ทำความเข้าใจโรคอารมณ์สองขั้ว เมื่อสมองพาเราเหวี่ยงระหว่างช่วงซึมเศร้ากับช่วงคึกคะนอง

หลายคนเข้าใจว่า Bipolar Disorder คืออารมณ์ขึ้น ๆ ลง ๆ ทั่วไป

เช้าวันนี้อารมณ์ดี

เย็นนี้อารมณ์เสีย

พรุ่งนี้กลับมาปกติ

แต่ความจริงแล้วโรคอารมณ์สองขั้วซับซ้อนกว่านั้นมาก

และไม่ใช่แค่เรื่องนิสัยหรือการควบคุมอารมณ์ไม่อยู่

สำหรับผู้ป่วยหลายคน มันเหมือนการใช้ชีวิตอยู่บนรถไฟเหาะที่ตัวเองไม่ได้เป็นคนควบคุม

บางช่วงชีวิตเต็มไปด้วยพลังงานมหาศาล

นอนน้อยแต่ไม่ง่วง

มั่นใจผิดปกติ

คิดเร็ว พูดเร็ว ทำเร็ว

รู้สึกเหมือนทำอะไรก็สำเร็จได้หมด

แต่ในอีกช่วงหนึ่ง กลับแทบลุกจากเตียงไม่ได้

นี่คือเหตุผลที่โรคนี้ถูกเรียกว่า Bipolar Disorder

เพราะอารมณ์อาจแกว่งระหว่างสองขั้วหลัก

คือช่วงซึมเศร้า และช่วงคึกคะนองที่เรียกว่า Mania หรือ Hypomania

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า ช่วงคึกคะนองไม่ได้แปลว่ามีความสุขเสมอไป

นี่คือจุดที่คนจำนวนมากเข้าใจผิด

หลายคนคิดว่า ถ้าผู้ป่วยกำลังมีพลังงานเยอะ ก็คงเป็นช่วงที่ดี

แต่ความจริง ช่วง Mania อาจสร้างปัญหาใหญ่ในชีวิตได้เช่นกัน

คนที่อยู่ในภาวะ Mania อาจรู้สึกว่าตัวเองเก่งกว่าปกติอย่างมาก

บางคนเริ่มลงทุนเงินก้อนใหญ่โดยไม่คิดรอบคอบ

บางคนลาออกจากงานทันที

บางคนสร้างหนี้จำนวนมากภายในเวลาไม่นาน

บางคนเริ่มทำสิ่งเสี่ยงที่ปกติไม่เคยทำ

เพราะสมองกำลังประเมินความเสี่ยงต่ำกว่าความเป็นจริง

แล้วในสมองเกิดอะไรขึ้นกันแน่

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า Bipolar Disorder เกี่ยวข้องกับความไม่สมดุลของระบบสารสื่อประสาทหลายชนิด

เช่น Dopamine, Serotonin และ Norepinephrine

ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่ออารมณ์ แรงจูงใจ พลังงาน และการตัดสินใจ

ในช่วง Mania ระบบบางส่วนของสมองอาจทำงานมากเกินไป

ผู้ป่วยจึงรู้สึกมีพลังมหาศาล

คิดเร็ว

ตื่นตัวสูง

และมั่นใจอย่างผิดปกติ

ในขณะที่ช่วงซึมเศร้า ระบบเหล่านี้อาจทำงานลดลง

จนทุกอย่างในชีวิตดูหนักและไร้ความหมาย

ลองนึกถึงรถยนต์ที่คันเร่งและเบรกทำงานผิดจังหวะ

บางช่วงคันเร่งถูกเหยียบสุดแรง

บางช่วงเบรกถูกกดจนรถแทบไม่ขยับ

ผู้ป่วยจำนวนมากรู้สึกเหมือนกำลังนั่งอยู่ในรถคันนั้น โดยไม่สามารถควบคุมระบบได้เองทั้งหมด

ผลกระทบจึงไม่ได้เกิดกับผู้ป่วยเพียงคนเดียว

แต่เกิดกับทั้งครอบครัว

เพราะคนรอบข้างมักสับสนว่า อันไหนคือตัวตนจริงของเขา

เมื่อเดือนก่อนยังเต็มไปด้วยพลัง

วันนี้กลับไม่อยากคุยกับใคร

เมื่อสัปดาห์ก่อนยังวางแผนธุรกิจใหม่หลายอย่าง

วันนี้กลับรู้สึกหมดหวังกับทุกสิ่ง

คนในบ้านจำนวนมากจึงรู้สึกเหมือนกำลังพยายามตามอารมณ์ที่เปลี่ยนไปตลอดเวลา

บางคนเหนื่อย

บางคนสับสน

บางคนเริ่มโทษตัวเอง

และบางคนเข้าใจผิดว่าผู้ป่วยแค่ขี้เกียจหรือเอาแต่ใจ

แต่ความจริง Bipolar Disorder เป็นโรคทางการแพทย์

ไม่ใช่ความอ่อนแอทางจิตใจ

ไม่ใช่การเรียกร้องความสนใจ

และไม่ใช่เรื่องที่ผู้ป่วยเลือกให้เกิดกับตัวเอง

ข่าวดีคือ ปัจจุบันโรคนี้สามารถรักษาและควบคุมอาการได้

ทั้งด้วยยา การติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ การดูแลการนอน และการสนับสนุนจากครอบครัว

ผู้ป่วยจำนวนมากสามารถเรียน ทำงาน สร้างครอบครัว และใช้ชีวิตได้ตามปกติ

หากได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง

สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับคนรอบข้างคือการแยกคนออกจากโรค

คนที่เรารักไม่ได้กลายเป็นคนละคน

แต่เขากำลังเผชิญความผิดปกติของระบบที่ควบคุมอารมณ์ภายในสมอง

และในหลายช่วงเวลา เขาเองก็อาจสับสนกับสิ่งที่เกิดขึ้นไม่ต่างจากคนรอบตัวเลย

ท้ายที่สุด Bipolar Disorder ไม่ใช่เรื่องของอารมณ์ขึ้นลงธรรมดา

แต่มันคือโรคที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองทั้งระบบ

และการเข้าใจความแตกต่างระหว่างช่วงซึมเศร้ากับช่วงคึกคะนอง อาจเป็นก้าวแรกที่ช่วยให้ทั้งผู้ป่วยและครอบครัวเดินผ่านมันไปด้วยกันได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น