เบื้องหลังเครื่องเสวยสมัยรัชกาลที่ 5 จากแกงมัสมั่นถึงข้าวแช่ชาววัง
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
แกงมัสมั่นกับข้าวแช่ชาววังต่างมีประวัติยาวนานก่อนสมัยรัชกาลที่ 5 มัสมั่นมีชื่ออยู่ในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานสมัยรัชกาลที่ 2 ส่วนข้าวแช่ชาววังมีเรื่องเล่าถึงการปรุงถวายในสมัยรัชกาลที่ 4 อาหารทั้งสองจึงเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการกินที่สืบต่อและเปลี่ยนแปลงมา ไม่ได้เพิ่งถือกำเนิดขึ้นในรัชกาลที่ 5
ความประณีตของอาหารชาววังมักอยู่ในงานที่มองไม่เห็นเมื่อจัดสำรับเสร็จแล้ว ตั้งแต่เตรียมเครื่องแกง ควบคุมไฟ ไปจนถึงทำเครื่องเคียงทีละอย่าง บางสำรับอาจแบ่งงานเตรียมล่วงหน้าหลายชั่วโมงหรือข้ามวันตามสูตรและจำนวนผู้รับประทาน แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอจะบอกว่าเครื่องเสวยสองชนิดนี้ต้องเตรียมข้ามวันทุกครั้ง
ห้องเครื่องกับสำรับในรัชกาลที่ 5
ข้อมูลของหอสมุดแห่งชาติกล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงธรรมเนียมเสวยในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ช่วงต้นรัชสมัย พระกระยาหารมื้อเช้ามักเป็นอาหารต้ม ต่อมาช่วงกลางรัชสมัยมีอาหารแบบยุโรป เช่น ซุปหรือขนมปัง รวมทั้งผลไม้เล็กน้อย
ธรรมเนียมการใช้ช้อนส้อมและนั่งโต๊ะอาหารก็เริ่มแพร่หลายในหมู่เจ้านาย ขณะเดียวกัน อาหารไทยและการจัดสำรับยังคงเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตในราชสำนัก การเตรียมเครื่องเสวยจึงเกี่ยวข้องทั้งกับรสชาติ ความเหมาะสมของแต่ละมื้อ และรูปแบบการจัดถวาย
มัสมั่นหอมเครื่องเทศจากครกถึงหม้อแกง
หลักฐานทางวรรณคดีที่รู้จักกันดีคือกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานในสมัยรัชกาลที่ 2 ซึ่งเอ่ยถึงแกงมัสมั่นและกลิ่นยี่หร่า ส่วนเส้นทางกำเนิดของแกงชนิดนี้มีหลายข้อสันนิษฐาน ทั้งอิทธิพลจากอาหารมุสลิม เปอร์เซีย อินเดีย และมลายู จึงยากจะชี้ให้แน่ชัดว่ามาจากแห่งใดเพียงแห่งเดียว
เสน่ห์ของมัสมั่นอยู่ที่เครื่องเทศกับกะทิที่ปรุงให้เข้ากัน การทำพริกแกงเองต้องเตรียมพริก หอม กระเทียม และเครื่องเทศ บางอย่างคั่วก่อนนำมาโขลก จากนั้นจึงผัดเครื่องแกงกับกะทิและเคี่ยวเนื้อสัตว์จนได้ความนุ่มตามต้องการ ระยะเวลาขึ้นอยู่กับชนิดและขนาดของเนื้อ รวมถึงสูตรของผู้ปรุง
ตำรับเก่ากับตำรับที่คุ้นเคยกันวันนี้มีรายละเอียดต่างกันได้ แหล่งข้อมูลของไทยพีบีเอสยกตัวอย่างตำรับหม่อมซ่มจีนที่ใช้ส้มซ่าให้รสเปรี้ยว จึงไม่จำเป็นต้องมีส่วนผสมหรือรสชาติเหมือนกันทุกสำรับ
ข้าวแช่ชาววังกับงานเตรียมเครื่องเคียง
