ออกซิเจนไม่ได้เกิดจากแสงเสมอไป? การค้นพบ 'ออกซิเจนมืด' ใต้ก้นสมุทรที่กำลังเขย่าความเข้าใจของนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลก

ใต้ทะเลลึกที่มืดสนิท ไม่มีแสงอาทิตย์ส่องถึงเลยแม้แต่นิดเดียว กลับมีบางสิ่งกำลังปล่อยออกซิเจนออกมา

ฟังดูเหมือนนิยายวิทยาศาสตร์ แต่เรื่องนี้เกิดขึ้นจริงระหว่างการศึกษาพื้นทะเลลึกในมหาสมุทรแปซิฟิก นักวิจัยพบว่าปริมาณออกซิเจนในบริเวณที่ควรจะมีแต่การใช้ออกซิเจนของสิ่งมีชีวิต กลับเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทั้งที่อยู่ลึกหลายพันเมตรจนแสงจากดวงอาทิตย์เดินทางไปไม่ถึง จึงไม่มีทางเกิดการสังเคราะห์ด้วยแสงแบบที่พืชหรือสาหร่ายทำได้

ตัวการอาจเป็นก้อนแร่ธรรมดาที่ไม่ได้ธรรมดา

เมื่อสืบหาต้นตอ นักวิจัยเริ่มพุ่งเป้าไปที่ก้อนแร่โพลีเมทัลลิก (Polymetallic Nodules) ซึ่งกระจายอยู่เต็มพื้นทะเล ก้อนแร่เหล่านี้สะสมโลหะหลายชนิด เช่น แมงกานีส นิกเกิล โคบอลต์ และทองแดง เดิมทีหลายคนมองว่ามันเป็นเพียงทรัพยากรสำหรับอุตสาหกรรม แต่ผลการทดลองกลับชี้ว่า ก้อนแร่เหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับการเกิดออกซิเจนอย่างคาดไม่ถึง

นักวิจัยเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า 'Dark Oxygen' หรือ 'ออกซิเจนมืด'

สมมติฐานที่ถูกเสนอคือ พื้นผิวของก้อนแร่บางก้อนมีความต่างศักย์ไฟฟ้าตามธรรมชาติ เมื่อนำหลายก้อนมาอยู่ใกล้กัน อาจเกิดกระบวนการคล้ายการแยกโมเลกุลน้ำด้วยไฟฟ้า ทำให้น้ำทะเลแตกตัวและปล่อยก๊าซออกซิเจนออกมา แม้พลังงานจะไม่สูงมาก แต่หากเกิดขึ้นต่อเนื่องในพื้นที่กว้าง ก็อาจอธิบายการเพิ่มขึ้นของออกซิเจนที่ตรวจพบได้

แล้วกฎวิทยาศาสตร์ถูกล้มล้างหรือเปล่า?

คำตอบคือ ยังไม่ถึงขั้นนั้น เพราะสิ่งที่ถูกท้าทายไม่ใช่หลักการสังเคราะห์ด้วยแสง แต่เป็นความเชื่อที่ว่าออกซิเจนในธรรมชาติต้องมาจากการสังเคราะห์ด้วยแสงเกือบทั้งหมด การค้นพบครั้งนี้เสนอว่า อาจยังมีเส้นทางธรรมชาติอีกแบบที่สามารถสร้างออกซิเจนได้โดยไม่ต้องใช้แสง ซึ่งเป็นเรื่องที่แทบไม่มีใครคาดคิดมาก่อน

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์จำนวนไม่น้อยยังแสดงความระมัดระวัง เพราะผลการศึกษานี้ยังต้องได้รับการทดลองซ้ำจากหลายทีมวิจัย เพื่อยืนยันว่าปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นจริงในธรรมชาติ ไม่ใช่ผลจากข้อจำกัดของเครื่องมือหรือสภาพการทดลอง

ผลกระทบอาจไกลกว่าที่คิด

หากการค้นพบนี้ได้รับการยืนยัน จะมีผลต่อหลายวงการ ตั้งแต่ชีววิทยาทะเลลึก การศึกษาต้นกำเนิดของสิ่งมีชีวิต ไปจนถึงการค้นหาชีวิตบนดวงจันทร์หรือดาวเคราะห์ที่ไม่มีแสงอาทิตย์ นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับประเด็นการทำเหมืองใต้ทะเลลึก เพราะหากก้อนแร่เหล่านี้มีบทบาทต่อระบบนิเวศมากกว่าที่เคยเชื่อ การนำมันขึ้นมาจำนวนมหาศาลอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตในมหาสมุทรโดยไม่คาดคิด

เรื่องนี้ยังไม่ใช่บทสรุป แต่เป็นประตูบานใหม่ของวิทยาศาสตร์

ทุกวันนี้ตำราไม่ได้ถูกเขียนใหม่แล้ว แต่กำลังมีคำถามใหม่เกิดขึ้น หากวันหนึ่งพิสูจน์ได้ว่าโลกสามารถสร้างออกซิเจนได้หลายวิธีมากกว่าที่เราเคยเรียน ความเข้าใจเกี่ยวกับวิวัฒนาการของโลกและการกำเนิดชีวิตอาจต้องขยายกว้างกว่าเดิมอย่างมาก