นาซีเคลื่อนย้ายร่างฮินเดนบูร์กหนีแนวรบโซเวียตได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ปลายเดือนมกราคม 1945 หิมะกำลังปกคลุมอนุสรณ์สถานแทนเนนแบร์กในปรัสเซียตะวันออก ขณะที่กองทัพแดงรุกเข้ามาใกล้ ฝ่ายเยอรมันไม่ได้รีบขนเพียงอาวุธหรือเอกสารสำคัญออกจากพื้นที่ แต่ยังเปิดห้องฝังศพของจอมพลพอล ฟอน ฮินเดนบูร์ก และภรรยา เพื่อพาร่างทั้งสองหนีไปทางตะวันตก

เส้นทางของโลงศพเริ่มจากอนุสรณ์สถานแทนเนนแบร์ก ผ่านกรุงเบอร์ลิน ต่อด้วยการขนส่งไปยังเหมืองเกลือเบอร์นเทอโรดในเยอรมนีตอนกลาง ร่างของอดีตประธานาธิบดีไวมาร์ถูกเก็บรวมกับศพกษัตริย์ปรัสเซียสองพระองค์และสมบัติของราชวงศ์ ก่อนที่ทหารอเมริกันจะค้นพบทั้งหมดในช่วงท้ายสงคราม

หลุมศพที่ถูกสร้างให้เป็นสัญลักษณ์

พอล ฟอน ฮินเดนบูร์กเป็นจอมพลเยอรมันจากสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง และดำรงตำแหน่งประธานาธิบดีเยอรมนีจนถึงปี 1934 เขาเสียชีวิตในเดือนสิงหาคมปีนั้น ส่วนเกอร์ทรูด ภรรยา เสียชีวิตไปก่อนตั้งแต่ปี 1921

เดิมฮินเดนบูร์กต้องการฝังร่วมกับภรรยาที่สุสานของครอบครัวในฮันโนเวอร์ แต่รัฐบาลนาซีนำร่างของทั้งสองไปฝังที่อนุสรณ์สถานแทนเนนแบร์ก สถานที่แห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อรำลึกถึงชัยชนะของเยอรมันในสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง และถูกใช้เป็นเวทีสร้างภาพความยิ่งใหญ่ของชาติ

เมื่อกองทัพแดงเคลื่อนเข้าหาปรัสเซียตะวันออก อนุสรณ์สถานจึงกลายเป็นเป้าหมายทางการเมืองและการทหาร เอกสารของ National Archives ระบุว่า พลเอกฮันส์ ไรน์ฮาร์ดท์ ผู้บัญชาการกองทัพกลุ่มกลาง สั่งทำลายอาคาร ส่วนออสการ์ ฟอน ฮินเดนบูร์ก บุตรชายของจอมพล เป็นผู้ควบคุมการนำธงทหารและโลงศพของพ่อแม่ออกจากพื้นที่

HistoryNet ระบุว่าการเคลื่อนย้ายร่างเกิดขึ้นตามคำสั่งของฮิตเลอร์ เพราะฝ่ายเยอรมันไม่ต้องการให้กองทัพแดงยึดอนุสรณ์สถานที่ยกย่องผู้นำทหารผู้เคยรบกับรัสเซีย แล้วนำร่างของฮินเดนบูร์กไปใช้เป็นภาพชัยชนะหรือการประจาน

โลงศพเดินทางผ่านทะเลบอลติก

หลังถูกนำออกจากห้องฝังศพ โลงของฮินเดนบูร์กและภรรยาถูกส่งไปยังเบอร์ลิน HistoryNet ระบุว่าเรือลาดตระเวน Emden มีส่วนในการขนย้ายโลงผ่านเส้นทางทะเลบอลติก ก่อนนำไปสมทบกับโลงของกษัตริย์เฟรเดอริก วิลเลียมที่ 1 และเฟรเดอริกมหาราช

รายละเอียดเรื่องวัสดุของโลงศพก็แตกต่างจากภาพเล่าที่มักถูกขยายให้ดูเหมือนสมบัติลึกลับ เอกสาร National Archives ระบุว่าโลงชั้นนอกสามใบทำจากไม้ ส่วนโลงของเฟรเดอริกมหาราชเป็นโลหะและมีขนาดใหญ่กว่า ภายในโลงมีชั้นตะกั่วปิดผนึกเพื่อรักษาร่าง ไม่ได้มีหลักฐานว่าโลงของฮินเดนบูร์กเป็นทองสัมฤทธิ์หนักหลายตันตามคำบอกเล่าบางแบบ

ในเดือนมีนาคม 1945 กองทัพเยอรมันนำโลงทั้งสี่ใบไปยังเหมืองเกลือเบอร์นเทอโรด ทางตะวันตกเฉียงใต้ของเมืองนอร์ดเฮาเซน เหมืองแห่งนี้ถูกเปลี่ยนเป็นโรงงานผลิตและคลังเก็บกระสุน จึงมีอุโมงค์ลึกและพื้นที่ปิดซ่อนจำนวนมาก

