พบฟอสซิล "หนูยักษ์สิรินธร" สัตว์ฟันแทะสกุลใหม่ของโลกจากกระบี่ หนักราว 30 กิโลกรัม อายุ 35 ล้านปี

วันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประกาศข่าวที่นักบรรพชีวินวิทยารอคอย ไทยพบซากดึกดำบรรพ์สัตว์ฟันแทะสกุลใหม่และชนิดใหม่ของโลกจากจังหวัดกระบี่ ชื่อว่า "หนูยักษ์สิรินธร" (Yakamys sirindhornae) สัตว์ฟันแทะโบราณอายุราว 33–35 ล้านปี หนักประมาณ 30 กิโลกรัม ตัวเท่าหมาใหญ่ ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยพบในยุคพาลีโอจีน ความสำคัญของมันไม่ได้อยู่แค่ตัวใหญ่ แต่อยู่ที่มันทำให้ความเข้าใจเรื่องวิวัฒนาการของสัตว์ฟันแทะต้องขยับเวลากลับไปอีกประมาณ 15–20 ล้านปี

🐀 หนูยักษ์ที่ว่า ไม่ใช่หนูอย่างที่คิด

ชื่อวิทยาศาสตร์ของมันคือ Yakamys sirindhornae คำว่า Yak มาจากคำไทยว่า "ยักษ์" ส่วน mys มาจากภาษากรีกแปลว่าหนู รวมกันได้ความหมายตรงตัวว่า "หนูยักษ์" แต่ความจริงมันไม่ใช่หนูอย่างที่เรารู้จัก นักวิจัยจัดมันอยู่ในวงศ์ Ischyromyidae ซึ่งเป็นวงศ์สัตว์ฟันแทะโบราณที่สูญพันธุ์ไปแล้ว และเป็นหนึ่งในกลุ่มแรก ๆ ของสัตว์ฟันแทะทั้งหมด พูดง่าย ๆ มันคือญาติห่าง ๆ ของหนูยุคนี้ ไม่ใช่บรรพบุรุษตรง ๆ ของหนูบ้าน

ขนาดของมันประเมินจากฟันได้ประมาณ 30 กิโลกรัม ราวครึ่งหนึ่งของคาปิบาราตัวใหญ่ซึ่งหนักราว 60 กิโลกรัมและเป็นสัตว์ฟันแทะใหญ่ที่สุดที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน หรือเทียบให้เห็นภาพคือตัวเท่าหมาใหญ่ ฟันกรามของมันยาวราว 11.6 มิลลิเมตร ใหญ่กว่าฟันของญาติใกล้ชิดในเอเชียที่รู้จักก่อนหน้ากว่าเท่าตัว

มันอาศัยอยู่ในยุคอีโอซีนตอนปลาย ราว 33–35 ล้านปีก่อน ช่วงที่กระบี่ในวันนี้ยังไม่ใช่ชายหาดท่องเที่ยว แต่เป็นพื้นที่ชุ่มน้ำใกล้ทะเลสาบ นักวิจัยเชื่อว่ามันอาจหากินอยู่ริมทะเลสาบ คล้ายวิถีชีวิตของคาปิบาราในปัจจุบัน แต่ขอย้ำว่านี่เป็นการตีความจากชั้นตะกอนที่พบฟอสซิล ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่เห็นจากตัวสัตว์โดยตรง

🦷 ทั้งตัวที่รู้จักมีแค่ฟัน 2 ซี่

หลักฐานทั้งหมดของสัตว์ตัวนี้มีเพียงฟัน 2 ซี่เท่านั้น คือฟันกรามล่างซี่ที่ 2 ซึ่งเป็นฟันบด กับเศษฟันตัดล่างอีก 1 ซี่ พบอยู่ใกล้กันในชั้นดินเหนียวที่แทรกอยู่ในเหมืองถ่านหินลิกไนต์ที่หลุมบางหมาก จังหวัดกระบี่ ฟัน 2 ซี่นี้ขุดพบตั้งแต่ปี 2547 กว่าจะศึกษาจนตั้งชื่อสกุลใหม่และชนิดใหม่ได้อย่างเป็นทางการก็ล่วงมาถึงปี 2569

นักวิจัยหาอายุของชั้นหินจากซากสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่พบร่วมชั้นเดียวกัน ประกอบกับร่องรอยการกลับขั้วของสนามแม่เหล็กโลกในชั้นหิน ได้อายุราว 35.1–33.7 ล้านปี ตรงกับที่ข่าวไทยรายงานว่า 33–35 ล้านปี ปัจจุบันฟอสซิลทั้ง 2 ชิ้นเก็บรักษาไว้ที่กรมทรัพยากรธรณี กรุงเทพฯ

