แข่งเรือยาวและว่าวพนันในสมัยรัชกาลที่ 5 กีฬา ความสนุก และเงินเดิมพันของชาวสยาม
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
เสียงฝีพายตีน้ำกับเสียงคนเชียร์จากริมตลิ่ง เป็นภาพคุ้นตาของงานแข่งเรือในสังคมสยาม ส่วนบนสนามหญ้ากว้าง ว่าวจุฬากับว่าวปักเป้าก็มีผู้เล่นคอยวัดฝีมือกันอย่างจริงจัง บางสนามมีเงินเดิมพันเพิ่มความตื่นเต้นให้การแข่งขัน
หลักฐานยืนยันได้ว่าการเล่นว่าวพนันมีอยู่ในสมัยรัชกาลที่ 5 และนายสนามสวนดุสิตเคยรับเงินวางเดิมพันจากผู้เล่นทั้งสองฝ่าย ส่วนเรื่องการนำที่ดินผืนใหญ่มาเป็นเดิมพันในการแข่งเรือหรือแข่งว่าวสมัยนั้น ยังไม่พบหลักฐานที่ตรวจสอบได้ชัดเจน จึงไม่อาจยืนยันว่าเป็นธรรมเนียมที่เกิดขึ้นทั่วไป
แข่งเรือมีมาก่อนรัชกาลที่ 5
ประเพณีแข่งเรือในสยามเก่าแก่ย้อนไปถึงกรุงศรีอยุธยา กฎมณเฑียรบาลกล่าวถึงการแข่งเรือในพระราชพิธีเดือน 11 ซึ่งมีความเชื่อเรื่องการเสี่ยงทายความอุดมสมบูรณ์ ขณะเดียวกัน จดหมายเหตุของลาลูแบร์ก็กล่าวถึงการแข่งเรือของชาวบ้านและการพนันที่ปะปนอยู่ด้วย หลักฐานชิ้นหลังเป็นเรื่องสมัยอยุธยา จึงไม่ควรนำรายละเอียดไปเหมารวมว่าเกิดแบบเดียวกันทุกสนามในสมัยรัชกาลที่ 5
เมื่อถึงสมัยรัตนโกสินทร์ การแข่งเรือยังเป็นความรื่นเริงที่สืบต่อมา สำหรับชุมชนริมน้ำ ฤดูน้ำมากเป็นช่วงเหมาะแก่การเดินทางและจัดงานบุญ บางท้องถิ่นแข่งเรือในเทศกาลทอดกฐินหรือทอดผ้าป่า หลังเสร็จพิธีทางศาสนา ผู้คนจึงได้พบปะและส่งฝีพายมาประชันกัน
เรือแข่งต้องอาศัยทั้งช่างทำเรือและฝีพายที่ซ้อมร่วมกัน จังหวะพายพร้อมเพรียงมีผลต่อความเร็วพอ ๆ กับกำลังของแต่ละคน วัดหรือชุมชนจึงเป็นศูนย์รวมสำคัญในการจัดหาเรือและรวมผู้คน การแข่งขันมีทั้งมิติของฝีมือ ความสนุก และความภาคภูมิใจของท้องถิ่น โดยไม่ได้หมายความว่าทุกงานต้องมีการพนัน
สนามว่าวสวนดุสิตและเงินเดิมพัน
ในรัชกาลที่ 5 การเล่นว่าวพนันได้รับความนิยม โดยเฉพาะในหมู่ชนชั้นสูง สนามสวนดุสิตเป็นสนามสำคัญที่มีการแข่งขันถวายหน้าพระที่นั่ง และมีการจัดแข่งขันชิงถ้วยทองพระราชทาน บรรยากาศไม่ได้มีเพียงผู้ชักว่าวกับกรรมการ แต่ยังมีการบรรเลงดนตรีประกอบการแข่งขันด้วย
ว่าวคู่แข่งขันที่รู้จักกันดีคือ ว่าวจุฬา รูปร่างห้าแฉก กับ ว่าวปักเป้า รูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนและมีหางยาว ฝ่ายจุฬาใช้อุปกรณ์ที่เรียกว่า “จำปา” เกี่ยวสายของคู่ต่อสู้ ส่วนฝ่ายปักเป้าใช้ “เหนียง” เป็นห่วงสำหรับคล้องว่าวจุฬา ผู้เล่นต้องอาศัยทั้งความเข้าใจทิศทางลมและจังหวะผ่อนหรือดึงสายป่าน เพื่อทำให้ว่าวฝ่ายตรงข้ามเสียเปรียบ
การแข่งขันมีการแบ่งเขตของแต่ละฝ่าย และมีเงื่อนไขตัดสินคะแนนตามลักษณะการต่อสู้และการตกของว่าว กติกาสมัยรัชกาลที่ 5 ยังให้ความสำคัญกับสภาพของว่าวที่หักหรือขาดระหว่างแข่งขันด้วย รายละเอียดจึงซับซ้อนกว่าการดูว่าวตัวใดอยู่บนฟ้าได้นานกว่า
เมื่อมีการแข่งขันชิงถ้วยทอง รัชกาลที่ 5 โปรดให้กรมหลวงดำรงราชานุภาพแก้ไขข้อบังคับเดิมเป็น “กติกาเล่นว่าวที่สนามสวนดุสิต รัตนโกสินทรศก 125” หรือประมาณ พ.ศ. 2449 กติกากำหนดให้ลงทะเบียนว่าว ตรวจจำกัดขนาด และทำเครื่องหมายสีบนสายเครื่องกับป่านชักให้แยกกันได้ พร้อมให้นายสนามรับเงินวางเดิมพันของทั้งสองฝ่าย
