เรือสำรวจแฟรงคลินหายกลางอาร์กติก 170 ปี: เบาะแสไหนพาไปถึงซากเรือ?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เรือหลวงอังกฤษ HMS Erebus และ HMS Terror ออกเดินทางในปี 1845 เพื่อค้นหาเส้นทางเดินเรือทางตะวันตกเฉียงเหนือของแคนาดา ก่อนหายไปในแถบอาร์กติก การพบซากทั้งสองลำใน ปี 2014 และ ปี 2016 ไม่ได้เกิดจากโซนาร์เพียงอย่างเดียว แต่ยังอาศัยคำบอกเล่าและความรู้ของชาวอินูอิตที่ช่วยชี้พื้นที่ค้นหา

เรื่องนี้ค้างคาอยู่นานกว่า 150 ปี เพราะพื้นที่ค้นหากว้างและสภาพทะเลมีน้ำแข็ง แต่ชุมชนอินูอิตในภูมิภาคมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับเรือ คนในคณะสำรวจ และร่องรอยที่พบตามชายฝั่ง ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้ระบุพิกัดทุกอย่างแบบแผนที่สมัยใหม่ ทว่าเมื่อนักวิจัยนำไปเทียบกับภูมิประเทศและผลสำรวจใต้ทะเล มันช่วยตัดพื้นที่ที่ต้องค้นหาให้แคบลง

หลักฐานชุดหนึ่งมาจากนักข่าวชาวอเมริกันชื่อชาร์ลส์ ฟรานซิส ฮอลล์ ซึ่งเดินทางไปอาร์กติกและเก็บคำบอกเล่าจากชาวอินูอิตในช่วงทศวรรษ 1860 ถึง 1870 ล่ามสองคนคือ Taqulittuq และ Ipiivik ร่วมงานกับเขาด้วย ในปี 1869 ชายชื่อ Inukpujijuk ชี้ตำแหน่งเรืออับปางทางตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะ O’Reilly บนแผนที่เดินเรือของกองทัพเรืออังกฤษ และวาดแผนที่อีกฉบับประกอบ

เรื่องที่ฮอลล์บันทึกเล่าว่า ชาวอินูอิตเคยเห็นเรืออยู่ท่ามกลางน้ำแข็ง ต่อมาลูกเรือออกจากเรือ และมีคนกลับไปนำสิ่งของออกมาก่อนเรือจม เรื่องนี้ถ่ายทอดผ่านผู้ให้ข้อมูลและล่าม ไม่ใช่บันทึกจากลูกเรือ จึงต้องเทียบกับหลักฐานอื่น

เมื่อการค้นหากลับมาจริงจังในยุคใหม่ ทีมของ Parks Canada ทำงานร่วมกับรัฐบาลนูนาวุต นักโบราณคดีอินูอิต ชุมชนท้องถิ่น และหน่วยงานสำรวจทางทะเล พวกเขาใช้โซนาร์ลากใต้เรือเพื่อทำภาพพื้นทะเล พร้อมปรึกษาผู้รู้ในพื้นที่ งานนี้จึงไม่ใช่การเอาเครื่องมือทันสมัยไปแทนความรู้ท้องถิ่น แต่เป็นการนำข้อมูลคนละแบบมาใช้ตรวจสอบกัน

ในปี 2011 คำบอกเล่าของชาวอินูอิตชี้ว่ามีเรือลำหนึ่งจมในบริเวณช่องแคบ Victoria และ Alexandra ทีมสำรวจจึงตรวจพื้นทะเลยาว 140 กิโลเมตรด้วยโซนาร์สองชนิด แม้ยังไม่พบเรือ แต่ผลช่วยบอกว่าควรขยายหรือปรับตำแหน่งค้นหาไปทางไหน ทีมต้องเทียบสัญญาณโซนาร์กับแผนที่และข้อมูลท้องถิ่นก่อนระบุว่าเป็นเรือลำใด

จุดเปลี่ยนเกิดในปี 2014 เมื่อทีมภาคพื้นดินของรัฐบาลนูนาวุตพบวัตถุสองชิ้นจากซากเรือบริเวณ Ugjulik ซึ่งชาวอินูอิตที่ไม่ทราบชื่อเคยซ่อนไว้บนเกาะแห่งหนึ่งในพื้นที่ค้นหา Parks Canada จึงขยับจุดสำรวจตามเบาะแสนั้น วันที่ 2 กันยายน นักโบราณคดีเห็นภาพเรือทั้งลำบนจอโซนาร์ และระบุได้ว่าเป็น HMS Erebus ปีนั้นทีมสำรวจพื้นทะเลรวม 1,601 ตารางกิโลเมตร

อีกสองปีต่อมา เบาะแสจาก Samy Kogvik ชาวอินูอิตจากชุมชน Gjoa Haven ทำให้เรือค้นหา Martin Bergmann เปลี่ยนเส้นทาง ทีมงานนำโซนาร์ลงสำรวจและแล่นผ่านเรือจมลำหนึ่ง ก่อนนักโบราณคดีจะยืนยันว่าเป็น HMS Terror เรืออยู่ในอ่าว Terror ทางตะวันตกของเกาะ King William

การพบซากยืนยันตำแหน่งของเรือทั้งสองลำและบทบาทของข้อมูลจากชาวอินูอิต แต่ยังไม่ตอบว่าลูกเรือแต่ละกลุ่มไปทางไหน เกิดอะไรขึ้นระหว่างทาง หรือเรือเคลื่อนจากจุดที่ถูกทิ้งอย่างไร Parks Canada ระบุว่าการพบเรือเป็นจุดเริ่มต้นของการสำรวจ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

เรื่องของ Erebus และ Terror จึงไม่ได้มีแค่ปริศนาเรือหาย ความรู้ที่ชุมชนสืบต่อกันมาช่วยให้นักวิจัยกำหนดพื้นที่ค้นหา ก่อนตรวจสอบกับแผนที่ โบราณวัตถุ และโซนาร์ คำบอกเล่าไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูป แต่ก็ไม่ควรถูกมองข้าม

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th