พุทธานุภาพแห่งทศพลญาณ ในยุคที่พระพุทธองค์ทรงนำ

ในสมัยที่พระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์ชีพ การเผยแผ่ธรรมะและการเผชิญหน้ากับลัทธิต่าง ๆ ต้องอาศัยพระปัญญาญาณและพระเมตตาอันยิ่งยวด การสั่งสอนผู้คนที่มีนิสัยแตกต่างกันเป็นเรื่องท้าทาย แต่พระพุทธองค์ทรงนำพาพวกเขาให้เข้าใจและบรรลุธรรมได้โดยง่าย ด้วยคุณลักษณะพิเศษที่เรียกว่า กำลังของพระตถาคต 10 ประการ หรือ ทศพลญาณ

เรื่องราวนี้ปรากฏเมื่อสุนัขขัตตมาณพ ผู้เคยบวชแต่ลาสิกขาเพราะไม่เห็นพระพุทธเจ้าแสดงฤทธิ์ ได้กล่าวร้ายพระองค์ในเมืองเวสาลี พระสารีบุตรทราบความจึงนำไปกราบทูล พระพุทธองค์ตรัสว่าสุนัขขัตตะเป็นโมฆบุรุษที่ไม่เข้าใจถึงอิทธิวิธีและญาณวิเศษของพระองค์

พระพุทธเจ้าทรงมี ทศพลญาณ 10 ประการ ที่ทำให้ประกาศพระศาสนาได้อย่างมั่นคง ได้แก่

1. ฐานาฐานญาณ: รู้ความเป็นไปได้และเป็นไปไม่ได้ของสิ่งต่าง ๆ ตามกฎธรรมชาติ
2. กรรมวิปากญาณ: รู้ผลกรรมดีชั่วอย่างละเอียดและวาระการส่งผล ดังเรื่องสุปพุทธกุฏฐิที่เคยลบหลู่พระปัจเจกพุทธเจ้า
3. สัพพัตถคามินีปฏิปทาญาณ: รู้ข้อปฏิบัติที่นำไปสู่สุคติ ทุคติ หรือความพ้นทุกข์
4. นานาธาตุญาณ: รู้สภาวะของโลกและส่วนประกอบของชีวิตอย่างละเอียด
5. นานาธิมุตติกญาณ: รู้อัธยาศัย ความเชื่อ และความสนใจของสัตว์ทั้งหลาย เพื่อสั่งสอนให้เหมาะสม ดังกรณีบุตรช่างทองที่ชอบดอกไม้ทองคำ

   

6. อินทริยปโรปริยัตตญาณ: รู้ความยิ่งหย่อนของอินทรีย์ เพื่อสั่งสอนให้ตรงกับความสามารถในการบรรลุธรรม ดังการไปโปรดชฎิลสามพี่น้องที่ต้องใช้วิธีต่างกัน
7. ฌานวิโมกข์สมาธิสมาบัติญาณ: รู้ความเศร้าหมอง ความเบิกบาน และการเข้าออกฌานสมาบัติ
8. ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ: ระลึกชาติในอดีตได้อย่างไม่มีขีดจำกัด
9. จุตูปปาตญาณ: รู้การจุติและอุบัติของสัตว์ตามกรรม
10. อาสวักขยญาณ: รู้ความสิ้นไปแห่งกิเลส ซึ่งนำไปสู่การบรรลุอรหัตผล

    

ด้วยทศพลญาณนี้ พระพุทธองค์จึงทรงสามารถสั่งสอนเวไนยสัตว์ที่มีความแตกต่างหลากหลายได้อย่างเหมาะสม นำพาพวกเขาให้เข้าใจสัจธรรมและบรรลุความหลุดพ้นได้ ซึ่งแสดงถึงพุทธานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระองค์