เมื่อคำว่า “แค่ล้อเล่น” กลายเป็นการบูลลี่ แบบไหนที่เรียกว่าเกินไป?

ในห้องเรียน การแซวกันเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นอยู่เสมอ

เพื่อนคนหนึ่งทำข้อสอบผิด ก็อาจถูกแซวว่า “อ่านหนังสือมาทั้งคืนได้แค่นี้เองเหรอ” คนหนึ่งเดินสะดุดหน้าห้อง ก็กลายเป็นเรื่องให้หัวเราะกันทั้งกลุ่ม หรือบางครั้งเพื่อนสนิทก็มีฉายาที่เรียกกันจนติดปาก

การหยอกล้อไม่ได้เป็นเรื่องผิดเสมอไป หากทุกคนสนุกด้วยกัน และรู้ว่าเมื่อไหร่ควรหยุด

ปัญหาเริ่มเกิดขึ้นเมื่อคนหนึ่งหัวเราะ แต่คนอีกคนต้องฝืนหัวเราะตาม

คำว่า “แค่ล้อเล่น” จึงอาจเป็นได้ทั้งคำที่มีความหมายนั้น และคำพูดที่ถูกใช้เพื่อกลบความรู้สึกของคนที่กำลังเจ็บ

แล้วแบบไหนกันที่เรียกว่าเกินไป?

ก่อนอื่นต้องแยกให้ออกว่า การหยอกล้อกับการบูลลี่ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน

เพื่อนสนิทอาจแซวกันแรงพอสมควร แต่ทั้งสองฝ่ายรู้สึกสนุกเท่า ๆ กัน ไม่มีใครรู้สึกว่าตัวเองกำลังถูกทำให้อับอาย และเมื่ออีกฝ่ายพูดว่า “พอแล้ว” ก็หยุด

ตรงกันข้าม การบูลลี่โดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมก้าวร้าวที่ไม่เป็นที่ต้องการ มีความไม่สมดุลของอำนาจ และเกิดขึ้นซ้ำหรือมีแนวโน้มว่าจะเกิดขึ้นซ้ำ

อำนาจในที่นี้ไม่ได้หมายถึงกำลังทางร่างกายอย่างเดียว

เด็กที่มีเพื่อนเยอะกว่า เป็นที่นิยมกว่า มีอิทธิพลในกลุ่มมากกว่า หรือสามารถทำให้อีกคนกลายเป็นตัวตลกของห้องได้ ก็อาจมีอำนาจทางสังคมเหนือกว่าเช่นกัน

เพราะฉะนั้น การจะดูว่าเรื่องหนึ่งเป็นเพียงการหยอกเล่นหรือกำลังกลายเป็นการบูลลี่ จึงต้องมองให้มากกว่าการเป็นเพียงคำพูด

ลองนึกภาพเด็กคนหนึ่งทำคะแนนสอบได้น้อย

เพื่อนพูดว่า

“คะแนนแค่นี้เองเหรอ”

เจ้าตัวหัวเราะแล้วตอบกลับว่า

“ก็ไม่ได้อ่านนี่”

ทุกคนหัวเราะ แล้วเรื่องก็จบ

นี่อาจเป็นเพียงการแซวธรรมดา

แต่ถ้าหลังจากนั้นทุกครั้งที่มีการสอบ เพื่อนกลุ่มเดิมนำเรื่องคะแนนมาแซว ตั้งฉายา ล้อหน้าห้อง หรือพูดให้คนอื่นหัวเราะซ้ำ ๆ เรื่องหยอกล้อเกี่ยวกับคะแนนก็เริ่มเปลี่ยนไป

จากมุกหนึ่งครั้ง กลายเป็นสิ่งที่เด็กคนนั้นต้องคอยระวังทุกครั้งที่อยู่ในห้องเรียน

บางทีสิ่งที่ทำให้เจ็บอาจไม่ใช่คำพูดประโยคแรก

แต่คือการรู้ว่า

พรุ่งนี้มันจะเกิดขึ้นอีก

“แต่เด็กที่ถูกแกล้วก็หัวเราะด้วยนะ”

นี่เป็นเหตุผลที่ผู้ใหญ่อาจมองสถานการณ์ผิดได้ง่าย

เด็กที่ถูกล้ออาจหัวเราะตามเพื่อน

แต่การหัวเราะไม่ได้แปลว่ากำลังสนุกเสมอไป

บางคนหัวเราะเพราะไม่รู้จะตอบอย่างไร บางคนไม่อยากให้คนอื่นเห็นว่าตัวเองเสียใจ และบางคนกลัวว่าถ้าแสดงความโกรธหรือร้องไห้ คนอื่นจะยิ่งสนุกกับการแกล้งมากขึ้น