หอสมุดแห่งชาติบันทึกว่า ในสมัยรัชกาลที่ 4 เจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่นเป็นผู้ปรุงข้าวแช่ถวาย โดยประดิดประดอยเครื่องประกอบและแกะสลักผักเครื่องแนม จนได้รับการกล่าวถึงในฐานะต้นตำรับข้าวแช่ชาววัง ก่อนที่ข้าวแช่จะมีตำรับท้องถิ่นอย่างข้าวแช่เมืองเพชรตามมา
สำรับข้าวแช่ที่พบในสูตรปัจจุบันประกอบด้วยข้าวในน้ำลอยดอกมะลิ เสิร์ฟแยกกับเครื่องเคียง เช่น ลูกกะปิทอด พริกหยวกสอดไส้ หอมสอดไส้ หัวไชโป๊วผัดหวาน และหมูหวานฝอย แต่ละอย่างต้องเตรียมและปรุงแยกกัน บางตำรับมีผักแกะสลักเพิ่มเข้ามา จึงใช้แรงและเวลามากกว่าที่เห็นจากข้าวหนึ่งถ้วย ทั้งนี้ เครื่องเคียงอาจต่างกันตามตำรับ ไม่อาจนำสูตรปัจจุบันไปยืนยันรายละเอียดสำรับทุกชุดในอดีตได้
มัสมั่นหม้อหนึ่งกับข้าวแช่หนึ่งสำรับจึงพาเห็นงานคนละครัวเรือนของอาหารไทยอย่างชัดเจน จานหนึ่งอาศัยการโขลก ผัด และเคี่ยว อีกจานต้องดูแลข้าว น้ำหอม และเครื่องเคียงหลายชนิดให้พร้อมกัน ส่วนภาพประกอบในบทความเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อถ่ายทอดบรรยากาศ มิใช่หลักฐานภาพถ่ายห้องเครื่องในอดีต
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
โรเบิร์ต มูกาเบ้ วีรบุรุษผู้กลายเป็นเงามืดแห่งซิมบับเว
อาจารย์กว้าง เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 ฟันเลขวิ่ง 6 บน-ล่าง จับตา 61-69 พร้อมเลขเบิ้ล 66
แข่งเรือยาวและว่าวพนันในสมัยรัชกาลที่ 5 กีฬา ความสนุก และเงินเดิมพันของชาวสยาม
ฮูตีโจมตี PIF ตึกระฟ้าที่สูงที่สุดในกรุงริยาด
สหรัฐฯ รัสเซียและจีนออกแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยสันติภาพและความมั่นคงระหว่างประเทศ
โรงรับจำนำยุคแรกของไทย ย่องเซี้ยงกับฮั่วเส็งต่างกันอย่างไร และคนสมัยก่อนจำนำอะไรบ้าง
ผมมหาดไทยและผมปีก ทรงผมยอดนิยมของชายหญิงสยามที่เปลี่ยนไปตามสมัย
ตำนานทูตอังกฤษท้าทหารสยามยิงเหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานเพียงใด
ปากแดงศักดิ์สิทธิ์ เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นฝั่งซ้าย พร้อมสูตรลับ 3 คอลัมน์ จัดเต็มเลข 2 ตัว-3 ตัว
ขุนนางอยุธยาเลี้ยงเสือและจระเข้ไว้หลังจวนเพื่ออวดบารมีจริงหรือ หลักฐานสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบอกอะไร
ชื่อจริงคนไทยชายและหญิงรุ่นเก่าที่มีผู้ใช้ซ้ำและเยอะมากที่สุด
ผมมหาดไทยและผมปีก ทรงผมยอดนิยมของชายหญิงสยามที่เปลี่ยนไปตามสมัย
ตำนานทูตอังกฤษท้าทหารสยามยิงเหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานเพียงใด
ขุนนางอยุธยาเลี้ยงเสือและจระเข้ไว้หลังจวนเพื่ออวดบารมีจริงหรือ หลักฐานสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบอกอะไร


