จากเหตุวินาศกรรม 11 กันยายน สู่การตามล่าโอซามา บิน ลาเดนนานเกือบสิบปี

เป้าหมายที่หายไปหลังเหตุการณ์สะเทือนโลก

เช้าวันที่ 11 กันยายน 2001 เครื่องบินโดยสารสี่ลำถูกผู้ก่อการร้าย 19 คนจี้กลางอากาศ สองลำพุ่งชนตึกเวิลด์เทรดเซ็นเตอร์ในนิวยอร์ก อีกลำชนอาคารเพนตากอน ส่วนเที่ยวบินยูไนเต็ด 93 ตกในรัฐเพนซิลเวเนียหลังผู้โดยสารพยายามต่อสู้กับผู้จี้ เหตุการณ์วันนั้นคร่าชีวิตผู้คนเกือบ 3,000 คน และหลักฐานที่รวบรวมในเวลาต่อมาชี้ว่าผู้ก่อเหตุได้รับการฝึกจากเครือข่ายอัลกออิดะห์ ซึ่งมีโอซามา บิน ลาเดนเป็นผู้นำ

ปัญหาคือ รู้ว่าใครอยู่เบื้องหลัง ไม่ได้แปลว่าจะรู้ว่าอยู่ที่ไหน

หลังสหรัฐฯ เปิดปฏิบัติการในอัฟกานิสถานช่วงปลายปี 2001 รัฐบาลตาลีบันซึ่งให้ที่พักพิงแก่อัลกออิดะห์ถูกโค่นลงอย่างรวดเร็ว สมาชิกระดับสูงจำนวนหนึ่งถูกสังหารหรือจับกุม บิน ลาเดนถูกติดตามไปถึงบริเวณภูเขาโทราโบรา แต่สุดท้ายก็หลุดจากวงล้อมและหายเข้าไปในพื้นที่ชายแดนอัฟกานิสถานกับปากีสถาน

ตรงนี้ทำให้การตามล่าเปลี่ยนรูปทันที จากการใช้กำลังทหารในพื้นที่กว้าง กลายเป็นงานข่าวกรองที่ต้องต่อชิ้นส่วนข้อมูลทีละนิด เพราะบิน ลาเดนแทบไม่ใช้โทรศัพท์หรืออินเทอร์เน็ตโดยตรง การสื่อสารจำนวนมากอาศัยคนส่งสาร นั่นหมายความว่าการตามหาตัวผู้นำอัลกออิดะห์ต้องเริ่มจากการตามหาคนที่เดินเข้าออกจากโลกของเขาแทน

ชื่อหนึ่งชื่อกลายเป็นกุญแจสำคัญ

เจ้าหน้าที่ข่าวกรองใช้เวลาหลายปีรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับคนส่งสารที่รู้จักกันในชื่ออาบู อาห์เหม็ด อัลคูเวตี ข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลนี้กระจัดกระจายและบางส่วนขัดแย้งกัน มีทั้งผู้ถูกควบคุมตัวที่ยอมรับว่าเขาเป็นคนใกล้ชิดบิน ลาเดน บางคนบอกว่าเลิกทำงานไปแล้ว และบางคนพยายามลดความสำคัญของบุคคลนี้ลง

จุดเปลี่ยนเกิดขึ้นเมื่อสามารถระบุตัวตนจริงและติดตามเครือข่ายของคนส่งสารได้ชัดขึ้น จนช่วงปี 2010 เส้นทางนำไปถึงบ้านหลังใหญ่ในเมืองแอบบอตตาบัด ประเทศปากีสถาน ห่างกรุงอิสลามาบัดไปทางเหนือประมาณ 56 กิโลเมตร

บ้านหลังนี้มีรายละเอียดหลายอย่างผิดธรรมดา กำแพงสูง มีมาตรการปิดกั้นสายตา ไม่มีการเชื่อมต่อโทรศัพท์หรืออินเทอร์เน็ตที่เห็นได้ชัด ขยะถูกนำมาเผาภายในแทนที่จะนำออกไปทิ้งตามระบบทั่วไป และฐานะของเจ้าของที่จดทะเบียนก็ดูไม่สอดคล้องกับขนาดของสถานที่ เจ้าหน้าที่จึงเริ่มตั้งสมมติฐานว่าบุคคลสำคัญอาจซ่อนตัวอยู่ข้างใน