ห้องลับใต้เหมืองเกลือ

ฝ่ายเยอรมันขนของเข้าเหมืองด้วยกำลังทหารและสั่งให้พลเรือนออกจากพื้นที่ตั้งแต่กลางเดือนมีนาคม ห้องหนึ่งมีขนาดราว 14 x 5 เมตร ใช้เก็บโลงของฮินเดนบูร์กทั้งสองคน กษัตริย์ปรัสเซียสองพระองค์ ธงกรมทหารกว่า 200 ผืน รวมถึงภาพวาด เครื่องราชวัตถุ และทรัพย์สินจากพิพิธภัณฑ์โฮเฮนซอลเลิร์น

ทางเข้าถูกปิดด้วยอิฐและปูนในวันที่ 2 เมษายน บริเวณเดียวกันยังมีคลังกระสุนหลายแสนตันและวัตถุระเบิดจำนวนมาก ทำให้ผู้ดูแลต้องซ่อนห้องเก็บศพไว้ภายในเครือข่ายอุโมงค์ที่ทอดยาวหลายกิโลเมตร

ร่องรอยการซ่อนยังทิ้งรายละเอียดเล็ก ๆ ไว้ให้ผู้ค้นพบ โลงศพถูกติดป้ายระบุชื่อ และแหล่งข้อมูลรองระบุว่าบางใบมีการเขียนชื่อด้วยดินสอสีแดง วิธีนี้ช่วยให้ทหารที่พบห้องลับรู้ทันทีว่ากำลังมองเห็นร่างของบุคคลใด แม้ในเวลานั้นจะยังไม่มีใครรู้ว่าจะจัดการกับโลงศพเหล่านี้อย่างไร

ทหารอเมริกันพบห้องที่ถูกปิด

วันที่ 27 เมษายน 1945 หน่วยทหารสรรพาวุธของสหรัฐฯ เข้าตรวจเหมืองเบอร์นเทอโรด พวกเขาพบกำแพงอิฐก่อใหม่อยู่ข้างอุโมงค์หลัก ห่างจากปล่องลิฟต์ราว 500 เมตร ปูนยังดูสดกว่าส่วนอื่น จึงเจาะผ่านกำแพงและกองเศษวัสดุที่หนากว่าหนึ่งเมตร ก่อนพบประตูเหล็กที่ถูกล็อกจากด้านใน

หลังเปิดห้อง ทหารพบโลงศพสี่ใบอยู่ท่ามกลางภาพวาด กล่องไม้ ธงทหาร และทรัพย์สินจากพิพิธภัณฑ์ การขนย้ายออกจากเหมืองเป็นงานหนักมาก ลิฟต์มีขนาดเล็กจนต้องดัดแปลงชั่วคราวเพื่อยกโลงขึ้นจากใต้ดิน ส่วนโลงโลหะของเฟรเดอริกมหาราชหนักอย่างน้อย 1,200 ปอนด์และกินพื้นที่เกือบเต็มลิฟต์

ขบวนรถของสหรัฐฯ นำโลงทั้งสี่ไปยังปราสาทมาร์บวร์ก ระยะทางราว 160 กิโลเมตร ร่างทั้งหมดถูกเก็บภายใต้การคุ้มกัน ขณะที่เจ้าหน้าที่ต้องตัดสินใจว่าจะส่งคืนให้ครอบครัวหรือฝังไว้ที่ใดโดยไม่เปิดโอกาสให้กลุ่มนาซีใช้พิธีศพเป็นเวทีทางการเมือง

จุดจบของปฏิบัติการย้ายศพ

ในวันที่ 3 พฤษภาคม 1945 พลเอกลูเซียส เคลย์สั่งให้ส่งร่างของฮินเดนบูร์กทั้งสองคืนแก่บุตรชาย เพื่อจัดพิธีฝังแบบส่วนตัว อังกฤษไม่ยอมให้ฝังในเขตยึดครองของตน ฝรั่งเศสก็ไม่ต้องการรับโลงของกษัตริย์ปรัสเซีย สุดท้ายทางการอเมริกันเลือกโบสถ์เอลิซาเบธในเมืองมาร์บวร์กเป็นสถานที่ฝังใหม่

พิธีฝังร่างฮินเดนบูร์กและภรรยาจัดขึ้นแบบปิดในเดือนสิงหาคม 1945 ส่วนโลงของกษัตริย์ปรัสเซียถูกฝังแยกในสถานที่เดียวกัน เหตุการณ์ทั้งหมดถูกเรียกว่า Operation Bodysnatch ในเอกสารของฝ่ายอเมริกัน

หลักฐานยืนยันเส้นทางการย้ายร่างจากแทนเนนแบร์กไปยังเหมืองเกลือ และการค้นพบโดยทหารสหรัฐฯ ได้ค่อนข้างชัดเจน ส่วนแรงจูงใจเรื่องการป้องกันไม่ให้กองทัพแดงนำศพไปประจานมาจากบริบทของการทำลายอนุสรณ์สถานและแหล่งข้อมูลรอง ปฏิบัติการนี้จึงเป็นทั้งการหลบหนีของศพจากแนวรบ และผลลัพธ์ของการที่รัฐบาลนาซีเคยเปลี่ยนหลุมศพของผู้นำทหารให้กลายเป็นสัญลักษณ์ของชาติ