เสียงกร๊อบจากข้อนิ้วเกิดขึ้นได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ช่วงบ่ายที่นั่งพิมพ์งานมานาน มือเริ่มตึง หลายคนจึงประสานนิ้ว ดันเบา ๆ แล้วได้ยินเสียง กร๊อบ ชัดเจน ความรู้สึกโล่งหลังเสียงดังทำให้ดูเหมือนกระดูกเพิ่งขยับเข้าที่ แต่กระดูกไม่ได้เสียดสีกันจนลั่น

เสียงนี้เกิดในข้อต่อที่มีน้ำหล่อเลี้ยงอยู่ เช่น ข้อนิ้ว น้ำหล่อเลี้ยงข้อต่อช่วยลดแรงเสียดทานระหว่างผิวกระดูกอ่อน และมีก๊าซละลายปะปนอยู่ เมื่อเราออกแรงดึงหรือดัดนิ้ว พื้นผิวของข้อต่อจะค่อย ๆ ต้านการแยกออกจากกัน ก่อนแยกห่างอย่างรวดเร็วในจังหวะหนึ่ง

จังหวะที่ช่องว่างข้อต่อขยายเร็ว ความดันในของเหลวลดลง ก๊าซที่ละลายอยู่จึงก่อตัวเป็นช่องว่างหรือโพรงก๊าซเล็ก ๆ กระบวนการนี้เรียกว่า cavitation หรือ tribonucleation และสัมพันธ์กับเสียงที่เราได้ยิน

จุดที่มักเล่าคลาดเคลื่อนคือคำว่า “ฟองอากาศระเบิด” งานวิจัยที่ใช้ cine MRI ดูข้อนิ้วขณะเกิดเสียงจริงพบว่า เสียงเกิดพร้อมกับการก่อตัวของโพรงก๊าซและการแยกตัวอย่างรวดเร็วของผิวข้อต่อ ไม่ใช่หลักฐานว่าเสียงมาจากฟองที่ยุบหรือแตกในทันที หลังเสียงดัง โพรงนั้นยังเห็นอยู่ชั่วระยะหนึ่ง

การทดลองดังกล่าวศึกษาข้อนิ้วโคนนิ้ว 10 ข้อของอาสาสมัคร 1 คน ภาพ MRI แสดงว่าระยะห่างระหว่างผิวข้อต่อเพิ่มจากเฉลี่ย 0.93 มิลลิเมตรก่อนเกิดเสียง เป็น 1.89 มิลลิเมตรหลังเกิดเสียง เหตุการณ์เกิดเร็วมาก ภายในเวลาน้อยกว่า 310 มิลลิวินาทีตามความละเอียดของภาพที่ใช้

นั่นจึงอธิบายได้ว่าทำไมดันนิ้วซ้ำทันทีแล้วมักไม่ดังอีกรอบ ข้อต่อมีช่วงพักหรือ refractory period โดยข้อมูลในบทความระบุว่ามักใช้เวลาราว 20 นาที ก่อนจะเกิดเสียงแบบเดิมได้อีกครั้ง ระยะเวลาจริงอาจต่างกันตามข้อต่อและวิธีขยับ

แล้วหักนิ้วทำให้ข้อเสื่อมหรือไม่? งาน MRI ชิ้นนี้ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อตัดสินความเสี่ยงระยะยาว จึงไม่ควรนำภาพฟองก๊าซไปตีความว่าเป็นการรักษาอาการปวด หรือเป็นเหตุยืนยันว่าปลอดภัยสำหรับทุกคน สิ่งที่หลักฐานชิ้นนี้ตอบได้ตรง ๆ คือ ต้นกำเนิดของเสียงเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนความดันและการเกิดโพรงในน้ำหล่อเลี้ยงข้อต่อ

ถ้าหักแล้วเจ็บ บวม ข้อติด เคลื่อนไหวได้น้อย หรือเพิ่งบาดเจ็บที่มือ ควรงดฝืนดัดเพื่อให้ดังและปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด ส่วนอาการตึงจากนั่งทำงานนาน การพักมือ ขยับนิ้ว เปลี่ยนอิริยาบถ และจัดท่านั่งมักตรงกับสาเหตุมากกว่า

เสียงกร๊อบจึงไม่ใช่เสียงกระดูกแตก และตามหลักฐาน MRI ก็ไม่ควรเรียกว่าเสียงฟองอากาศระเบิดให้แม่นยำนัก มันคือเสียงที่เกิดร่วมกับการแยกตัวฉับพลันของผิวข้อต่อและการก่อตัวของโพรงก๊าซในน้ำหล่อเลี้ยงข้อต่อ