แต่ยังไม่มีภาพถ่ายชัดๆ ที่ยืนยันว่าเป็นบิน ลาเดน

นี่เป็นส่วนที่น่าสนใจมากของงานข่าวกรอง เพราะการตัดสินใจระดับประเทศไม่ได้เกิดจากหลักฐานชิ้นเดียวที่ตอบทุกอย่าง เจ้าหน้าที่ต้องประกอบพฤติกรรมของคนในบ้าน การเดินทางของคนส่งสาร ลักษณะอาคาร และข้อมูลจากหลายช่องทางเข้าด้วยกัน ก่อนประเมินความเป็นไปได้ว่าบิน ลาเดนอาศัยอยู่ที่นั่นจริง

เมื่อข้อมูลถูกส่งขึ้นไปถึงฝ่ายบริหาร ประธานาธิบดีบารัก โอบามาต้องเลือกระหว่างหลายทางเลือก การโจมตีทางอากาศอาจลดความเสี่ยงต่อกำลังพล แต่มีโอกาสทำลายหลักฐานและกระทบผู้ที่อยู่รอบพื้นที่มากกว่า ส่วนการส่งหน่วยปฏิบัติการเข้าไปช่วยให้ตรวจสอบเป้าหมายและเก็บข้อมูลจากสถานที่ได้ แต่ก็เสี่ยงต่อกำลังพลและมีประเด็นอ่อนไหวมาก เพราะปฏิบัติการจะเกิดขึ้นภายในดินแดนปากีสถาน

คืนที่การตามล่าเกือบสิบปีสิ้นสุดลง

ปฏิบัติการที่รู้จักกันในชื่อเนปจูนสเปียร์ถูกดำเนินการโดยหน่วยปฏิบัติการพิเศษของกองทัพเรือสหรัฐฯ ภายใต้ปฏิบัติการที่นำโดยซีไอเอ กำลังพลเดินทางด้วยเฮลิคอปเตอร์เข้าไปยังแอบบอตตาบัดในคืนวันที่ 1 ต่อวันที่ 2 พฤษภาคม 2011 ตามเวลาท้องถิ่น

ภายในพื้นที่เกิดเหตุมีเฮลิคอปเตอร์ลำหนึ่งลงจอดผิดปกติและไม่สามารถนำกลับออกมาได้ แต่ภารกิจยังดำเนินต่อ กำลังปฏิบัติการเข้าไปตรวจค้นอาคารและพบโอซามา บิน ลาเดนอยู่ภายใน เขาถูกสังหารระหว่างปฏิบัติการ ก่อนที่กำลังทั้งหมดจะถอนตัวออกจากพื้นที่พร้อมวัสดุและข้อมูลจำนวนมากที่พบในบ้าน

ไม่นานหลังจากนั้น สหรัฐฯ ประกาศอย่างเป็นทางการว่าบิน ลาเดนเสียชีวิตแล้ว หลังหลบหนีการตามล่ามานานเกือบสิบปี

• สิ่งที่ทำให้พบตัวไม่ได้เริ่มจากเทคโนโลยีชิ้นเดียว แต่เกิดจากการเชื่อมโยงข้อมูลคน เครือข่าย และพฤติกรรมเป็นเวลาหลายปี

• คนส่งสารกลายเป็นช่องโหว่สำคัญ เพราะแม้เป้าหมายจะหลีกเลี่ยงการสื่อสารอิเล็กทรอนิกส์ แต่ยังต้องพึ่งมนุษย์ในการติดต่อกับโลกภายนอก

• การบุกบ้านเป็นเพียงช่วงสั้นที่สุดของเรื่องทั้งหมด งานส่วนใหญ่เกิดขึ้นก่อนคืนนั้นนานมาก ตั้งแต่การสอบสวน วิเคราะห์ชื่อ ติดตามเครือข่าย ไปจนถึงเฝ้าสังเกตสถานที่

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ประวัติศาสตร์ของหน่วยรบพิเศษบุกเข้าอาคารแห่งหนึ่ง แต่เป็นตัวอย่างชัดมากว่าการตามหาเป้าหมายที่ตั้งใจหายออกจากระบบต้องอาศัยความอดทนขนาดไหน บิน ลาเดนตัดโทรศัพท์ ตัดอินเทอร์เน็ต ซ่อนตัวหลังกำแพง และพึ่งคนกลางเพื่อไม่ให้เกิดร่องรอยตรงถึงตัวเอง แต่เพียงแค่คนกลางคนนั้นยังต้องเดินทาง โลกที่ปิดสนิทก็ยังเหลือเส้นด้ายเส้นหนึ่งให้ตามต่อได้