คนเราฝันทุกคืนหรือเปล่า?

หลายคนเคยพูดเล่นกันว่า “เมื่อคืนไม่ฝันเลย” แต่ความจริงแล้วประโยคนี้ไม่ค่อยตรงนัก เพราะความจริงคือมนุษย์เราฝันทุกคืนแทบไม่เคยพลาด เพียงแต่บ่อยครั้งสมองไม่ยอมเก็บภาพเหล่านั้นไว้ให้เราตอนตื่นขึ้นมาเท่านั้นเอง

ความฝันส่วนใหญ่เกิดขึ้นในช่วงที่เรียกว่า REM Sleep หรือช่วงที่ดวงตากรอกไปมาอย่างรวดเร็ว สมองในช่วงนี้กลับทำงานคึกคักใกล้เคียงกับตอนตื่น แต่ร่างกายถูก “ล็อก” ไว้ไม่ให้ขยับตามเรื่องราวในฝัน ช่วงนี้เองที่หนังกลางคืนในหัวเราสดใสที่สุด และใช้เวลารวม ๆ ราวสองชั่วโมงต่อคืน

แต่ปัญหาคือ สมองส่วนที่ช่วยให้เราบันทึกความทรงจำกลับทำงานเบาลงพอดี นี่แหละสาเหตุที่แม้เราจะดูหนังในหัวตัวเองทุกคืน แต่พอตื่นมากลายเป็นว่า “จำไม่ได้เลย” ถ้าจะให้จำได้ต้องตื่นขึ้นมาในจังหวะใกล้ ๆ กับตอนฝันพอดี หรือไม่ก็รีบทบทวนก่อนที่มันจะหายไป

สิ่งที่น่าสนใจคือ คนที่ให้ความสำคัญกับความฝัน เช่น ชอบเล่า ชอบจดบันทึก หรือมีนิสัยปล่อยใจล่องลอย มักจะจำความฝันได้บ่อยกว่า อีกทั้งปัจจัยรอบตัวก็มีเอฟเฟกต์เหมือนกัน ความเครียดมากเกินไปมักทำให้ฝันร้ายซ้ำ ๆ และจำได้ชัด ในขณะที่การดื่มแอลกอฮอล์ก่อนนอนจะทำให้ฝันหายไปช่วงแรก แต่พอฤทธิ์หมดกลับทำให้ฝันพุ่งแรงขึ้นอย่างประหลาด

นักวิทยาศาสตร์เองก็ยังถกเถียงกันว่าแท้จริงแล้วเราฝันไปเพื่ออะไร บ้างก็ว่าเพื่อจัดระเบียบความทรงจำ บ้างก็มองว่าเป็นการบำบัดอารมณ์ หรือเป็นสนามซ้อมสัญชาตญาณเอาตัวรอดในโลกสมมติ ทฤษฎีใหม่บางสายก็ยังบอกว่า ความฝันคือการกันไม่ให้สมองเรายึดติดกับความจำเจในชีวิตประจำวัน

สุดท้ายแล้วไม่ว่าจะมองแบบไหน ความฝันก็ไม่ใช่แค่ภาพเลื่อนลอยที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นส่วนหนึ่งของกลไกการนอนที่ทำงานทุกคืน เพียงแต่เรามักจะพลาดไม่ได้เอามันติดมือกลับออกมาสู่ตอนเช้าเท่านั้นเอง

คืนนี้ถ้าตื่นขึ้นมาแล้วพอจำได้ ลองนอนนิ่ง ๆ แล้วทวนดูสักนิด อาจค้นพบว่าโรงละครลับในหัวตัวเองเต็มไปด้วยเรื่องราวที่คาดไม่ถึงก็ได้