รวม 10 รูปแบบ “ทำนาบนหลังคน” ธุรกิจและวิธีหากินที่สร้างกำไรบนความเดือดร้อนของผู้อื่น

🏅 จัดอันดับ 10 รูปแบบทำนาบนหลังคนที่พบได้ในสังคม

1. แชร์ลูกโซ่และธุรกิจลงทุนลวงโลก

รูปแบบที่สร้างความเสียหายให้ผู้คนได้เป็นวงกว้าง มักเริ่มจากการชักชวนให้ลงทุนโดยอ้างผลตอบแทนสูงในระยะเวลาสั้น บางแห่งรับประกันเงินต้น หรือให้โบนัสพิเศษเมื่อหาสมาชิกใหม่เข้าร่วม

ช่วงแรกผู้ร่วมลงทุนอาจได้รับเงินจริงเพื่อสร้างความเชื่อมั่น แต่เงินที่นำมาจ่ายผลตอบแทนอาจเป็นเงินจากสมาชิกใหม่ ไม่ใช่กำไรจากธุรกิจที่เกิดขึ้นจริง เมื่อหาคนเข้าร่วมเพิ่มไม่ได้ ระบบก็อาจพังลงและทิ้งความเสียหายไว้กับผู้ลงทุนจำนวนมาก

2. เงินกู้นอกระบบ ดอกเบี้ยโหด

คนที่กำลังเดือดร้อนเรื่องเงินมักต้องการเงินด่วน แต่บางรายกลับต้องเข้าไปอยู่ในวงจรหนี้ที่หนักกว่าเดิม เพราะเจ้าหนี้เรียกเก็บดอกเบี้ยสูงมาก คิดดอกเบี้ยรายวัน หรือใช้วิธีทวงหนี้ข่มขู่

ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่า เงินกู้นอกระบบบางแห่งคิดดอกเบี้ยสูงถึง 5–20% ต่อเดือน หรือเทียบเท่า 60–240% ต่อปี ทำให้ลูกหนี้ต้องหาเงินมาจ่ายดอกเบี้ยซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนแทบไม่มีโอกาสลดเงินต้น

3. นายหน้าหางานเก็บค่าหัวคิวเกินจริง

คนที่กำลังหางานหรืออยากไปทำงานต่างประเทศอาจต้องจ่ายเงินเพื่อให้ได้โอกาสในการทำงาน แต่มีนายหน้าบางรายเรียกเก็บเงินจำนวนมากเกินสมควร อ้างเป็นค่าดำเนินการ ค่าประกันงาน หรือค่าเอกสาร ทั้งที่บางรายการไม่มีค่าใช้จ่ายจริงตามที่กล่าวอ้าง

เมื่อคนหางานต้องกู้เงินมาเป็นค่าเดินทางและค่าจัดหางาน ก็อาจเริ่มต้นชีวิตการทำงานด้วยหนี้ก้อนใหญ่ตั้งแต่ยังไม่ได้รับเงินเดือน

ทั้งนี้ การเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการจัดหางานมีหลักเกณฑ์กำกับ ไม่ใช่นายหน้าทุกคนจะกระทำผิด แต่ควรตรวจสอบใบอนุญาตและรายละเอียดค่าใช้จ่ายให้ชัดเจนก่อนจ่ายเงิน

4. กดราคาผลผลิตเกษตรกร แต่ขายต่อในราคาสูง

เกษตรกรต้องลงทุนทั้งเมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย ยา ค่าแรง และค่าเก็บเกี่ยว แต่เมื่อถึงเวลาขายผลผลิตกลับมีอำนาจต่อรองจำกัด โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีตลาดรองรับหรือไม่มีสถานที่เก็บสินค้า

หากผู้รับซื้อใช้ความได้เปรียบด้านข้อมูลราคา กดราคารับซื้อ หักน้ำหนักอย่างไม่เป็นธรรม หรือเอาเปรียบเรื่องคุณภาพสินค้า เกษตรกรก็อาจได้รับเงินไม่คุ้มกับต้นทุน ขณะที่ผู้ค้ารายอื่นสามารถนำสินค้าไปจำหน่ายต่อในราคาที่สูงขึ้น

