กว่า 400 ปีใต้โคลน: ของใช้จากเรือรบแมรีโรสเผยชีวิตลูกเรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

เรือรบแมรีโรสจมอยู่ใต้ทะเลนานกว่า 400 ปี แต่ชั้นตะกอนยังช่วยรักษาหวีไม้ ชามไม้ รองเท้า หนัง และผ้าไว้ได้บางส่วน เหตุผลสำคัญคือโคลนปิดกั้นออกซิเจน ซึ่งตามปกติช่วยให้จุลินทรีย์ย่อยสลายของอินทรีย์ โบราณวัตถุเหล่านี้จึงเปิดภาพชีวิตลูกเรือยุคทิวดอร์ ตั้งแต่งานประจำวันไปจนถึงการรบ

แมรีโรสเป็นเรือธงของพระเจ้าเฮนรีที่ 8 สร้างในปี 1509 และจมเมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 1545 ระหว่างรบกับกองเรือฝรั่งเศสนอกชายฝั่งเซาท์ซี เรือเอียงคว่ำและจมหายไปพร้อมลูกเรือจำนวนมาก หลายร้อยปีต่อมา เศษซากที่เหลือใต้ทะเลยังมีข้าวของจำนวนมากอยู่รอบตัวเรือ ไม่ได้เหลือเพียงโครงไม้ให้ดู

นักดำน้ำพบตำแหน่งเรือในปี 1967 การขุดค้นระหว่างปี 1979 ถึง 1982 นำไปสู่การยกส่วนใหญ่ของตัวเรือขึ้นมา ปัจจุบันพิพิธภัณฑ์แมรีโรสระบุว่ากู้วัตถุจากซากเรือได้มากกว่า 19,000 ชิ้น แต่ตัวเรือและสิ่งของบางส่วนยังคงอยู่ใต้ทะเล ตัวเลขนี้จึงนับของที่กู้พบ ไม่ใช่ของทั้งหมดที่ลูกเรือเคยใช้

กุญแจสำคัญอยู่ที่สภาพแวดล้อมใต้พื้นทะเล ซากเรือถูกตะกอนทับจนออกซิเจนเข้าถึงได้น้อย ของที่ทำจากพืชหรือสัตว์ เช่น ไม้ หนัง และผ้า จึงไม่ผุพังเร็วเหมือนวัตถุที่ถูกทิ้งไว้บนบกซึ่งสัมผัสอากาศและจุลินทรีย์มากกว่า ตะกอนไม่ได้หยุดเวลาทุกอย่าง แต่ช่วยให้สิ่งของบางประเภทอยู่รอดนานผิดปกติ

ไม้ที่ขุดขึ้นมาก็ยังไม่พร้อมวางโชว์ทันที แบคทีเรียที่ทำงานในชั้นตะกอนกินส่วนหนึ่งของโครงสร้างไม้จนเหลือช่องว่างเล็ก ๆ ภายในช่องเหล่านั้นมีน้ำคอยพยุงรูปร่างไว้ หากนำไม้ไปตากให้แห้งทันที น้ำจะหายไป เนื้อไม้อาจหด แตก หรือบิดงอ วัตถุที่ดูเหมือนแข็งแรงจึงเสียรูปได้ระหว่างการอนุรักษ์

นักอนุรักษ์ค่อย ๆ แทนน้ำในเนื้อไม้ด้วยสารพอลิเอทิลีนไกลคอล (PEG) ซึ่งช่วยพยุงรูปทรง แล้วทำให้แข็งตัวก่อนลดความชื้นในห้องควบคุม วิธีหลังเรียกว่าการทำแห้งเยือกแข็ง หลักการไม่ใช่การทาเคลือบผิวอย่างเดียว แต่จัดการน้ำภายในวัตถุอย่างช้า ๆ เพื่อลดโอกาสที่เนื้อไม้จะยุบตัวก่อนนำออกจัดแสดง ของแต่ละชนิดยังต้องใช้วิธีดูแลต่างกัน ส่วนเกลือในน้ำทะเลอาจทำให้ภาชนะดินเผาแตกร้าวเมื่อแห้งและเร่งการกัดกร่อนของโลหะ จึงต้องล้างเกลือออกก่อนจัดแสดง

ของที่พบทำให้เรื่องบนเรือมีรายละเอียดขึ้น มีทั้งชามไม้ที่ลูกเรือใช้กินอาหาร ลูกธนู หวีสางเหา รองเท้า เสื้อหนัง ถุงมือ และกระเป๋า ยังพบผ้าไหม ขนสัตว์ ริบบิ้น ผ้าพันแผล และแปรงทำจากขนม้า สิ่งของเหล่านี้บอกได้ว่าคนบนเรือกิน แต่งตัว ดูแลร่างกาย ทำงาน และเตรียมพร้อมรบอย่างไร โดยไม่ต้องอาศัยภาพจำจากหนังโจรสลัดเพียงอย่างเดียว

ของแต่ละชิ้นไม่ได้บอกชื่อเจ้าของหรือเหตุการณ์ทุกอย่างบนเรือ และวัตถุที่เหลือก็เป็นเพียงส่วนที่รอดจากการจม การขุดค้น และการเก็บรักษา นักวิจัยจึงต้องอ่านสิ่งของร่วมกับตำแหน่งที่พบและหลักฐานอื่น ๆ เช่น โครงเรือหรือเอกสารประวัติศาสตร์ พิพิธภัณฑ์จัดหมวดตามวัสดุและการใช้งาน ไม่ได้ถือว่าของชิ้นเดียวอธิบายชีวิตคนทั้งลำได้

แมรีโรสจึงมีค่ามากกว่าเรือเก่าที่ถูกยกขึ้นจากทะเล โคลนช่วยรักษาหลักฐานซึ่งปกติผุพังไปนานแล้ว ขณะเดียวกัน การอนุรักษ์ก็เตือนว่าการพบของยังไม่เท่ากับเข้าใจมันทั้งหมด เมื่อดูหวีไม้หรือรองเท้าหนึ่งคู่ เราเห็นชีวิตประจำวันของคนจริง ๆ ได้ชัดขึ้น แต่เรื่องราวต้องสร้างจากหลักฐานหลายชิ้น ไม่ใช่เดาจากวัตถุชิ้นเดียว

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th