หลักฐานเรื่องเงินเดิมพันดังกล่าวบอกได้ว่า อย่างน้อยการแข่งขันว่าวสนามนี้มีการพนันเกี่ยวข้องจริง แต่ไม่ได้บอกจำนวนเงินโดยแน่ชัดในข้อมูลที่ใช้ และไม่เพียงพอจะยืนยันเรื่องเดิมพันเป็นที่ดินผืนใหญ่ การแยกสิ่งที่มีบันทึกออกจากเรื่องเล่าที่ตรวจสอบไม่ได้ช่วยให้เห็นอดีตชัดขึ้น โดยไม่ต้องแต่งตัวเลขหรือทรัพย์สินเพิ่ม
การพนันในสังคมสยามมีขอบเขตกว้างกว่าสนามกีฬา กรมศิลปากรระบุว่าในรัชกาลที่ 5 รัฐทยอยประกาศเลิกบ่อนเบี้ยในกรุงเทพฯ และหัวเมือง เนื่องจากปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการพนัน ส่วนการเลิกอากรบ่อนเบี้ยทั่วสยามเสร็จสิ้นในรัชกาลที่ 6 อย่างไรก็ตาม บ่อนเบี้ยเป็นการพนันคนละประเภทกับว่าวพนัน จึงไม่อาจใช้รายละเอียดของบ่อนเบี้ยอธิบายกติกาของสนามว่าวโดยตรง
เรือยาวและว่าวพนันจึงพาเราไปเห็นความบันเทิงสองแบบที่ใช้พื้นที่ต่างกันอย่างสิ้นเชิง แห่งหนึ่งอาศัยสายน้ำและกำลังฝีพาย อีกแห่งอาศัยสนามโล่ง สายป่าน และลม ทั้งคู่มีคนดู มีฝีมือ และมีประวัติศาสตร์ยาวนานเกินกว่าเรื่องเล่าถึงเงินเดิมพันเพียงอย่างเดียว
ภาพประกอบเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่อจินตนาการบรรยากาศในอดีต ไม่ใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริง
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
สหรัฐฯ รัสเซียและจีนออกแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยสันติภาพและความมั่นคงระหว่างประเทศ
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
โรเบิร์ต มูกาเบ้ วีรบุรุษผู้กลายเป็นเงามืดแห่งซิมบับเว
ฮูตีโจมตี PIF ตึกระฟ้าที่สูงที่สุดในกรุงริยาด
โรงรับจำนำยุคแรกของไทย ย่องเซี้ยงกับฮั่วเส็งต่างกันอย่างไร และคนสมัยก่อนจำนำอะไรบ้าง
รวมเลขสัตว์นำโชค วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ขุนนางอยุธยาเลี้ยงเสือและจระเข้ไว้หลังจวนเพื่ออวดบารมีจริงหรือ หลักฐานสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบอกอะไร
อาจารย์กว้าง เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 ฟันเลขวิ่ง 6 บน-ล่าง จับตา 61-69 พร้อมเลขเบิ้ล 66
ต้นไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) ขนาดมหึมา อยู่ที่ไหนเรามีคำตอบมาให้คุณแล้ว
ปากแดงศักดิ์สิทธิ์ เลขเด็ดงวด 1 ธันวาคม 2569 เปิดเลขเด่นฝั่งซ้าย พร้อมสูตรลับ 3 คอลัมน์ จัดเต็มเลข 2 ตัว-3 ตัว
ผมมหาดไทยและผมปีก ทรงผมยอดนิยมของชายหญิงสยามที่เปลี่ยนไปตามสมัย
ชื่อจริงคนไทยชายและหญิงรุ่นเก่าที่มีผู้ใช้ซ้ำและเยอะมากที่สุด
ผมมหาดไทยและผมปีก ทรงผมยอดนิยมของชายหญิงสยามที่เปลี่ยนไปตามสมัย
ตำนานทูตอังกฤษท้าทหารสยามยิงเหรียญในสมัยรัชกาลที่ 5 มีหลักฐานเพียงใด
ขุนนางอยุธยาเลี้ยงเสือและจระเข้ไว้หลังจวนเพื่ออวดบารมีจริงหรือ หลักฐานสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศบอกอะไร


