กำนัน กับ อบต. ต่างกันยังไง ใครดูแลอะไรบ้าง

สวัสดีชาวโพสต์จังกันทุกคน  หลายนคนอาจเคยได้ยินคําว่า กํานัน กับ อบต. ผ่านหูบ่อยๆ แต่พอถามจริงๆว่าแตกต่างกันยังไง ใครมีอํานาจอะไรบ้าง 

กลับตอบไม่ได้ ทั้งที่สองอย่างนี้เป็นกลไกสําคัญของการบริหารท้องถิ่นในประเทศไทย

เริ่มจากกํานัน ก่อนเลย กํานันคือผู้นําในละดับตําบลที่มาจากสายการปกครองแบบดั้งเดิม อยู่ภายใต้ ระบบราชการ โดยจะทําหน้าที่เป็นตัวกลางระหว่างประชาชนกับรัฐ และดูแลความเรียบร้อยในพื้นที่ร่วมกับผู้ฝหญ่บ้าน ซึ้งกํานันเองก็จะถูกเลือกมาจากผู้ใหญ่บ้าน ในตําบลนั้น ไม่ใช่การเลือกั้งโดยตรง 

หน้าที่หลักของกํานันจะเน้นไปที่ การปกครองและความสงบเรียบร้อย เช่น ดูแลปัญหาชุมชน ประสานงานกับหน่วยงานรัฐปจ้งเหตุสําคัญในพื้นที่ ช่วยงาด้านความมั่นคง รวมถึงมีบทบาทในการช่วยเหลือราชการเวลามีเหตุฉุกเฉินหรือปัญหาสังคม

พูดง่าย ๆ คือ กำนันเปรียบเหมือน ตัวแทนรัฐในพื้นที่ ที่ช่วยดูแลให้ทุกอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย และเชื่อมโยงชาวบ้านกับหน่วยงานภาครัฐ

ในขณะที่ อบต. หรือชื่อเต็มว่า เป็นองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนโดยตรง มีหน้าที่บริหารและพัฒนาพื้นที่ในตำบลนั้น ๆ

อบต. จะมีโครงสร้างชัดเจน เช่น นายก อบต. และสมาชิกสภา อบต. ซึ่งทั้งหมดมาจากเสียงของประชาชน ทำให้การทำงานจะเน้นไปที่ การพัฒนา มากกว่าการควบคุม

หน้าที่ของ อบต. จะเกี่ยวกับเรื่องใกล้ตัวมาก ๆ เช่น

• การสร้างถนนในหมู่บ้าน
• การดูแลน้ำประปา
• การจัดการขยะ
• การพัฒนาคุณภาพชีวิต
• การส่งเสริมอาชีพ
• รวมถึงโครงการต่าง ๆ ที่ทำให้ชุมชนดีขึ้น

ถ้าจะให้เห็นภาพชัด ๆ
กำนัน = ดูแลความเรียบร้อย ความมั่นคง ประสานงานรัฐ
อบต. = ดูแลการพัฒนา ใช้งบประมาณ ทำโครงการให้ชาวบ้าน

อีกจุดที่ต่างกันชัดคือ ที่มาของอำนาจ กำนันไม่ได้มาจากการเลือกตั้งโดยตรงของประชาชน แต่เป็นตำแหน่งในสายปกครอง
ส่วน อบต. มาจากการเลือกตั้ง คนในพื้นที่เป็นคนเลือกเอง

นั่นแปลว่า อบต. จะมีอำนาจในการใช้งบประมาณและตัดสินใจพัฒนาในพื้นที่มากกว่า ในขณะที่กำนันจะมีบทบาทเชิงประสานงานและควบคุมความเรียบร้อย

อย่างไรก็ตาม สองส่วนนี้ไม่ได้ทำงานแข่งกัน แต่ต้องทำงาน คู่กัน เช่น เวลามีปัญหาในหมู่บ้าน กำนันอาจเป็นคนรับเรื่องหรือช่วยจัดการเบื้องต้น แล้ว อบต. ก็เข้ามาช่วยแก้ไขในเชิงโครงสร้าง เช่น ทำถนน ซ่อมระบบน้ำ หรือจัดงบประมาณ

แหล่งที่มา

กฎหมายการปกครองท้องถิ่นของประเทศไทย
โครงสร้างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
ข้อมูลกรมการปกครอง