สวนนงนุช ความงามระดับโลกของเมืองไทย

เมื่อพูดถึงสวนที่สวยที่สุดในประเทศไทย คำตอบย่อมขึ้นอยู่กับว่าผู้ชมชอบสวนแบบไหน บางคนชอบสวนป่าที่ดูเป็นธรรมชาติ บางคนชอบสวนดอกไม้เมืองหนาว ขณะที่บางคนหลงใหลสวนซึ่งออกแบบอย่างประณีต แต่ชื่อที่มักถูกกล่าวถึงอยู่เสมอทั้งจากนักท่องเที่ยวไทยและต่างประเทศ คือ “สวนนงนุชพัทยา” จังหวัดชลบุรี

สวนนงนุชไม่ได้มีความน่าสนใจเพียงเพราะขนาดใหญ่ แต่เกิดจากการนำต้นไม้ งานภูมิสถาปัตยกรรม และแนวคิดจากสวนหลายวัฒนธรรมมารวมอยู่ในสถานที่เดียว ผู้มาเที่ยวจึงไม่ได้เห็นเพียงสนามหญ้าและแปลงดอกไม้ แต่เหมือนได้เดินผ่านสวนหลายประเทศภายในวันเดียว

พื้นที่เดิมของสวนนงนุชเคยถูกซื้อไว้เพื่อทำสวนผลไม้ ต่อมาผู้ก่อตั้งได้เดินทางไปชมสวนสวยในต่างประเทศและเกิดความคิดเปลี่ยนพื้นที่ให้เป็นสวนไม้ดอกไม้ประดับ ก่อนจะค่อย ๆ พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวและสวนพฤกษศาสตร์ขนาดใหญ่ รูปแบบของสวนจึงขยายตัวตามช่วงเวลา ไม่ได้เกิดขึ้นจากการออกแบบเพียงครั้งเดียวแล้วจบ

จุดที่ทำให้คนจำนวนมากจดจำสวนนงนุชได้ คือสวนฝรั่งเศสซึ่งจัดต้นไม้เป็นลวดลายเรขาคณิตอย่างเป็นระเบียบ พุ่มไม้ถูกตัดแต่งให้มีระดับใกล้เคียงกัน ทางเดินวางอย่างสมมาตร และมีสิ่งก่อสร้างตกแต่งช่วยสร้างมิติ เมื่อมองจากจุดสูงจะเห็นภาพรวมของสวนชัดเจน คล้ายสวนรอบพระราชวังในยุโรป แต่ยังรายล้อมด้วยภูมิประเทศและแสงแดดแบบเมืองร้อนของไทย

อีกด้านหนึ่งเป็นสวนอิตาเลียนที่เน้นประติมากรรม น้ำพุ กระถาง และต้นไม้ตัดแต่งทรง รูปแบบนี้ให้ความรู้สึกต่างจากสวนเมืองร้อนอย่างชัดเจน แม้อยู่ภายในพื้นที่เดียวกัน การเปลี่ยนบรรยากาศระหว่างแต่ละโซนทำให้การเดินชมไม่น่าเบื่อ เพราะผู้ชมไม่ต้องมองต้นไม้และองค์ประกอบเดิมซ้ำตลอดเส้นทาง

สำหรับคนที่ชอบพืชเมืองร้อน สวนปาล์มและปรงถือเป็นส่วนสำคัญ สวนนงนุชสะสมพันธุ์ปาล์มและปรงจากหลายพื้นที่ทั่วโลก ต้นไม้บางชนิดมีรูปทรงแปลกตา บางชนิดเติบโตช้ามาก และบางชนิดอยู่ในกลุ่มพืชที่ต้องให้ความสำคัญด้านการอนุรักษ์ พื้นที่เหล่านี้จึงไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงฉากถ่ายรูป แต่ยังเป็นแหล่งรวบรวมพันธุ์พืชเพื่อการศึกษาอีกด้วย

ปรงมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นปาล์ม เพราะมีลำต้นและใบคล้ายกัน แต่แท้จริงแล้วเป็นพืชคนละกลุ่ม ปรงเป็นพืชโบราณที่มีประวัติยาวนานมาตั้งแต่ก่อนยุคของมนุษย์ การได้เห็นปรงหลายชนิดอยู่ใกล้กันทำให้ผู้ชมสังเกตความแตกต่างของรูปทรงใบ ลำต้น และลักษณะการเจริญเติบโตได้ง่ายกว่าการพบตามธรรมชาติ

สวนกระบองเพชรเป็นอีกโซนที่มีบุคลิกเด่น พืชอวบน้ำและกระบองเพชรถูกจัดวางร่วมกับหินและพื้นดินสีอ่อน สร้างบรรยากาศแห้งแล้งซึ่งแตกต่างจากความเขียวชอุ่มในบริเวณอื่น รูปร่างของกระบองเพชรมีตั้งแต่ทรงกลมขนาดเล็กไปจนถึงต้นสูงคล้ายเสา ทำให้พื้นที่นี้มีเส้นสายและเงาที่น่าสนใจ โดยเฉพาะในช่วงที่แสงแดดตกกระทบจากด้านข้าง