อย่างไรก็ตาม พ่อค้าคนกลางที่ทำหน้าที่รวบรวม ขนส่ง และกระจายสินค้าก็มีบทบาทจำเป็น ปัญหาอยู่ที่การเอาเปรียบและขาดความโปร่งใส ไม่ใช่การเป็นคนกลางทุกกรณี

5. ใช้แรงงานหนัก แต่จ่ายค่าจ้างไม่เป็นธรรม

อีกหนึ่งรูปแบบที่เห็นได้ในโลกการทำงาน คือการให้ลูกจ้างทำงานเกินหน้าที่ ไม่จ่ายค่าล่วงเวลา ค้างค่าจ้าง หักเงินโดยไม่มีเหตุผล หรือบังคับให้ทำงานหนักกว่าข้อตกลง

นายจ้างอาจได้รับผลผลิตและกำไรจากการทำงานของลูกจ้าง แต่คนที่ลงแรงกลับไม่ได้รับค่าตอบแทนอย่างเป็นธรรม บางคนต้องทำงานหลายชั่วโมงต่อวัน แต่รายได้ยังไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่ายพื้นฐาน

การบริหารต้นทุนแรงงานเป็นเรื่องปกติของธุรกิจ แต่การไม่จ่ายสิทธิที่ลูกจ้างพึงได้รับเป็นคนละเรื่อง และอาจเข้าข่ายผิดกฎหมายแรงงาน

6. แพลตฟอร์มงานที่ผลักภาระต้นทุนให้คนทำงาน

งานส่งอาหารและงานบริการผ่านแอปพลิเคชันเปิดโอกาสให้คนจำนวนมากหารายได้ แต่ผู้ทำงานต้องรับภาระค่าใช้จ่ายหลายอย่างด้วยตนเอง เช่น ค่าน้ำมัน ค่าบำรุงรักษารถ ค่าโทรศัพท์ และค่าอุปกรณ์ทำงาน

รายงานภาวะสังคมไทยของสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ไตรมาส 2 ปี 2569 ระบุถึงปัญหาความไม่มั่นคงด้านรายได้และสวัสดิการของแรงงานแพลตฟอร์ม รวมถึงกรณีที่บางแพลตฟอร์มหักค่าธรรมเนียมสูงถึง 25%

เมื่อค่าตอบแทนลดลง แต่ต้นทุนยังตกอยู่กับคนทำงาน รายได้สุทธิที่เหลือจึงอาจไม่มากเท่าที่เห็นจากยอดรับงาน

7. กักตุนสินค้าแล้วขายแพงในช่วงวิกฤต

ในช่วงน้ำท่วม ภัยพิบัติ หรือสถานการณ์ที่สินค้าจำเป็นขาดแคลน ผู้คนต้องเร่งซื้ออาหาร น้ำดื่ม ยา และสิ่งของจำเป็นเพื่อเอาชีวิตรอด แต่กลับมีผู้ประกอบการบางรายฉวยโอกาสกักตุนสินค้า ปฏิเสธการขาย หรือปรับราคาสูงเกินสมควร

พฤติกรรมนี้ทำให้ผู้บริโภคต้องแบกรับภาระมากขึ้นในช่วงเวลาที่กำลังลำบากอยู่แล้ว และยังอาจทำให้สินค้าจำเป็นกระจายไปไม่ถึงคนที่ต้องการจริง ๆ

การกักตุนหรือจำหน่ายสินค้าราคาสูงเกินสมควรโดยเข้าข่ายผิดกฎหมาย อาจมีโทษตาม พ.ร.บ.ว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542

8. ให้ทดลองงานฟรี แต่เอาผลงานไปใช้จริง

บางคนสมัครงานด้วยความหวังว่าจะได้ประสบการณ์ แต่กลับถูกขอให้ทำงานจริงหลายวันโดยไม่ได้รับค่าจ้าง อ้างว่าเป็นช่วงทดลองงาน หรือเป็นการทดสอบความสามารถก่อนรับเข้าทำงาน

