เจาะลึกที่มาของอาการขนลุก ทั้งที่ไม่ได้ผีหลอกแต่เป็นกลไกธรรมชาติ

อาการขนลุกเป็นสิ่งที่เราทุกคนต่างเคยสัมผัสกับตัวเองมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน ไม่ว่าจะเป็นตอนที่เดินออกจากห้องแอร์แล้วเจอลมหนาว หรือเวลาที่ได้ยินเรื่องราวชวนขนหัวลุกจนรู้สึกเย็นวูบขึ้นมา

หลายคนอาจจะเคยสงสัยว่าทําไมร่างกายถึงมีปฏิกิริยาอัตโนมัติเช่นนี้เกิดขึ้น ทั้งที่ดูเหมือนจะเป็นเรื่องเล็กน้อย แต่จริงๆ แล้วมันคือกลไกการเอาตัวรอดที่ฝังอยู่ในรหัสพันธุกรรมของมนุษย์เรามาตั้งแต่อดีต

กาลเวลาผ่านไปนานหลายล้านปีจนทําให้เราลืมไปแล้วว่าต้นกําเนิดของมันมีประโยชน์มหาศาลขนาดไหน กลไกที่ว่านี้มีชื่อเรียกในเชิงวิทยาศาสตร์ว่า Pilomotor reflex ซึ่งเกิดจากกล้ามเนื้อขนาดเล็กจิ๋วที่โคนขนแต่ละเส้นหดตัว

และเราเรียกกล้ามเนื้อชุดนี้ว่า Arrector pili muscle เมื่อกล้ามเนื้อเหล่านี้ทํางาน มันจะดึงรูขุมขนบนผิวหนังของเราให้ตั้งชันขึ้น จนกลายเป็นตุ่มเล็กๆ บนผิวหนังที่เราเรียกกันติดปากว่าขนลุกนั่นเอง

หากย้อนกลับไปมองอดีตอันไกลโพ้น บรรพบุรุษของเราไม่ได้เป็นมนุษย์ที่แต่งตัวมิดชิดเหมือนทุกวันนี้ แต่เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีขนหนาปกคลุมร่างกายอยู่ทั่วไปหมด กลไกการทําให้ขนลุกจึงมีหน้าที่สําคัญสองอย่างหลักๆ

อย่างแรกคือการสร้างชั้นฉนวนความร้อน เพราะเมื่อขนตั้งชันขึ้น อากาศจะติดอยู่ระหว่างเส้นขนมากขึ้น ทําหน้าที่เหมือนกําแพงกั้นความร้อนไม่ให้หลุดออกจากร่างกายไปง่ายๆ รวมถึงดักจับอากาศอุ่นไว้ใกล้ผิวหนัง

ช่วยรักษาอุณหภูมิร่างกายให้อุ่นขึ้นท่ามกลางสภาพอากาศที่หนาวเหน็บ นี่คือเหตุผลว่าทําไมพอเราเริ่มสัมผัสกับความเย็น ร่างกายจึงสั่งการทันทีเพื่อหวังจะสร้างไออุ่นให้เรานั่นเอง

ในขณะที่สถานการณ์ของความรู้สึกกลัวหรือตื่นเต้น อาการขนลุกก็มีหน้าที่ประการที่สองคือการข่มขู่ศัตรู เมื่อสัตว์ที่มีขนยาวเกิดความรู้สึกตกใจหรือกลัว

กล้ามเนื้อโคนขนจะหดตัวพองขนขึ้นเพื่อให้ร่างกายดูมีขนาดใหญ่โตกว่าความเป็นจริง นอกจากจะดูน่าเกรงขามขึ้นแล้ว ยังช่วยป้องกันการโจมตีหรือทําให้ศัตรูเข้าถึงผิวหนังได้ยากขึ้นอีกด้วย

ถึงแม้ว่ามนุษย์ในปัจจุบันจะวิวัฒนาการจนแทบไม่มีขนหนาเตอะหลงเหลืออยู่ให้พองตัวดูน่ากลัวได้เหมือนสัตว์ป่า แต่กลไกการสั่งงานของสมองและกล้ามเนื้อชุดเดิมนี้ยังคงถูกส่งต่อมาจนถึงรุ่นลูกรุ่นหลาน

ทําให้เมื่อไหร่ก็ตามที่ระบบประสาทส่วนกลางถูกกระตุ้นด้วยความเครียด ความกลัว หรืออุณหภูมิที่เปลี่ยนไป ร่างกายก็จะยังคงแสดงปฏิกิริยานี้ออกมาเป็นปกติ

แม้จะไม่ได้ช่วยอะไรในแง่ของความอบอุ่นหรือการข่มขู่ในโลกสมัยใหม่แล้วก็ตาม แต่การที่ขนลุกยังคงอยู่ก็เป็นเครื่องพิสูจน์ได้เป็นอย่างดีว่า

สัญชาตญาณดิบที่ช่วยให้มนุษย์รอดชีวิตมาได้นั้นยังคงแฝงตัวอยู่ในร่างกายเราเสมอมาโดยที่เราไม่เคยรู้ตัวเลย