเมื่อเงินไหลออกจากธีมเดียวกัน หุ้นอาจลงพร้อมกันหมด จากนั้นหลักประกันลด โบรกเกอร์ขอเพิ่มเงิน ถ้าไม่มีเงินสดสำรองก็ต้องขายในเวลาที่ไม่อยากขาย นี่คือเหตุผลว่าทำไม “ถูกทางระยะยาว” ไม่ได้แปลว่า “อยู่รอดระหว่างทาง”

อีกจุดที่ควรระวังคือเรื่องมาร์จิ้นคอล ในคลิปและบทความบางแห่งเล่าว่ากองทุนถูกมาร์จิ้นคอลจนต้องล้างพอร์ตแบบฟันธง แต่รอยเตอร์ระบุชัดว่ายังไม่ทราบแน่ว่ากองทุนเผชิญมาร์จิ้นคอลจากผู้ให้กู้ก่อนทำดีลกับซิทาเดลหรือไม่ สิ่งที่ยืนยันได้คือกองทุนใช้เลเวอเรจ ถูกกดดันให้หาเงินเพิ่มหรือขายพอร์ต และสุดท้ายเลือกขายหุ้นจดทะเบียนส่วนใหญ่

ส่วนทฤษฎีว่าซิทาเดลหรือผู้เล่นรายใหญ่ “วางยา” ให้ราคาลงก่อนเข้าช้อน ยังไม่มีหลักฐานสาธารณะที่ยืนยันได้ การซื้อสินทรัพย์จากผู้ขายที่ต้องการสภาพคล่องอย่างเร่งด่วนเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ในตลาดการเงินอยู่แล้ว ฝั่งผู้ซื้อมีอำนาจต่อรองสูงกว่าเพราะรู้ว่าผู้ขายมีเวลาจำกัด นั่นอธิบายความได้เปรียบของผู้ซื้อโดยไม่ต้องพึ่งทฤษฎีสมคบคิด

บทเรียนที่จับต้องได้จึงไม่ใช่ “อย่าเชื่อเอไอ” แต่คืออย่าปล่อยให้ความมั่นใจในธีมลงทุนกลายเป็นข้ออ้างให้รับความเสี่ยงจนไม่มีทางถอย กำไร 439% ดูสวยมากบนกระดาษ แต่ถ้าพอร์ตต้องพึ่งราคาหุ้นไม่ให้ลงแรง พึ่งเครดิตไม่ถูกถอน และพึ่งตลาดมีสภาพคล่องตลอดเวลา แปลว่ามีเงื่อนไขหลายชั้นที่ต้องถูกพร้อมกัน

วิธีคิดที่ใช้ง่ายกว่าคือถามตัวเองสามอย่างก่อนใช้เงินกู้ลงทุน ถ้าพอร์ตลง 30% ยังถือได้ไหม ถ้าถูกขอเงินเพิ่มภายในวันเดียวมีเงินสดพอหรือเปล่า และถ้าต้องขายจริง จะมีคนรับซื้อในราคาที่รับได้ไหม ถ้าคำตอบข้อใดข้อหนึ่งเริ่มไม่แน่ใจ เลเวอเรจก้อนนั้นอาจใหญ่เกินไปแล้ว

เหตุการณ์นี้ยังไม่ใช่เรื่องของกองทุนที่หายจากโลก ซิตูเอชันนัล อะแวร์เนส ยังเหลือสินทรัพย์และการลงทุนเอกชนหลังดีล สิ่งที่พังหนักคือพอร์ตหุ้นจดทะเบียนและภาพความไร้เทียมทานที่สร้างขึ้นจากผลตอบแทนช่วงก่อนหน้า ตลาดทุนชอบให้รางวัลกับคนที่ถูกทางเร็วมาก แต่เวลาผิดทาง มันก็ไม่สนประวัติเดิมเหมือนกัน