หากบริษัทนำผลงานของผู้สมัครไปใช้ประโยชน์ แต่ไม่จ่ายค่าตอบแทนและไม่ชี้แจงเงื่อนไขให้ชัดเจน คนที่เสียทั้งเวลาและแรงงานก็คือผู้สมัครเอง

การทดสอบทักษะก่อนรับเข้าทำงานไม่ใช่เรื่องผิดเสมอไป แต่ควรมีขอบเขตชัดเจน ไม่ใช่ใช้คำว่า “ทดลองงาน” เป็นข้ออ้างให้คนทำงานฟรี

9. ธุรกิจขายตรงที่บังคับสมาชิกซื้อสินค้าเกินความจำเป็น

ธุรกิจขายตรงที่ดำเนินการอย่างถูกต้องสามารถเป็นช่องทางสร้างรายได้ได้ แต่บางรูปแบบกลับเน้นให้สมาชิกซื้อสินค้าแรกเข้าในปริมาณมาก หรือสะสมสินค้าเพื่อรักษาระดับสมาชิกและรับโบนัส

เมื่อขายสินค้าไม่หมด สมาชิกต้องรับภาระสินค้าค้างสต็อกและเงินลงทุนที่จมอยู่กับสินค้า ขณะที่ผู้ที่ได้ประโยชน์อาจเป็นผู้ที่อยู่ระดับบนของเครือข่าย

ธนาคารแห่งประเทศไทยเคยเตือนถึงธุรกิจขายตรงที่แอบแฝงแชร์ลูกโซ่ โดยมีการเรียกเก็บค่าสมัครหรือให้ซื้อสินค้าแรกเข้าในมูลค่าสูง พร้อมชักชวนให้หาสมาชิกใหม่เพื่อรับผลตอบแทน

10. เอาเปรียบลูกค้าด้วยค่าธรรมเนียมแอบแฝง

บางธุรกิจโฆษณาราคาสินค้าหรือบริการไว้ในราคาที่ดูถูก แต่เมื่อถึงเวลาจ่ายเงินจริงกลับมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมหลายรายการ เช่น ค่าดำเนินการ ค่าบริการ ค่าธรรมเนียมพิเศษ หรือค่าปรับที่ไม่ได้แจ้งให้ทราบอย่างชัดเจนตั้งแต่แรก

ลูกค้าอาจตัดสินใจซื้อเพราะเห็นราคาต่ำ แต่กลับต้องจ่ายเงินมากกว่าที่คาดไว้ หากผู้ประกอบการจงใจปกปิดเงื่อนไขหรือทำให้เข้าใจผิด ก็ถือเป็นการเอาเปรียบผู้บริโภคได้

การเรียกเก็บค่าบริการเพิ่มเติมไม่ใช่เรื่องผิดทุกกรณี แต่ควรแจ้งราคาและเงื่อนไขอย่างโปร่งใสก่อนลูกค้าตัดสินใจ

🔎 สังเกตอย่างไรว่าเรากำลังถูกเอาเปรียบ?

• เราเป็นฝ่ายแบกรับความเสี่ยงเกือบทั้งหมด แต่อีกฝ่ายได้รับผลประโยชน์แน่นอน

• เงื่อนไขไม่ชัดเจน มีค่าใช้จ่ายหรือข้อผูกมัดที่เพิ่งปรากฏภายหลัง

• อีกฝ่ายได้ประโยชน์จากความจำเป็นของเรา เช่น ความต้องการเงิน งาน หรือสินค้าจำเป็น

• ไม่สามารถปฏิเสธได้อย่างเป็นอิสระ เพราะถูกข่มขู่ กดดัน หรือทำให้กลัวว่าจะเสียโอกาส

• ไม่มีความโปร่งใสเรื่องเงิน ไม่เปิดเผยต้นทุน ค่าธรรมเนียม หรือส่วนแบ่งผลประโยชน์