งานหนังสือครั้งแรกของโลกจัดขึ้นที่ไหน? ย้อนกลับไปถึงแฟรงก์เฟิร์ตเมื่อกว่า 500 ปีก่อน

ทุกวันนี้เราเดินเข้างานหนังสือแล้วเจอทั้งหนังสือใหม่ นักเขียนดัง สำนักพิมพ์ และบูธละลานตา แต่ถ้าย้อนเวลากลับไปหลายร้อยปี ภาพที่เห็นอาจต่างจากวันนี้ลิบลับ

ไม่มีฮอลล์แอร์เย็น ๆ ไม่มีชั้นหนังสือเป็นแถว และไม่มีป้ายโปรโมชั่นลด 50% แต่มีพ่อค้า เครื่องพิมพ์ และกองหนังสือที่กำลังกลายเป็นสินค้าชนิดใหม่ของยุโรป

เรื่องราวนี้พาเราไปที่ แฟรงก์เฟิร์ต ประเทศเยอรมนี เมืองการค้าสำคัญของยุโรป ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในจุดกำเนิดของวัฒนธรรม “งานหนังสือ” ที่สืบต่อมาถึงปัจจุบัน

จุดเริ่มต้นอยู่หลังการปฏิวัติการพิมพ์

ก่อนหน้าศตวรรษที่ 15 หนังสือในยุโรปส่วนใหญ่ยังต้องคัดลอกด้วยมือ ทำให้มีราคาแพงและผลิตได้ช้า

ทุกอย่างเปลี่ยนไปเมื่อ โยฮันเนส กูเทนแบร์ก (Johannes Gutenberg) พัฒนาเทคโนโลยีการพิมพ์ด้วยตัวเรียงโลหะในเมืองไมนซ์ ใกล้กับแฟรงก์เฟิร์ต การผลิตหนังสือจึงขยายตัวอย่างรวดเร็ว และเมืองที่เป็นศูนย์กลางการค้าก็กลายเป็นสถานที่เหมาะอย่างยิ่งสำหรับซื้อขายหนังสือ

แฟรงก์เฟิร์ตมีงานแฟร์การค้ามาตั้งแต่ยุคกลางอยู่แล้ว เดิมทีสินค้าหลากหลายชนิดถูกนำมาซื้อขายกันที่นี่ และเมื่อหนังสือพิมพ์ได้มากขึ้น พ่อค้าและผู้พิมพ์หนังสือก็เริ่มเข้ามาร่วมงานด้วย

บริเวณหนึ่งของเมืองที่เรียกว่า Buchgasse หรือ “ตรอกหนังสือ” กลายเป็นศูนย์กลางของพ่อค้าหนังสือ และมีการจัดงานหนังสืออย่างน้อยตั้งแต่ช่วง ประมาณ ค.ศ. 1480

แต่ “ครั้งแรกของโลก” ต้องพูดอย่างระมัดระวัง

ตรงนี้มีรายละเอียดที่น่าสนใจ เพราะเราไม่ควรฟันธงว่า ค.ศ. 1480 คือวันเกิดของงานหนังสือครั้งแรกของมนุษยชาติแบบเป๊ะ ๆ

เหตุผลคือ ก่อนหน้านั้นก็มีการซื้อขายต้นฉบับและหนังสือในงานแฟร์ต่าง ๆ อยู่แล้ว และหลักฐานทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับจุดเริ่มต้นของ Frankfurt Book Fair มีการระบุปีแตกต่างกัน เช่น ประมาณ 1480 หรือ 1485 ขึ้นอยู่กับนิยามว่าเริ่มนับจากการซื้อขายหนังสือในงานแฟร์ทั่วไป หรือการเกิดขึ้นของงานหนังสือโดยเฉพาะ

จากตลาดหนังสือสู่เวทีระดับโลก

งานหนังสือแฟรงก์เฟิร์ตเติบโตจนกลายเป็นศูนย์กลางสำคัญของการซื้อขายหนังสือในยุโรป แต่ต่อมาความสำคัญก็ลดลง ก่อนจะกลับมาเกิดใหม่หลังสงครามโลกครั้งที่สอง

Frankfurter Buchmesse ในรูปแบบสมัยใหม่เริ่มขึ้นอีกครั้งในปี ค.ศ. 1949 ที่โบสถ์ St. Paul’s Church มีสำนักพิมพ์เยอรมันเข้าร่วม 205 แห่ง และมีหนังสือจัดแสดงประมาณ 8,400 ชื่อ

จากวันนั้นถึงวันนี้ งานหนังสือแห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่เอาหนังสือมาวางขายอีกต่อไป แต่กลายเป็นเวทีสำหรับ สำนักพิมพ์ นักเขียน ตัวแทนลิขสิทธิ์ และอุตสาหกรรมสื่อจากทั่วโลก

เอาเข้าจริง เรื่องนี้สะท้อนอะไรบางอย่างได้ดีมาก—ทันทีที่มนุษย์คิดค้นวิธีผลิตหนังสือจำนวนมาก สิ่งที่ตามมาก็คือสถานที่สำหรับพบปะ แลกเปลี่ยน และซื้อขายความรู้

จาก “ตรอกหนังสือ” เล็ก ๆ ในแฟรงก์เฟิร์ตเมื่อกว่า 500 ปีก่อน จึงค่อย ๆ กลายมาเป็นต้นแบบของโลกงานหนังสือที่เราคุ้นเคยในวันนี้