ผมมหาดไทยและผมปีก ทรงผมยอดนิยมของชายหญิงสยามที่เปลี่ยนไปตามสมัย
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
ภาพชายหญิงสยามในอดีตที่มีผมตั้งอยู่กลางศีรษะและตัดผมด้านข้างสั้น อาจทำให้สงสัยว่าทำไมจึงต้องไว้ผมเช่นนั้น คำตอบที่ใกล้หลักฐานที่สุดคือ ทรงเหล่านี้เป็นธรรมเนียมและแบบความงามที่นิยมกันในแต่ละช่วงเวลา ส่วนจุดเริ่มต้นและเหตุผลที่แพร่หลาย ยังอธิบายให้แน่ชัดด้วยสาเหตุเดียวไม่ได้
ผู้ชายจำนวนมากไว้ ผมมหาดไทย ส่วนผู้หญิงนิยม ผมปีก ทั้งสองทรงมีเค้าโครงคล้ายกัน แต่ไม่ได้เหมือนกันทุกส่วน และคนสยามก็ไม่ได้ไว้ทรงเดียวกันทั้งหมดตลอดทุกยุคสมัย
ผมมหาดไทยหน้าตาเป็นอย่างไร
ลักษณะเด่นคือโกนหรือตัดผมรอบศีรษะให้สั้น เหลือผมบริเวณกลางกระหม่อมไว้ยาวกว่า แล้วหวีแต่งให้เป็นทรง ผมส่วนที่เหลือนี้ไม่ได้จำเป็นต้องรวบเป็นจุกเสมอไป จึงควรแยกจากผมจุกของเด็กซึ่งมีการรวบหรือขมวดผมไว้
พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติอธิบายว่า ทรงมหาดไทยเป็นที่นิยมในกลุ่มขุนนางหรือผู้มีฐานะ และเสนอว่าอาจได้รับอิทธิพลจากชาวมอญ แต่คำว่า “อาจ” สำคัญ เพราะยังไม่ใช่ข้อยุติว่าทรงนี้มีต้นกำเนิดเพียงแห่งเดียว ขณะที่ชายชาวบ้านก็มีทรงผมสั้นแบบอื่นด้วย
การโกนผมด้านข้างอาจดูเหมาะกับอากาศร้อนหรือการใช้ชีวิตประจำวัน แต่ความสะดวกเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอจะยืนยันว่าเป็นเหตุผลที่คนทั้งสังคมเริ่มไว้ทรงนี้ ความคุ้นตาและรสนิยมร่วมกันน่าจะมีส่วนทำให้ทรงผมดำรงอยู่นาน
ผมปีกไม่ได้มีแค่กระจุกกลางศีรษะ
ผมปีกของผู้หญิงมีผมด้านบนที่หวีและแต่งให้ตั้งเป็นลักษณะคล้ายปีก อาจทำเป็นปีกเดียวหรือสองปีกก็ได้ รอบศีรษะอาจโกนหรือตัดสั้น และบางแบบเหลือปอยผมบริเวณข้างหู เรียกว่า “ผมทัด” หรือไว้ผมยาวลงมาเป็นรากไทร การใช้น้ำมันตานีช่วยจัดแต่งให้ผมอยู่ทรงเป็นส่วนหนึ่งของวิธีดูแลในยุคนั้น
พิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์ฯ เล่าคำอธิบายหนึ่งว่า ผู้หญิงหันมาตัดผมสั้นตั้งแต่ช่วงเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 1 เพราะไม่มีเวลาดูแลผมยาว แต่เรื่องนี้ควรมองเป็นคำอธิบายหนึ่ง ไม่ใช่หลักฐานเด็ดขาดว่าผู้หญิงทุกคนตัดผมเพราะสงคราม ทรงผมเปลี่ยนได้จากทั้งธรรมเนียม ความสะดวก และความนิยมของผู้คน
ก่อนเป็นผู้ใหญ่ เด็กชายและเด็กหญิงบางกลุ่มไว้ผมจุก การโกนจุกจึงเป็นธรรมเนียมที่เกี่ยวข้องกับช่วงวัย พิพิธภัณฑ์ยังกล่าวถึงความเชื่อเรื่องการเก็บขวัญและการคุ้มครองเด็กด้วย ทั้งนี้ ผมเด็กมีหลายแบบ รวมถึงผมแกละและผมเปีย ไม่ได้มีแต่ผมจุกเพียงทรงเดียว
เมื่อแฟชั่นเปลี่ยน ทรงผมก็เปลี่ยนตาม
ปลายรัชกาลที่ 4 เริ่มมีผมดอกกระทุ่มได้รับความนิยมมากขึ้น ต่อมาในรัชกาลที่ 5 ทรงผมแบบตัดทั่วศีรษะเริ่มมีบทบาทมากขึ้น โดยพิพิธภัณฑ์ธรรมศาสตร์ฯ เชื่อมการเปลี่ยนแปลงของผมผู้ชายกับช่วงหลังการเสด็จสิงคโปร์และการติดต่อกับชาวต่างชาติ
การเปลี่ยนแบบผมไม่ได้เกิดพร้อมกันในทุกพื้นที่หรือทำให้ทรงเก่าหายไปทันที ผมมหาดไทยและผมปีกจึงเป็นหลักฐานให้เห็นรสนิยมที่เคยได้รับความนิยม มากกว่าจะใช้ตัดสินว่าคนไทยในอดีตทุกคนแต่งตัวหรือใช้ชีวิตเหมือนกัน
ภาพประกอบเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ ไม่ใช่ภาพถ่ายหลักฐานจากยุคสมัยนั้น
โรเบิร์ต มูกาเบ้ วีรบุรุษผู้กลายเป็นเงามืดแห่งซิมบับเว
แข่งเรือยาวและว่าวพนันในสมัยรัชกาลที่ 5 กีฬา ความสนุก และเงินเดิมพันของชาวสยาม
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
ฮูตีโจมตี PIF ตึกระฟ้าที่สูงที่สุดในกรุงริยาด
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
อาจารย์กว้าง เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 ฟันเลขวิ่ง 6 บน-ล่าง จับตา 61-69 พร้อมเลขเบิ้ล 66
สหรัฐฯ รัสเซียและจีนออกแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยสันติภาพและความมั่นคงระหว่างประเทศ
รวมเลขสัตว์นำโชค วันที่ 1 ธันวาคม 2569
โรงรับจำนำยุคแรกของไทย ย่องเซี้ยงกับฮั่วเส็งต่างกันอย่างไร และคนสมัยก่อนจำนำอะไรบ้าง
โกษาปานเยือนฝรั่งเศส เมื่อราชทูตสยามกลายเป็นที่สนใจและเกิดกระแสผ้าลายแบบสยาม
ปากแดงศักดิ์สิทธิ์ เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นฝั่งซ้าย พร้อมสูตรลับ 3 คอลัมน์ จัดเต็มเลข 2 ตัว-3 ตัว
ตำนานทูตอังกฤษท้าทหารสยามยิงเหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานเพียงใด
ชื่อจริงคนไทยชายและหญิงรุ่นเก่าที่มีผู้ใช้ซ้ำและเยอะมากที่สุด
ตำนานทูตอังกฤษท้าทหารสยามยิงเหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานเพียงใด
ขุนนางอยุธยาเลี้ยงเสือและจระเข้ไว้หลังจวนเพื่ออวดบารมีจริงหรือ หลักฐานสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบอกอะไร
โรงรับจำนำยุคแรกของไทย ย่องเซี้ยงกับฮั่วเส็งต่างกันอย่างไร และคนสมัยก่อนจำนำอะไรบ้าง


