ไขปริศนา “ราชินีแห่งรัตติกาล” (Queen of the Night): เทพีผู้ลึกลับแห่งบาบิโลนโบราณ

หากคุณมีโอกาสได้ไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติอังกฤษ (British Museum) ท่ามกลางโบราณวัตถุจากอารยธรรมโบราณนับร้อยชิ้น จะมีแผ่นดินเผานูนต่ำชิ้นหนึ่งที่ดึงดูดสายตาผู้คนเสมอ ชิ้นงานนี้มีชื่อว่า “เดอะ เบอร์นีย์ รีลีฟ” (The Burney Relief) หรือที่รู้จักกันในชื่อ “ราชินีแห่งรัตติกาล” (Queen of the Night)

แม้จะเป็นเพียงแผ่นดินเผาขนาดเล็กกะทัดรัด (สูงประมาณ 50 ซม. กว้าง 36 ซม.) แต่รายละเอียดและความลึกลับที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังภาพสลักนี้กลับน่าหลงใหล จนทำให้นักประวัติศาสตร์และผู้คลั่งไคล้เรื่องราวโบราณคดีต้องขบคิดกันมาจนถึงทุกวันนี้

ลักษณะอันเป็นเอกลักษณ์ของ “ราชินีแห่งรัตติกาล”

ภาพสลักนูนต่ำชิ้นนี้สร้างขึ้นในช่วงยุคของพระเจ้าฮัมมูราบี (Hammurabi) ระหว่างปี 1792–1750 ก่อนคริสตกาล ในยุคบาบิโลนโบราณ โดยแสดงภาพของ:

• สตรีเปลือยมีปีก: ยืนอยู่บนหลังของสิงโตสองตัว

• สวมหมวกคลุมศีรษะมีเขา: ซึ่งเป็นสัญลักษณ์บ่งบอกถึงความเป็นเทพเจ้า

• ถือคฑาและห่วง (Rod-and-Ring): สัญลักษณ์ศักดิ์สิทธิ์ที่สื่อถึงอำนาจแห่งกษัตริย์และเครื่องมือวัดของเทพเจ้า

• เท้ามีกรงเล็บคล้ายนก: ยึดเกาะอยู่บนหลังของสิงโตอย่างมั่นคง

เดิมทีประติมากรรมชิ้นนี้เคยถูกตกแต่งแต้มสีสันด้วยเรดโอกระ (Red Ochre) หรือสีแดงเข้มทั่วร่าง แต่ผ่านกาลเวลานับพันปี เหลือเพียงเนื้อหินเปลือยเปล่าให้เราได้เห็นในปัจจุบัน

เธอคือใครกันแน่? ไข 3 ข้อสันนิษฐานจากผู้เชี่ยวชาญ

เนื่องจากไม่มีบันทึกหลักฐานแน่ชัด นักโบราณคดีจึงได้ตั้งข้อสันนิษฐานเกี่ยวกับตัวตนที่แท้จริงของนางไว้ 3 ทางหลักๆ ดังนี้:

1. เทพีอิชตาร์ (Ishtar) หรือ อินันนา (Inanna): เทพีแห่งความรักทางเพศและสงครามของชาวเมโสโปเตเมีย ผู้ถือคฑาและห่วงแห่งอำนาจ

2. เทพีเอเรชกิกัล (Ereshkigal): ราชินีแห่งโลกหลังความตาย (ยมโลก) โดยสังเกตจากปีกที่ชี้ลงด้านล่าง ซึ่งอาจสื่อถึงการเชื่อมโยงกับดินแดนใต้พิภพ

3. ลิลิทู (Lilitu) หรือ ลิลิธ (Lilith): ปีศาจสาวในตำนานที่หลายคนเชื่อว่าเป็นภรรยาคนแรกของอาดัมตามคัมภีร์ไบเบิล

   

มหากาพย์การเดินทางของวัตถุลึกลับ

นอกจากตัวตนของเทวีองค์นี้จะยังคงเป็นปริศนาแล้ว เส้นทางที่มาของวัตถุกชิ้นนี้ก็ลึกลับไม่แพ้กัน:

• ที่มาที่ไม่แน่ชัด: ไม่ทราบแน่ชัดว่าถูกขุดพบที่ใดในอิรัก แต่ถูกนำตัวมายังกรุงลอนดอนในทศวรรษ 1930 โดยพ่อค้าชาวเลบานอนหรือซีเรีย และตั้งชื่อตามนักสะสมโบราณวัตถุ ซิดนีย์ เบอร์นีย์ (Sydney Burney)

• การปฏิเสธในตอนแรก: พิพิธภัณฑ์ British Museum เคยปฏิเสธที่จะซื้อในตอนแรกเนื่องจากปัญหาเรื่องแหล่งที่มาและเกรงว่าเป็นโบราณวัตถุที่ลักลอบนำออกจากอิรัก

• ค่าตัวหลักล้าน: ชิ้นงานนี้ถูกเปลี่ยนมือผ่านนักสะสมเอกชนหลายราย จนกระทั่งนักสะสมคนสุดท้าย ซากาโมโตะ โกโร (Sakamoto Goro) ได้ตัดสินใจขายให้กับพิพิธภัณฑ์ British Museum อีกครั้งในปี 2004 ด้วยมูลค่าสูงถึง 1.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

“ฝาแฝด” ที่พิพิธภัณฑ์ลูฟร์

เรื่องราวของราชินีแห่งรัตติกาลยิ่งน่าสนใจขึ้นไปอีก เมื่อมีการค้นพบแผ่นภาพสลักที่เกือบจะเหมือนกันทุกประการจัดแสดงอยู่ที่ พิพิธภัณฑ์ลูฟร์ (Louvre Museum) ประเทศฝรั่งเศส แม้สภาพจะชำรุดทรุดโทรมกว่า แต่จุดต่างที่สำคัญคือ ภาพที่ลูฟร์เธอยืนอยู่บนหลังของสัตว์มีเขา (เช่น แพะหรือกวาง) แทนที่จะเป็นสิงโต ซึ่งความแตกต่างนี้ยังไม่มีใครให้คำตอบที่แน่ชัดได้

สรุป

ไม่ว่า “ราชินีแห่งรัตติกาล” จะเป็นเทพีผู้ทรงอำนาจ ราชินีแห่งยมโลก หรือปีศาจในตำนาน สิ่งที่ปฏิเสธไม่ได้คือโบราณวัตถุชิ้นนี้เปรียบเสมือนหน้าต่างบานใหญ่ที่ช่วยให้เรามองเห็นความเชื่อ จินตนาการ และศรัทธาอันลึกซึ้งของมนุษย์ในอารยธรรมโบราณเมื่อกว่า 4,000 ปีที่แล้วได้อย่างชัดเจนที่สุด