สวนนงนุชยังขึ้นชื่อเรื่องการตัดแต่งต้นไม้เป็นรูปสัตว์และรูปทรงต่าง ๆ งานลักษณะนี้ต้องดูแลต่อเนื่อง เพราะต้นไม้ยังคงแตกยอดและเปลี่ยนรูปอยู่ตลอด คนดูอาจเห็นเป็นเพียงพุ่มไม้รูปช้างหรือกวาง แต่เบื้องหลังต้องอาศัยการเลือกชนิดพืช การวางโครง การควบคุมความหนาแน่น และการตัดแต่งซ้ำอย่างสม่ำเสมอ

ด้วยพื้นที่ขนาดใหญ่มาก การเดินเที่ยวทั้งหมดภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมงอาจทำให้เหนื่อยและชมได้ไม่ทั่ว นักท่องเที่ยวจำนวนหนึ่งจึงเลือกใช้รถชมสวนเพื่อดูภาพรวมก่อน แล้วค่อยกลับมาเดินในบริเวณที่สนใจ วิธีนี้ช่วยลดการเดินย้อนทาง และเหมาะกับครอบครัวที่มีเด็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ไม่สะดวกเดินไกล

เส้นทางเดินลอยฟ้าภายในสวนช่วยให้มองเห็นต้นไม้จากมุมที่ต่างออกไป แทนที่จะเห็นเพียงระดับลำต้น ผู้ชมสามารถมองผ่านเรือนยอดและเห็นการจัดวางพื้นที่จากด้านบน บางช่วงเชื่อมต่อหลายสวนเข้าด้วยกัน จึงเดินข้ามบริเวณต่าง ๆ ได้โดยไม่ต้องลงมาที่พื้นทุกครั้ง

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเดินชมมักเป็นตอนเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ แดดไม่แรงเท่าตอนกลางวัน เงาของต้นไม้และประติมากรรมจะช่วยให้ภาพถ่ายมีมิติมากขึ้น หากมาในวันที่อากาศร้อน ควรพกน้ำดื่ม หมวก หรือร่ม เพราะสวนบางส่วนเป็นพื้นที่เปิดและมีระยะเดินค่อนข้างไกล รองเท้าที่สวมสบายมีประโยชน์มากกว่ารองเท้าที่เลือกเพื่อถ่ายรูปเพียงอย่างเดียว

ฤดูกาลก็มีผลต่อบรรยากาศ ช่วงหน้าฝนต้นไม้จะดูเขียวสดและอากาศอาจไม่ร้อนมาก แต่ต้องเผื่อฝนตกและทางเดินเปียก ช่วงฤดูหนาวอากาศโดยทั่วไปสบายกว่า ส่วนฤดูร้อนท้องฟ้ามักสว่าง เหมาะกับการถ่ายภาพ แต่ควรหลีกเลี่ยงการเดินกลางแดดเป็นเวลานาน

สิ่งที่ทำให้สวนนงนุชต่างจากสวนสาธารณะทั่วไป คือการดูแลพื้นที่ในลักษณะของสถานที่จัดแสดง ต้นไม้ทุกแถว ลวดลายของพุ่มไม้ และตำแหน่งของประติมากรรมถูกคิดให้มองเห็นได้จากหลายมุม ความสวยจึงไม่ได้เกิดจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากแรงงานของคนจำนวนมากที่ต้องคอยปลูก ตัดแต่ง รดน้ำ ซ่อมแซม และปรับเปลี่ยนพื้นที่อยู่เสมอ

อย่างไรก็ตาม การเรียกที่นี่ว่า “สวนที่สวยที่สุดในไทย” ไม่ใช่ข้อสรุปตายตัว เพราะประเทศไทยยังมีสวนที่โดดเด่นอีกหลายแห่ง สวนแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย มีเสน่ห์จากดอกไม้เมืองหนาวและภูมิประเทศบนดอย สวนหลวง ร.9 ในกรุงเทพฯ มีพื้นที่กว้างและสวนจากหลายประเทศ อุทยานหลวงราชพฤกษ์ จังหวัดเชียงใหม่ โดดเด่นด้วยหอคำหลวงและภูมิทัศน์ที่มีฉากหลังเป็นภูเขา ส่วนสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์มีความน่าสนใจด้านพันธุ์ไม้และเส้นทางธรรมชาติ

ถ้าตัดสินจากความหลากหลายของสวน ความประณีตในการจัดพื้นที่ ขนาดของแหล่งรวบรวมพันธุ์พืช และชื่อเสียงในระดับนานาชาติ สวนนงนุชพัทยาย่อมเป็นหนึ่งในคำตอบที่ชัดเจนที่สุด ผู้มาเยือนสามารถมองที่นี่เป็นสวนสวยสำหรับถ่ายภาพ เป็นสถานที่พักผ่อน หรือเป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องพืชก็ได้

ความงามของสวนนงนุชจึงไม่ได้อยู่ที่มุมใดมุมหนึ่ง แต่เกิดจากการเปลี่ยนบรรยากาศตลอดเส้นทาง เดินไม่กี่นาทีอาจเปลี่ยนจากสวนยุโรปไปสู่ป่าปาล์ม จากพื้นที่สีเขียวชุ่มชื้นไปยังสวนกระบองเพชรแห้งแล้ง ความแตกต่างเหล่านี้ทำให้คนจำนวนมากใช้เวลาอยู่ในสวนได้นานกว่าที่วางแผนไว้ และเป็นเหตุผลที่ชื่อของสวนนงนุชมักปรากฏขึ้นเสมอ เมื่อมีคนถามถึงสวนที่สวยที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย