ทำไมเรามักหลับตาขณะจาม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงเสี้ยววินาทีก่อนเสียง “ฮัดชิ่ว” ออกมา เปลือกตามักปิดลงเองจนแทบไม่มีโอกาสสั่งร่างกายทัน หลายคนจึงผูกเรื่องนี้เข้ากับตำนานว่า หากฝืนลืมตา ลูกตาอาจหลุดออกจากเบ้าได้

ตำนานนั้นไม่จริง ลูกตาถูกยึดไว้ด้วยกล้ามเนื้อ เนื้อเยื่อ และโครงสร้างรอบเบ้าตาอย่างแน่นหนา แหล่งข้อมูลทางการแพทย์ของ Cleveland Clinic ระบุว่า คนเราจามโดยลืมตาได้หากตั้งใจฝืนรีเฟล็กซ์มากพอ และลูกตาไม่ได้กระเด็นออกเพราะการจาม

ตาที่ปิดลงคือรีเฟล็กซ์อัตโนมัติ

การจามเป็นปฏิกิริยาป้องกันของทางเดินหายใจ เมื่อเยื่อบุจมูกและคอถูกฝุ่น เกสร สารระคายเคือง หรือเชื้อโรคกระตุ้น สมองจะสั่งให้ร่างกายหายใจเข้า เกร็งกล้ามเนื้อ แล้วพ่นลมออกแรงผ่านจมูกและปากเพื่อขับสิ่งระคายเคืองออกไป

การปิดตาเป็นส่วนหนึ่งของชุดการตอบสนองอัตโนมัตินี้ จึงเกิดเร็วและมักเกิดพร้อมกับการเกร็งใบหน้า คนส่วนใหญ่จึงรู้สึกเหมือน “ต้อง” หลับตา แม้จะไม่ตั้งใจก็ตาม

ประเด็นที่ควรแยกให้ชัด: การจามมีหน้าที่ช่วยขับสิ่งระคายเคืองออกจากจมูกและคอจริง แต่ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนพอที่จะฟันธงว่าเปลือกตาที่ปิดลงมีไว้เป็นโล่กันละอองจากการจามของตัวเองโดยเฉพาะ มันน่าจะเป็นการทำงานร่วมกันของวงจรประสาทที่ควบคุมการจามและกล้ามเนื้อใบหน้า

จามหนึ่งครั้งพาอะไรออกมาบ้าง

การจามไม่ได้มีแค่ลม แต่พาละอองจากจมูกและปากออกมาด้วย Cleveland Clinic ระบุว่าอาจมีละอองขนาดเล็กได้มากถึงราว 40,000 หยดต่อครั้ง จำนวนจริงเปลี่ยนไปตามคน สภาพทางเดินหายใจ และแรงจาม จึงไม่ควรยึดติดกับตัวเลขความเร็วเดียว เช่น 160 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ว่าใช้ได้กับทุกการจาม

ละอองเหล่านี้มีความสำคัญต่อการแพร่เชื้อโรคทางเดินหายใจ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ แนะนำให้ปิดปากและจมูกด้วยทิชชู หรือจามใส่ข้อพับแขนเมื่อไม่มีทิชชู แล้วทิ้งทิชชูและล้างมือทันที

สิ่งที่ควรทำหลังจาม

• ใช้ทิชชูปิดจมูกและปาก แล้วทิ้งลงถังขยะ

• หากไม่มีทิชชู ให้จามใส่ข้อพับแขน แทนการใช้ฝ่ามือ

• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำหลังจาม โดย CDC แนะนำอย่างน้อย 20 วินาที

• หลีกเลี่ยงการกลั้นจามด้วยการบีบจมูกและปิดปากแน่น เพราะทำให้ความดันในร่างกายเพิ่มขึ้น

ดังนั้นการหลับตาตอนจามไม่ใช่สัญญาณว่าลูกตากำลังเสี่ยงหลุดออกจากเบ้า แต่เป็นส่วนหนึ่งของรีเฟล็กซ์ที่เกิดร่วมกับการจาม สิ่งที่ช่วยลดการกระจายของเชื้อได้จริงคือปิดจมูกและปากให้ถูกวิธี แล้วล้างมือหลังจากนั้น