ย้อนรอยอดีตโลกก่อนมีประเทศผู้คนจัดการดูแลสังคมกันอย่างไร

หลายคนอาจเคยสงสัยว่าก่อนหน้าโลกของเราจะถูกแบ่งเขตรั้วเขตแดนชัดเจนเป็นประเทศต่างๆ อย่างที่เราเห็นในแผนที่วันนี้

ผู้คนในสมัยโบราณเขารวมกลุ่มและจัดการความเป็นอยู่กันอย่างไร เพราะในยุคดั้งเดิมไม่มีกฎหมายรัฐธรรมนูญ

ไม่มีตํารวจ ไม่มีระบบศาล และไม่มีรัฐบาลกลางในแบบที่เราคุ้นเคย แต่ชีวิตก็ยังต้องดําเนินไปและสังคมก็ยังต้องมีความสงบสุข

การรวมตัวของผู้คนในยุคแรกเริ่มจึงอาศัยกลไกที่เรียกว่าชุมชนและการยอมรับร่วมกันมากกว่าการบังคับด้วยอํานาจรัฐ การอยู่รอดคือเป้าหมายหลักของมนุษย์ยุคดึกดําบรรพ์

ดังนั้นการรวมกลุ่มเป็นเผ่าหรือกลุ่มขนาดเล็กจึงถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปกครองตนเอง ทุกคนตระหนักดีว่าการหาอาหาร ป้องกันตัวจากสัตว์ร้าย

หรือการจัดการกับภัยธรรมชาติเป็นเรื่องที่ยากเกินกว่าจะทําคนเดียวได้

ระบบการปกครองในตอนนั้นจึงตั้งอยู่บนพื้นฐานของจารีตประเพณีและการตกลงกันด้วยปากเปล่า หัวหน้าเผ่าหรือผู้ที่ได้รับความเคารพจากผู้อาวุโสมักจะเป็นผู้ตัดสินใจในเรื่องสําคัญ

โดยใช้ประสบการณ์และความรู้ที่สั่งสมมาเป็นตัวนําทาง กฎระเบียบไม่ได้ถูกเขียนขึ้นบนกระดาษ แต่ถูกถ่ายทอดผ่านคําบอกเล่า การกระทําที่ผิดต่อบรรทัดฐานของกลุ่ม เช่น

การขโมยอาหารหรือการรุกรานสมาชิกคนอื่น

จะได้รับการจัดการด้วยการประณามจากสังคมหรือการขับไล่ออกจากกลุ่ม ซึ่งบทลงโทษนี้ถือว่ารุนแรงมากสําหรับมนุษย์ที่ต้องพึ่งพาการทํางานเป็นทีมเพื่อความอยู่รอด

ต่อมาเมื่อมนุษย์เริ่มตั้งถิ่นฐานเป็นหลักแหล่งและทําเกษตรกรรม

การปกครองก็เริ่มซับซ้อนขึ้น พื้นที่ดินทํากินและการจัดสรรทรัพยากรกลายเป็นหัวข้อที่ต้องมีกติกาชัดเจนขึ้น ผู้คนที่อยู่ใกล้กันเริ่มสร้างกติกาเรื่องเขตแดนและการแบ่งปันน้ํา

เริ่มมีการสืบทอดอํานาจในสายตระกูลที่เข้มแข็ง

นี่คือจุดก่อกําเนิดของระบบเจ้าเมืองหรือการปกครองโดยนครรัฐเล็กๆ ที่ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคนเปลี่ยนไปเป็นความสัมพันธ์ระหว่างผู้นํากับผู้ใต้บังคับบัญชา

แต่ถึงกระนั้นความเป็นชุมชนก็ยังคงเป็นหัวใจสําคัญ

เพราะการดูแลกันภายในกลุ่มยังคงเข้มแข็งกว่าอํานาจจากส่วนกลาง ระบบศรัทธาและความเชื่อกลายเป็นเครื่องมือสําคัญในการคุมกําลังใจคน

การอ้างถึงอํานาจเหนือธรรมชาติหรือเทพเจ้าถูกนํามาใช้เพื่อให้ผู้คนยอมรับกติกาและให้เกียรติซึ่งกันและกันโดยไม่ต้องมีเจ้าหน้าที่รัฐมายืนคุมตลอดเวลา

การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งในสมัยนั้นมักจะจบลงที่การเจรจาหรือการให้ผู้อาวุโสทําหน้าที่ไกล่เกลี่ย หากใครทําผิดกฎเกณฑ์ของกลุ่มอย่างร้ายแรงก็จะถูกตัดออกจากวงโคจรของชุมชน

ซึ่งสําหรับมนุษย์ในสมัยนั้นการไร้กลุ่มคุ้มครองเท่ากับความตาย ทําให้คนส่วนใหญ่เลือกที่จะรักษาบรรทัดฐานเหล่านี้ไว้อย่างเคร่งครัด

จะเห็นได้ว่าระบบการปกครองในยุคก่อนมีประเทศนั้นไม่ได้พึ่งพาอุดมการณ์ที่ซับซ้อน

แต่พึ่งพาความจําเป็นในการอยู่รอดและการผูกพันกันผ่านความไว้ใจและประสบการณ์ร่วมกัน

ซึ่งเป็นรากฐานที่สําคัญที่สุดที่ทําให้มนุษย์สามารถขยายเผ่าพันธุ์และเติบโตมาจนถึงยุคที่มีการจัดตั้งเป็นรัฐและประเทศอย่างในขณะนี้