ลองคิดดูว่า หากต้องเลือกระหว่าง

“หัวเราะไปด้วย”

กับ

“กลายเป็นเป้าหมายที่โดนแกล้งหนักกว่าเดิม”

เด็กบางคนอาจเลือกหัวเราะ ทั้งที่ในใจไม่ได้รู้สึกขำเลย

ดังนั้น หากผู้ใหญ่เห็นเด็กหัวเราะพร้อมกับเพื่อน ก็ไม่ควรรีบสรุปว่าเรื่องทั้งหมดเป็นเรื่องสนุก

ต้องดูสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้าและหลังจากนั้นด้วย

บางครั้งเราไม่จำเป็นต้องเดาความรู้สึกของอีกฝ่าย

เพราะเขาอาจบอกออกมาแล้วว่า

“ไม่ชอบ”

“อย่าเรียกแบบนี้”

“หยุดได้ไหม”

หรือแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าไม่อยากให้เรื่องนั้นเกิดขึ้นอีก

ตรงนี้เองที่คำว่า “แค่ล้อเล่น” ไม่ควรกลายเป็นข้ออ้างในการทำต่อ

เพราะการหยอกล้อควรมีพื้นที่ให้ทั้งสองฝ่ายรู้สึกปลอดภัย

ถ้าคนหนึ่งสนุก แต่อีกคนบอกว่าไม่สนุก การตอบว่า “คิดมากไปเอง” ไม่ได้ทำให้ความรู้สึกของอีกฝ่ายหายไป

และถ้ารู้แล้วว่าอีกคนเจ็บ แต่ยังหยิบเรื่องเดิมมาพูดซ้ำ การกระทำก็ไม่ได้กลายเป็นเรื่องดีเพียงเพราะเราเรียกมันว่า “ล้อเล่น”

เรื่องที่เอามาล้อ อาจเป็นเรื่องที่คนนั้นไม่สามารถเลือกได้

เด็กอาจถูกล้อเรื่องรูปร่าง หน้าตา สีผิว ความสามารถ ผลการเรียน ฐานะ ครอบครัว เสื้อผ้า หรือสิ่งที่แตกต่างจากเพื่อน

สำหรับคนพูด อาจเป็นเพียงเรื่องที่มองเห็นตรงหน้า

แต่สำหรับคนถูกพูดถึง มันอาจเป็นเรื่องที่ติดอยู่ในใจมานาน

เด็กที่ถูกล้อเรื่องรูปร่างอาจเริ่มไม่อยากถ่ายรูป

เด็กที่ถูกล้อเรื่องฐานะอาจไม่กล้าเอาของใช้มาโรงเรียน

เด็กที่ถูกล้อเรื่องการเรียนอาจไม่กล้ายกมือตอบคำถาม แม้จะรู้คำตอบ

และเด็กที่ถูกเรียกด้วยฉายาบางอย่างซ้ำ ๆ อาจเริ่มรู้สึกว่าตัวเองถูกมองผ่านฉายานั้นไปแล้ว

คำพูดที่คนหนึ่งใช้เวลาไม่กี่วินาทีในการพูด อาจเป็นคำพูดที่อีกคนใช้เวลาหลายปีในการลืม

การบูลลี่ไม่ได้มีแค่คนที่พูดกับคนที่ถูกพูดถึง

ยังมีคนที่ยืนอยู่รอบ ๆ

บางคนหัวเราะตาม

บางคนช่วยต่อมุก

บางคนถ่ายคลิป

บางคนทำเป็นไม่เห็น

และบางคนอาจรู้สึกสงสาร แต่ไม่กล้าเข้าไปช่วย

เพราะกลัวว่าตัวเองจะกลายเป็นเป้าหมายคนต่อไป

นี่เป็นอีกด้านหนึ่งของการบูลลี่ที่น่าสนใจ เพราะบางครั้งคนที่ทำให้เรื่องดำเนินต่อไม่ได้มีเพียงคนที่เริ่มแกล้ง แต่ยังมีเสียงหัวเราะจากคนรอบข้างที่ทำให้ผู้แกล้งรู้สึกว่าการกระทำนั้นได้รับการยอมรับ

ในทางกลับกัน การไม่ร่วมวง ไม่ส่งต่อคลิป หรือไปบอกครูและผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ ก็สามารถช่วยลดความรุนแรงของสถานการณ์ได้