พูดกันตรง ๆ ว่าฟัน 2 ซี่บอกได้แค่ว่ามันเป็นสัตว์ฟันแทะชนิดใหม่และตัวใหญ่มาก แต่บอกไม่ได้เลยว่าหน้าตาเป็นอย่างไร สีขนแบบไหน กินอะไร และอยู่อย่างไร ภาพวาดหนูยักษ์ที่เห็นแชร์กันในข่าวคือจินตนาการของศิลปินจากขนาดฟัน ไม่ใช่ภาพของตัวจริง และตัวเลข 30 กิโลกรัมก็ไม่ใช่ค่าที่ชั่งได้ แต่เป็นค่าประมาณจากสูตรคำนวณ 7 สูตรที่ใช้ขนาดฟันเทียบกับสัตว์ฟันแทะปัจจุบัน ผลที่ได้กว้างตั้งแต่ 21.4 ถึง 47.3 กิโลกรัม ผู้เขียนงานวิจัยเตือนเองว่าอย่าตีความว่าเป็นค่าที่แม่นยำ

📖 ฟัน 2 ซี่ที่เปลี่ยนความเข้าใจระดับโลก

ก่อนการค้นพบนี้ ตัวอย่างสัตว์ฟันแทะยักษ์ที่บันทึกไว้ดีที่สุดมาจากอเมริกาใต้ในยุคหลัง หรือยุคนีโอจีน ทำให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจกันว่าสัตว์ฟันแทะเพิ่งตัวใหญ่ขึ้นในช่วงหลังของประวัติศาสตร์วิวัฒนาการ แต่ยาคามิสพลิกความเข้าใจนี้ เพราะมันชี้ว่าสัตว์ฟันแทะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตัวใหญ่ตั้งแต่ยุคอีโอซีนแล้ว เร็วกว่าที่เคยเข้าใจกันประมาณ 15–20 ล้านปี

มันยังเป็นสัตว์ฟันแทะที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยค้นพบในยุคพาลีโอจีน ซึ่งเป็นช่วงเวลาตั้งแต่หลังไดโนเสาร์สูญพันธุ์ราว 66 ล้านปีก่อนถึง 23 ล้านปีก่อน และเป็นหลักฐานว่าเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไม่ใช่แค่ทางผ่านของวิวัฒนาการ แต่เป็นเวทีสำคัญตั้งแต่ยุคแรก ๆ ของสัตว์ฟันแทะ ต้องเข้าใจให้ถูกด้วยว่า ยักษ์ตัวจริงของวงศ์สัตว์ฟันแทะอย่างคาปิบาราโบราณเกิดทีหลังที่อเมริกาใต้และตัวใหญ่กว่ามาก ความใหม่ของยาคามิสจึงอยู่ที่ "เกิดเร็ว" ไม่ใช่ "ใหญ่ที่สุดตลอดกาล"

แอ่งกระบี่เองก็ไม่ใช่แหล่งธรรมดา ที่นี่เคยพบฟอสซิลของไพรเมตโบราณ สัตว์กินเนื้อ และสัตว์กีบเท้ามาก่อนแล้ว การพบสัตว์ฟันแทะยักษ์เพิ่มอีกชนิดจึงยิ่งตอกย้ำว่ากระบี่เป็นแหล่งมรดกทางธรรมชาติระดับโลก

👑 ชื่อ "สิรินธร" มาจากไหน

ชื่อชนิด sirindhornae ได้รับพระราชทานพระอนุญาตให้อัญเชิญพระนาม "สิรินธร" มาใช้ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงอุปถัมภ์งานด้านวิทยาศาสตร์ ธรณีวิทยา และบรรพชีวินวิทยาของประเทศไทยมาอย่างต่อเนื่อง นับเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่ได้รับพระราชทานพระนามลำดับที่ 5 ของไทย

งานวิจัยนี้เป็นความร่วมมือระหว่างกรมทรัพยากรธรณีกับนักวิจัยจากฝรั่งเศสและแคนาดา นำโดย ดร.เยาวลักษณ์ ชัยมณี ผู้เชี่ยวชาญด้านซากดึกดำบรรพ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมจากศูนย์วิจัยแห่งชาติฝรั่งเศส (CNRS) ร่วมกับมหาวิทยาลัยปัวติเยร์ มหาวิทยาลัยมงต์เปลลิเยร์ และมหาวิทยาลัยแมคกิลล์ ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ Scientific Reports เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569

✅ สรุปสั้น ๆ

พบฟอสซิลสัตว์ฟันแทะสกุลใหม่ของโลก "หนูยักษ์สิรินธร" ที่เหมืองถ่านหินบางหมาก จังหวัดกระบี่ อายุราว 33–35 ล้านปี หนักประมาณ 30 กิโลกรัม ตัวเท่าหมาใหญ่ ใหญ่ที่สุดในยุคพาลีโอจีน และชี้ว่าสัตว์ฟันแทะตัวใหญ่เร็วกว่าที่เคยเข้าใจกันประมาณ 15–20 ล้านปี แต่จำไว้ว่าหลักฐานมีแค่ฟัน 2 ซี่ น้ำหนักเป็นค่าประมาณ หน้าตาที่แท้จริงของมันยังไม่มีใครรู้