ตำนาน...กำเนิดเข็มทิศ

ตำนานจีนมีการกล่าวถึงคนที่ประดิษฐ์ “เข็มทิศ” ขึ้นเป็นครั้งแรกเมื่อประมาณ 1,600 ปีก่อน เพื่อถวายแด่องค์จักรพรรดิให้ทรงใช้ในการทำสงคราม เพราะเวลาหมอกลงจัดพระองค์ทรงไม่สามารถทอดพระเนตรเห็นยุทธวิธีของกองทัพข้าศึกได้ แต่ก็ยังไม่มีใครพบเข็มทิศดังกล่าวนั้นเป็นหลักฐานจนกระทั่งปี 1089 ช่างจีน Shen Kua ก็ได้ชื่อว่าเป็นบุคคลแรกที่ประดิษฐ์เข็มทิศ โดยการบรรยายวิธีสร้างว่า ได้นำเข็มเย็บผ้ามารูดบนแท่งแม่เหล็กไปในทิศทางเดียวหลายครั้ง แล้วแขวนเข็มที่ตรงกลางแท่งด้วยเส้นด้ายให้สามารถหมุนได้รอบตัวในแนวนอน ก็พบว่า เข็มจะชี้ทิศใต้เสมอ (ชาวยุโรปนิยมเรียกทิศที่เข็มชี้ว่า ทิศเหนือ)

ในปี 1150 (ก่อนสมัยอาณาจักรสุโขทัย) ประวัติศาสตร์จีนได้มีบันทึกว่า พ่อค้าและนักเดินทางจีนนิยมใช้เข็มทิศของ Shen Kua ในการเดินทางข้ามทะเลทราย ทะเล และทุ่งหญ้าที่กว้างใหญ่ในดินแดนเอเชียกลาง เพื่อไปทำธุรกิจและสำรวจ เพราะกัปตันเรือต้องอาศัยเข็มทิศในการกำหนดทิศที่เรือต้องเดินทาง ขณะที่คนบนเรือยังมองไม่เห็นฝั่งเลย การรู้ความเร็วเรือ ทิศที่เรือกำลังมุ่งหน้า และเวลาที่เรือได้เดินทางมาแล้ว ทำให้กัปตันสามารถรู้ตำแหน่งของเรือ ณ เวลานั้นได้ พ่อค้าจีนจึงนิยมใช้เรือ เดินทางไปค้าขายกับผู้คนในดินแดนทางใต้ อันได้แก่ เวียตนาม ฟิลิปปินส์และอินโดนิเซีย นักเดินเรือบางคนได้ดั้นด้นเไปจนถึงมหาสมุทรอินเดีย เพื่อติดต่อกับชาวอินเดียและชาวอาหรับ จนมีผลทำให้ชาวอาหรับได้รู้จักใช้เข็มทิศด้วย

ในปี 1218 บาทหลวงชาวฝรั่งเศสชื่อ Jacques de Vitry ได้เอ่ยถึงความจำเป็นที่ชาวอาหรับต้องใช้เข็มทิศเพื่อเดินทางในทะเล และได้ทำแผนที่ชายทะเลของอินเดีย ให้ Vasco da Gama ได้ใช้ในการเดินทางถึงอินเดียในปี 1498 จากนั้นชาวอาหรับก็ได้ถ่ายทอดความรู้นี้ให้ชาวยุโรปอีกทอดหนึ่ง ตำราวิทยาศาสตร์ในสมัยนั้นจึงมีคำ Zoron และ Aphron ที่นักบุญชาวเยอรมันชื่อ Albertus Magnus ได้เขียนไว้ ซึ่งคำนี้แปลว่า ขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้ตามลำดับ