เด็กที่ถูกบูลลี่ไม่ควรถูกคาดหวังให้ต้องจัดการทุกอย่างด้วยตัวเอง

คำแนะนำอย่าง “ก็สู้กลับสิ” อาจฟังง่าย แต่ในสถานการณ์ที่อีกฝ่ายมีพวกมากกว่า มีอำนาจทางสังคมมากกว่า หรือมีการข่มขู่ การตอบโต้ด้วยความรุนแรงอาจทำให้เรื่องแย่ลง

สิ่งสำคัญคือการบอกผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้ ไม่ว่าจะเป็นพ่อแม่ ครู หรือบุคลากรในโรงเรียน และเล่าให้ฟังว่าเกิดอะไรขึ้น เกิดบ่อยแค่ไหน ใครเกี่ยวข้อง และมีอะไรที่ทำให้รู้สึกไม่ปลอดภัยหรือไม่

บางครั้งมันคือการปกป้องตัวเองในสถานการณ์ที่ไม่ควรต้องรับมือเพียงลำพัง

ผู้ใหญ่ก็มีบทบาทสำคัญ

เมื่อเด็กเข้ามาบอกว่าโดนเพื่อนล้อ สิ่งแรกที่ผู้ใหญ่อาจทำไม่ใช่การถามว่า

“ไปทำอะไรเขาก่อนหรือเปล่า?”

แต่ควรฟังให้จบก่อน

เกิดอะไรขึ้น?

เกิดมานานหรือยัง?

เกิดบ่อยแค่ไหน?

ใครอยู่ในเหตุการณ์?

รู้สึกอย่างไร?

และที่สำคัญคือ

“ตอนนี้ยังรู้สึกไม่ปลอดภัยอยู่ไหม?”

เพราะสิ่งที่เด็กต้องการในเวลานั้นอาจไม่ใช่คำตัดสินว่าใครผิดใครถูกทันที แต่เป็นความรู้สึกว่าเรื่องที่เกิดขึ้นมีคนรับฟัง และมีผู้ใหญ่พร้อมช่วยจัดการอย่างเหมาะสม

โรงเรียนเองก็มีส่วนสำคัญในการสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้เด็กกล้าพูดเมื่อเกิดปัญหา และทำให้การบูลลี่ไม่กลายเป็นเรื่องที่ทุกคนเห็นแล้วเลือกปล่อยผ่าน

ก่อนจะพูดว่า “แค่ล้อเล่น” ลองถามตัวเองสักนิด

ถ้าคนที่ถูกล้อเป็นคนที่รัก

ถ้าคำพูดนั้นถูกพูดกับตัวเอง

ถ้าทั้งห้องกำลังหัวเราะ แต่ตัวเองเป็นคนเดียวที่ถูกหัวเราะ

ถ้าต้องได้ยินเรื่องเดิมทุกวัน

และถ้าบอกว่า “ไม่ชอบ” แล้วไม่มีใครหยุด

ยังรู้สึกว่ามันเป็นเรื่องตลกอยู่หรือเปล่า?

คำถามเหล่านี้อาจช่วยให้เด็กเข้าใจความรู้สึกของคนอื่นมากขึ้น

เพราะการสอนเรื่องการบูลลี่อาจไม่ได้หมายถึงการห้ามเด็กทุกคนหัวเราะหรือห้ามการหยอกล้อระหว่างเพื่อน

แต่คือการสอนให้รู้ว่า ความสนุกควรมีขอบเขต และคนอื่นก็มีความรู้สึกเหมือนกัน

มุกหนึ่งอาจทำให้คนทั้งห้องหัวเราะเพียงไม่กี่วินาที

แต่คนที่ถูกล้ออาจจำมันไปอีกนาน

ก่อนจะเรียกใครว่าอ่อนแอเพียงเพราะเค้าร้องไห้ ก่อนจะบอกว่าใครคิดมากเพราะไม่ขำกับมุก และก่อนจะพูดว่า “ก็แค่ล้อเล่นเอง”

ลองมองจากมุมเราสักครั้ง

เพราะถ้าเป็นเรา ก็คงไม่อยากเดินเข้าห้องเรียนแล้วต้องคอยกลัวว่า วันนี้จะถูกแกล้งเรื่องอะไรอีก

มองใจเขา ใจเราให้มากขึ้น เพราะไม่มีใครอยากเป็นตัวตลกในวันที่ตัวเองกำลังเจ็บ และไม่มีใครควรถูกทำร้ายเพียงเพราะอีกฝ่ายเรียกมันว่า “แค่ล้อเล่น”