นักวิทยาศาสตร์ไขปริศนา! ทำไมผู้หญิง “อายุยืนกว่า-สมองเสื่อมช้ากว่า” ผู้ชาย

เมื่อครู่นี้ผู้เขียนได้อ่านบทความหนึ่งเกี่ยวกับงานวิจัยด้านสมองและความชรา ซึ่งให้คำตอบที่น่าสนใจอย่างยิ่งต่อคำถามที่หลายคนสงสัยมานานว่า เหตุใดผู้หญิงจึงมักมีอายุยืนกว่า และมีแนวโน้มสมองเสื่อมช้ากว่าผู้ชาย

ข้อมูลด้านสาธารณสุขทั่วโลกพบว่า โดยเฉลี่ยแล้วผู้หญิงมีอายุขัยยืนกว่าผู้ชายประมาณ 4–5 ปี และเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ความสามารถด้านความจำและการรับรู้ก็มักเสื่อมช้ากว่าเพศชาย ปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นคำถามสำคัญที่นักวิทยาศาสตร์พยายามค้นหาคำตอบมาอย่างต่อเนื่อง

ล่าสุด งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Science Advances ชี้ให้เห็นว่า “โครโมโซม X ตัวที่สอง” ในผู้หญิง อาจมีบทบาทสำคัญในการช่วยชะลอความเสื่อมของสมอง

โดยทั่วไป มนุษย์เพศหญิงมีโครโมโซมเพศแบบ XX ขณะที่เพศชายมีแบบ XY ที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าในผู้หญิง โครโมโซม X หนึ่งตัวจะถูกปิดการทำงาน เพื่อไม่ให้เกิดการทำงานซ้ำซ้อนของยีน

แต่การศึกษาของทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานฟรานซิสโก กลับพบข้อมูลที่น่าสนใจว่า โครโมโซม X ที่เคยถูกปิดการทำงานนั้น อาจกลับมาเปิดการทำงานอีกครั้งเมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ

จากการทดลองในหนูเพศเมียอายุประมาณ 20 เดือน ซึ่งเทียบได้กับมนุษย์ราว 65 ปี พบว่า โครโมโซม X ตัวที่สองสามารถกระตุ้นการทำงานของยีนมากกว่า 20 ยีน และยีนเหล่านี้จำนวนมากเกี่ยวข้องกับการพัฒนาและการทำงานของสมอง

สิ่งที่สำคัญคือ ยีนจำนวนมากถูกกระตุ้นในบริเวณสมองที่เรียกว่า “ฮิปโปแคมปัส” ซึ่งเป็นศูนย์กลางของความจำและการเรียนรู้ และยังเป็นบริเวณที่มักเสื่อมลงตามอายุ

นักวิจัยจึงเชื่อว่า การกลับมาทำงานของโครโมโซม X ตัวที่สอง อาจมีส่วนช่วยชะลอความเสื่อมของสมองในวัยชรา

นักประสาทวิทยาที่ร่วมทำการวิจัยอธิบายว่า โดยทั่วไปแล้วสมองของผู้หญิงมักดู “อ่อนวัยกว่า” และมีความบกพร่องด้านการรับรู้น้อยกว่าผู้ชายเมื่ออายุมากขึ้น ผลลัพธ์จากการศึกษานี้จึงชี้ให้เห็นว่า โครโมโซม X ที่เคยถูกปิดการทำงาน อาจกลับมาทำงานอีกครั้งในช่วงปลายชีวิต และอาจช่วยปกป้องสมองจากความเสื่อมตามวัยได้

กล่าวอย่างง่าย ๆ คือ ความชราอาจทำให้โครโมโซม X ที่เคยเงียบ กลับมามีบทบาทอีกครั้ง

แม้ว่างานวิจัยนี้ยังอยู่ในระดับสัตว์ทดลอง แต่ก็ถือเป็นประตูสำคัญของวงการแพทย์ เพราะในอนาคต นักวิทยาศาสตร์อาจสามารถพัฒนาแนวทางที่ช่วยกระตุ้นการทำงานของยีนที่เป็นประโยชน์เหล่านี้ได้ ไม่เพียงเฉพาะผู้หญิงเท่านั้น แต่รวมถึงผู้ชายด้วย

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพยังย้ำว่า แม้เราจะควบคุมกลไกทางพันธุกรรมไม่ได้ทั้งหมด แต่การดูแลสมองตั้งแต่วันนี้ก็สามารถช่วยชะลอความเสื่อมได้เช่นกัน

การออกกำลังกายสม่ำเสมอ เช่น การเดินเร็วหรือว่ายน้ำ จะช่วยเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงสมอง การเรียนรู้สิ่งใหม่อยู่เสมอจะช่วยให้สมองสร้างการเชื่อมต่อใหม่ ๆ ได้ดีขึ้น ขณะที่การนอนหลับที่เพียงพอก็เป็นช่วงเวลาที่สมองจัดระเบียบข้อมูลและกำจัดของเสีย

นอกจากนี้ การเลือกรับประทานอาหารที่ดีต่อสมอง เช่น ปลา ผักใบเขียว และผลไม้ต่าง ๆ รวมถึงการลดความเครียดและรักษาความสัมพันธ์ทางสังคม ก็เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่ช่วยปกป้องสมองในระยะยาว

ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่า ผู้หญิงอาจไม่ได้เพียงแค่ “โชคดี” ที่อายุยืนกว่า แต่ร่างกายของพวกเธออาจมีกลไกบางอย่างซ่อนอยู่ ซึ่งช่วยปกป้องสมองให้ทนทานต่อกาลเวลา

และเมื่อวิทยาศาสตร์เข้าใจกลไกนี้มากขึ้น ในอนาคต ความรู้นี้อาจช่วยให้มนุษย์ทุกเพศมีโอกาสอายุยืนขึ้น พร้อมกับสมองที่ยังคงเฉียบคมและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพไปจนถึงวัยชรา

อ้างอิงข้อมูลจาก : Prevention และ CDC