ทำไมคนส่วนใหญ่ถึงกลัวแมลงสาบบินมากกว่าแมลงสาบเดินและสมองเรากำลังคิดอะไรอยู่

มีสิ่งหนึ่งที่คนจำนวนมากเห็นตรงกันทั่วโลก

แมลงสาบเดินก็น่ารำคาญอยู่แล้ว

แต่พอแมลงสาบบินเท่านั้นแหละ ทุกอย่างจะเปลี่ยนไปทันที

คนที่เมื่อกี้ยังทำตัวเป็นผู้ใหญ่สุขุม อาจกรีดร้อง วิ่งหนี หรือกระโดดขึ้นเก้าอี้ภายในเวลาไม่ถึงวินาที

บางคนกลัวงูไม่เท่าแมลงสาบบินด้วยซ้ำ

คำถามคือ ทำไม

ทั้งที่แมลงสาบส่วนใหญ่ไม่ได้มีพิษ ไม่ได้กัดคนจนบาดเจ็บรุนแรง และตัวก็เล็กกว่าสัตว์อันตรายอีกหลายชนิดมาก

คำตอบส่วนหนึ่งอยู่ในวิธีที่สมองมนุษย์ถูกออกแบบมา

สมองของเราเกลียดสิ่งที่คาดเดาไม่ได้

ถ้าคุณเห็นแมลงสาบเดินอยู่บนพื้น คุณยังพอประเมินสถานการณ์ได้

มันอยู่ตรงนั้น

กำลังเคลื่อนที่ไปทางนั้น

และคุณสามารถเดินอ้อมได้

แต่ทันทีที่มันกางปีกและบินขึ้นมา สมองจะสูญเสียความสามารถในการคาดการณ์ทันที

อยู่ดี ๆ สิ่งที่เคยอยู่บนพื้น กลับสามารถพุ่งเข้าหาหน้า เข้าหัว หรือเข้าตัวเราได้จากทุกทิศทาง

สำหรับสมองดึกดำบรรพ์ของมนุษย์ สิ่งที่เคลื่อนที่เร็ว คาดเดาไม่ได้ และเข้ามาใกล้ร่างกายอย่างกะทันหัน มักถูกจัดอยู่ในหมวดอันตรายไว้ก่อน

แม้ว่าความจริงมันอาจเป็นเพียงแมลงสาบที่กำลังตกใจเราไม่ต่างกันก็ตาม

อีกเหตุผลหนึ่งคือเรื่องของความสกปรก

มนุษย์มีระบบป้องกันโรคที่เรียกว่า Disgust Response หรือปฏิกิริยาความรังเกียจ

สมองวิวัฒนาการให้หลีกเลี่ยงสิ่งที่อาจนำเชื้อโรคมาสู่ร่างกาย

แมลงสาบเป็นหนึ่งในสิ่งที่เข้าข่ายนี้อย่างชัดเจน

มันมักปรากฏตัวในท่อระบายน้ำ กองขยะ ห้องน้ำ หรือบริเวณที่คนเชื่อมโยงกับความสกปรก

ดังนั้นแม้เราจะไม่เคยสัมผัสเชื้อโรคจากมันโดยตรง สมองก็สร้างภาพจำเชิงลบเอาไว้แล้ว

พอสิ่งที่เรามองว่าสกปรกเริ่มบินเข้าหาหน้า ความรู้สึกจึงคูณหลายเท่า

ที่น่าสนใจคือ หลายคนไม่ได้กลัวแมลงสาบเพราะตัวมันเอง

แต่กลัวเพราะไม่รู้ว่ามันจะบินไปทางไหน

มีการศึกษาด้านพฤติกรรมมนุษย์หลายชิ้นพบว่า ความไม่แน่นอนสามารถกระตุ้นความเครียดได้แรงกว่าภัยคุกคามที่รู้ตำแหน่งแน่นอนเสียอีก

พูดง่าย ๆ คือ ถ้ามีเสืออยู่ในกรง เราอาจไม่ตกใจมาก

แต่ถ้ามีบางอย่างวิ่งไปมาแบบเดาทางไม่ได้ สมองจะตื่นตัวสูงกว่า

แมลงสาบบินจึงเหมือนการรวมเอาหลายสิ่งที่สมองไม่ชอบเข้าด้วยกัน

ทั้งความเร็ว ความคาดเดาไม่ได้ ความสกปรก และการเคลื่อนที่เข้าหาตัวอย่างกะทันหัน

ยิ่งถ้าเกิดขึ้นตอนกลางคืนในห้องที่เงียบ ๆ ด้วยแล้ว โอกาสที่เจ้าของบ้านจะส่งเสียงดังที่สุดในรอบเดือนก็มีสูงมาก

ที่ตลกคือ ในหลายกรณี แมลงสาบเองก็ไม่ได้ตั้งใจบินใส่คน

พวกมันมักแค่พยายามหนีหรือบินแบบควบคุมทิศทางไม่เก่งนัก

แต่เพราะขนาดตัวใหญ่ เสียงปีกดัง และเส้นทางการบินที่ดูสุ่มไปหมด ทำให้มนุษย์ตีความว่า มันกำลังพุ่งโจมตีโดยตรง

สุดท้ายแล้ว ความกลัวแมลงสาบบินอาจไม่ใช่เรื่องแปลกเลย

เพราะมันเป็นการทำงานร่วมกันของสัญชาตญาณเอาตัวรอด ความรังเกียจเชิงชีววิทยา และความไม่ชอบสิ่งที่คาดเดาไม่ได้ของสมองมนุษย์

ดังนั้นครั้งหน้าถ้าคุณเห็นผู้ใหญ่ตัวโตวิ่งหนีแมลงสาบบินแบบเสียทรง อย่าเพิ่งหัวเราะมากนัก

เพราะถ้าสิ่งนั้นเปลี่ยนทิศแล้วบินเข้าหาคุณบ้าง คุณอาจค้นพบว่าตัวเองวิ่งเร็วขึ้นกว่าที่คิดเหมือนกัน