สื่ออังกฤษแฉ “ปูติน” ลอบขนเงินสด 2.5 พันล้านดอลลาร์ 34 เที่ยวอุ้มอิหร่าน หลัง “ทรัมป์” คว่ำบาตรอย่างหนัก

เมื่อครู่นี้ ผู้เขียนได้อ่านรายงานข่าวจากสื่อใหญ่ของอังกฤษแล้วต้องยอมรับว่า เป็นข้อมูลที่หากพิสูจน์ได้ชัดเจน ย่อมสะเทือนภูมิรัฐศาสตร์โลกอย่างไม่อาจมองข้ามได้

รายงานของ The Daily Telegraph เปิดเผยโดยอ้างเอกสารลับและบันทึกการค้าระหว่างประเทศ ระบุว่า ในช่วงปี 2018 หลังจากประธานาธิบดีสหรัฐฯ ขณะนั้นคือ Donald Trump ลงนามคำสั่งคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจต่ออิหร่าน รัฐบาลรัสเซียภายใต้การนำของ Vladimir Putin ได้ดำเนินปฏิบัติการลับขนเงินสดมูลค่ารวมกว่า 2.5 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ น้ำหนักรวมเกือบ 5 ตัน ส่งตรงถึงธนาคารกลางอิหร่านจำนวน 34 เที่ยว ภายในระยะเวลาราว 4 เดือน

เงินสดแต่ละเที่ยวมีมูลค่าระหว่าง 57–115 ล้านดอลลาร์ ถูกโอนผ่านธนาคารรัสเซีย Promsvyazbank ในกรุงมอสโก มายังธนาคารกลางอิหร่านในกรุงเตหะราน เส้นทางขนส่งประกอบด้วยรถไฟจากมอสโกสู่ท่าเรือ Astrakhan ก่อนลำเลียงทางเรือข้ามทะเลแคสเปียนไปยังท่าเรือ Amirabad ของอิหร่าน และต่อด้วยรถไฟเข้าสู่เมืองหลวง

รายงานยังระบุว่า เงินสดที่ขนส่งส่วนใหญ่เป็นธนบัตร 500 ยูโร แม้เอกสารการค้าจะบันทึกมูลค่าเป็นดอลลาร์สหรัฐก็ตาม การเคลื่อนย้ายในลักษณะนี้สะท้อนถึงความพยายามเลี่ยงระบบการเงินสากลที่อยู่ภายใต้มาตรการคว่ำบาตรของสหรัฐฯ และพันธมิตรตะวันตก

ผู้เชี่ยวชาญด้านรัสเซียและตะวันออกกลางอย่าง Anna Borshchevskaya วิเคราะห์ว่า ปฏิบัติการลับดังกล่าวสะท้อนว่ามอสโกอาจเลือก “แทรกแซงทางการเงิน” แทนการแทรกแซงทางทหาร เพื่อพยุงรัฐบาลเตหะรานไม่ให้ล้มในช่วงที่เผชิญแรงกดดันสูงสุด

ขณะเดียวกัน Asha Castleberry-Hernandez อดีตที่ปรึกษาด้านตะวันออกกลางประจำกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ให้ความเห็นว่า มีความเป็นไปได้ที่การสนับสนุนลักษณะคล้ายกันอาจเกิดขึ้นอีกในปัจจุบัน โดยเฉพาะในบริบทสงครามยูเครนที่รัสเซียถูกคว่ำบาตรอย่างหนัก และมีรายงานการจัดซื้อโดรน Shahed-136 รวมถึงมิสไซล์ Fath-360 จากอิหร่าน

หากข้อกล่าวอ้างดังกล่าวเป็นจริง ย่อมสะท้อนความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่างมอสโกและเตหะรานที่ลึกซึ้งกว่าที่โลกตะวันตกประเมินไว้ก่อนหน้า ไม่ใช่เพียงความร่วมมือทางทหาร แต่รวมถึงการพยุงระบบการเงินและเสถียรภาพทางการเมือง

ในช่วงปี 2018–2021 ผู้ว่าการธนาคารกลางอิหร่านในขณะนั้นคือ Abdolnaser Hemmati ต้องรับมือกับแรงกดดันทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรงจากมาตรการคว่ำบาตร การไหลเข้าของเงินสดจำนวนมหาศาลในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน จึงถูกตั้งคำถามว่าอาจมีบทบาทสำคัญในการประคับประคองเศรษฐกิจอิหร่าน

ในมุมของผู้เขียน เห็นว่าประเด็นนี้มิใช่เพียงข่าวต่างประเทศทั่วไป หากแต่เป็นภาพสะท้อนของโลกยุคใหม่ที่การคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ กลายเป็นอาวุธเชิงยุทธศาสตร์ และการโต้ตอบก็อาจเกิดขึ้นในรูปแบบที่ซับซ้อนยิ่งกว่าเดิม

คำถามสำคัญคือ หากมหาอำนาจสามารถเคลื่อนย้ายเงินสดข้ามพรมแดนเพื่อเลี่ยงแรงกดดันจากระบบการเงินโลกได้จริง ระบบคว่ำบาตรจะยังมีประสิทธิภาพเพียงใด? และภูมิรัฐศาสตร์โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคของ “เศรษฐกิจเงา” ที่ยากจะตรวจสอบมากขึ้นหรือไม่?

เรื่องนี้ยังต้องติดตามอย่างใกล้ชิด เพราะอาจไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์ปี 2018 หากแต่อาจเชื่อมโยงถึงสมการอำนาจในปัจจุบันอย่างมีนัยสำคัญ