ไขข้อข้องใจ ใครกันแน่ที่เขียนศิลาจารึกหลักที่ 1?

เมื่อพูดถึง ศิลาจารึก คนส่วนใหญ่มักนึกถึง ศิลาจารึกหลักที่ 1 ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นผลงานของ พ่อขุนรามคำแหงมหาราช แห่งอาณาจักรสุโขทัย ทว่าในปัจจุบัน ข้อสันนิษฐานนี้กำลังถูกตั้งคำถามอย่างกว้างขวาง ว่าแท้จริงแล้วใครคือผู้จารึกศิลาจารึกหลักนี้กันแน่

เดิมที หลักฐานต่าง ๆ ชี้ชัดว่าพ่อขุนรามคำแหงทรงจารึกขึ้นเอง ไม่ว่าจะเป็นเนื้อหาที่กล่าวถึงพระองค์ในมุมมองบุคคลที่ 1 รายละเอียดเกี่ยวกับวีรกรรม และศักราชที่ระบุในจารึก รวมถึงลักษณะทางกายภาพของจารึกที่ทำจากหินทรายแป้ง ซึ่งพบในบริเวณสุโขทัย และถูกค้นพบที่สุโขทัยโดยรัชกาลที่ 4 ทำให้ความเชื่อที่ว่าพ่อขุนรามคำแหงเป็นผู้จารึกนั้นแข็งแกร่งมาโดยตลอด

ข้อกังขาและทฤษฎีทางเลือก

อย่างไรก็ตาม มีข้อสังเกตหลายประการที่นำไปสู่การตั้งคำถามถึงข้อสรุปเดิม:

• รูปแบบภาษาที่แปลกไป: การจัดวางสระและวรรณยุกต์ในบรรทัดเดียวกับพยัญชนะ (เช่นเดียวกับภาษาอังกฤษ) รวมถึงการใช้วรรณยุกต์ที่แม่นยำกว่าจารึกร่วมสมัยอื่น ๆ ทำให้เกิดข้อสงสัยว่าภาษาไทยในยุคนั้นมีการพัฒนาถึงขั้นนี้แล้วจริงหรือ เมื่อเทียบกับจารึกวัดศรีชุมที่สร้างในเวลาใกล้เคียงกัน แต่มีรูปแบบการเขียนที่สระอยู่บนและล่างพยัญชนะตามปกติ
• การเปลี่ยนมุมมองผู้เขียน: เนื้อหาส่วนแรกใช้สรรพนามบุรุษที่ 1 ("กู") แต่หลังจาก 17 บรรทัดแรก กลับเปลี่ยนเป็นมุมมองบุรุษที่ 3 ("เมื่อชั่วพ่อขุนรามคำแหง") ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่าส่วนหลังอาจถูกเขียนโดยผู้อื่น

  

ทฤษฎีที่ 2: รัชกาลที่ 4 ทรงจารึก

หนึ่งในทฤษฎีที่โดดเด่นคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ทรงเป็นผู้สั่งให้สร้างศิลาจารึกหลักนี้ขึ้นมาเอง ด้วยเหตุผลหลักคือ:

• บริบทการล่าอาณานิคม: ในช่วงเวลาที่สยามกำลังเผชิญกับการล่าอาณานิคมจากชาติตะวันตก รัชกาลที่ 4 อาจทรงต้องการสร้างหลักฐานทางประวัติศาสตร์เพื่อแสดงถึงความเจริญรุ่งเรืองและอารยธรรมอันยาวนานของสยาม เพื่อโต้แย้งข้อกล่าวหาว่าสยามเป็น "คนป่าเถื่อน"
• ความรู้เกี่ยวกับสุโขทัย: รัชกาลที่ 4 ทรงมีความรู้ลึกซึ้งเกี่ยวกับประวัติศาสตร์สุโขทัยจากการธุดงค์ และการที่วรรณคดีอย่างนางนพมาศก็แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยมีฉากเป็นสุโขทัย แสดงว่าความรู้เกี่ยวกับยุคสุโขทัยมีอยู่แล้วในสมัยนั้น
• บทบาทในการแปลจารึก: การที่รัชกาลที่ 4 ทรงแปลจารึกเป็นภาษาอังกฤษด้วยพระองค์เอง และมีการปรับเปลี่ยนถ้อยคำบางส่วน ยิ่งเพิ่มความน่าสงสัยให้กับทฤษฎีนี้

  

ทฤษฎีที่ 3: จารึกในสมัยสุโขทัย แต่ไม่ใช่ทั้งหมดโดยพ่อขุนรามคำแหง

ทฤษฎีนี้ยังคงเชื่อว่าศิลาจารึกหลักที่ 1 ถูกสร้างขึ้นในสมัยสุโขทัย แต่แบ่งกลุ่มย่อยออกไปอีก:

• พ่อขุนรามคำแหงทรงจารึกเพียงบางส่วน: โดยเฉพาะ 17 บรรทัดแรก ส่วนที่เหลืออาจมีบุคคลอื่นเขียนต่อเติม
• พญาลิไททรงจารึกต่อเติม: มีการสันนิษฐานว่า พญาลิไท (พระราชนัดดาของพ่อขุนรามคำแหง) อาจเป็นผู้เขียนต่อเติม เพื่อสร้างความชอบธรรมทางการเมืองและยอพระเกียรติพ่อขุนรามคำแหง เนื่องจากเนื้อหาในจารึกกล่าวถึงอาณาเขตที่กว้างใหญ่ไพศาล ซึ่งสอดคล้องกับยุคของพญาลิไทมากกว่าสมัยพ่อขุนรามคำแหง

  

ข้อจำกัดของการตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์

แม้จะมีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง แต่การตรวจสอบอายุของศิลาจารึกด้วยวิธีทางวิทยาศาสตร์ เช่น Carbon-14 กลับเป็นเรื่องยาก เนื่องจาก Carbon-14 เหมาะกับการตรวจอินทรียวัตถุมากกว่าหิน และถึงแม้จะตรวจได้ ก็จะได้อายุของก้อนหิน ไม่ใช่อายุของร่องรอยการจารึก นอกจากนี้ สภาพการเก็บรักษาที่แตกต่างกันของจารึกแต่ละหลักก็ทำให้การเปรียบเทียบทำได้ยาก

ด้วยเหตุนี้ การไขปริศนาว่าใครคือผู้จารึกศิลาจารึกหลักที่ 1 จึงยังคงต้องอาศัยการพิจารณาจากบริบททางประวัติศาสตร์และเนื้อหาภายในเป็นสำคัญ