9 ประเทศที่ใช้ธนบัตรพลาสติกแทนธนบัตรกระดาษ มีประเทศไหนบ้าง

ธนบัตรพลาสติกคืออะไร แตกต่างจากธนบัตรกระดาษอย่างไร

ธนบัตรพลาสติกที่หลายประเทศนำมาใช้เรียกว่า ธนบัตรพอลิเมอร์ ผลิตจากวัสดุพลาสติกชนิดพิเศษ โดยทั่วไปใช้โพลิโพรพิลีนที่ผ่านกระบวนการผลิตให้มีความบางและยืดหยุ่น สามารถพิมพ์ลวดลายและติดตั้งระบบป้องกันการปลอมแปลงได้

ข้อแตกต่างสำคัญคือ ธนบัตรพอลิเมอร์ไม่ดูดซับความชื้นและสิ่งสกปรกได้ง่ายเหมือนธนบัตรกระดาษ จึงมีอายุการใช้งานยาวนานกว่า อีกทั้งยังสามารถทำช่องใสให้มองทะลุได้ ซึ่งเป็นหนึ่งในคุณสมบัติที่ช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการตรวจสอบธนบัตร

ประเทศแรกที่พัฒนาและนำธนบัตรพอลิเมอร์สมัยใหม่ออกใช้คือออสเตรเลีย โดยเริ่มจากธนบัตรที่ระลึก 10 ดอลลาร์ในปี ค.ศ. 1988 ก่อนจะทยอยเปลี่ยนธนบัตรทุกชนิดราคาเป็นพอลิเมอร์ระหว่างปี 1992–1996

9 ประเทศที่นำธนบัตรพอลิเมอร์มาใช้ในระบบเงินตรา

1. ออสเตรเลีย ประเทศแรกที่เปลี่ยนมาใช้ธนบัตรพลาสติกทั้งชุด

ออสเตรเลียเป็นประเทศที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาเทคโนโลยีธนบัตรพอลิเมอร์ โดยร่วมมือกับองค์การวิจัยวิทยาศาสตร์และอุตสาหกรรมแห่งเครือจักรภพ หรือ CSIRO เพื่อพัฒนาวัสดุที่ช่วยเพิ่มความปลอดภัยและลดปัญหาการปลอมแปลง

ในปี ค.ศ. 1988 ธนาคารกลางออสเตรเลียออกธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 10 ดอลลาร์เพื่อเป็นที่ระลึกในโอกาสครบรอบ 200 ปีของประเทศ หลังจากนั้นจึงทยอยนำธนบัตรวัสดุใหม่นี้มาใช้กับชนิดราคาอื่น ๆ จนครบชุดในปี 1996

ปัจจุบันธนบัตรดอลลาร์ออสเตรเลียที่ใช้หมุนเวียนผลิตจากพอลิเมอร์ทั้งหมด ถือเป็นตัวอย่างสำคัญของประเทศที่เปลี่ยนผ่านจากธนบัตรกระดาษไปสู่ธนบัตรพลาสติกได้สำเร็จ

2. นิวซีแลนด์ เปลี่ยนธนบัตรทั้งหมดภายในเวลาไม่นาน

นิวซีแลนด์เริ่มนำธนบัตรพอลิเมอร์ออกใช้ในเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1999 โดยธนาคารกลางนิวซีแลนด์ทยอยเปลี่ยนธนบัตรชนิดราคาต่าง ๆ จากวัสดุกระดาษที่ทำจากเส้นใยฝ้ายมาเป็นพลาสติกชนิดพิเศษ

หนึ่งในเหตุผลสำคัญคือความทนทาน เพราะธนบัตรพอลิเมอร์ของนิวซีแลนด์มีอายุการใช้งานเฉลี่ยประมาณ 4 เท่าของธนบัตรกระดาษ

นอกจากนี้ยังทนต่อความชื้นและคราบสกปรกได้ดี เหมาะกับสภาพแวดล้อมที่มีฝนตกและความชื้นสูง ปัจจุบันธนบัตรที่ออกใช้ของนิวซีแลนด์ผลิตจากพอลิเมอร์

3. แคนาดา เพิ่มความปลอดภัยด้วยช่องใสและเทคโนโลยีป้องกันการปลอมแปลง

แคนาดาเริ่มเปลี่ยนมาใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ในปี ค.ศ. 2011 โดยทยอยออกธนบัตรชุดใหม่แทนธนบัตรกระดาษเดิม และออกครบทุกชนิดราคาหลักในปี 2013

จุดเด่นของธนบัตรดอลลาร์แคนาดาคือการออกแบบช่องใสขนาดใหญ่ที่สามารถมองทะลุได้ พร้อมรายละเอียดด้านความปลอดภัยที่ตรวจสอบได้ด้วยสายตา

การเปลี่ยนวัสดุครั้งนี้มีเป้าหมายสำคัญเพื่อเพิ่มความยากในการปลอมแปลง และทำให้ธนบัตรมีความทนทานมากขึ้น ปัจจุบันธนบัตรพอลิเมอร์เป็นวัสดุหลักของธนบัตรดอลลาร์แคนาดาที่ออกใช้

4. สหราชอาณาจักร เปลี่ยนเงินปอนด์จากกระดาษมาเป็นพอลิเมอร์

สหราชอาณาจักรเริ่มเปลี่ยนธนบัตรปอนด์มาใช้วัสดุพอลิเมอร์ในปี ค.ศ. 2016 โดยเริ่มจากธนบัตร 5 ปอนด์ที่มีภาพอดีตนายกรัฐมนตรีวินสตัน เชอร์ชิลล์

ต่อมาในปี 2017 มีการออกธนบัตร 10 ปอนด์ ตามด้วยธนบัตร 20 ปอนด์ในปี 2020 และธนบัตร 50 ปอนด์ในปี 2021

การเปลี่ยนวัสดุช่วยให้ธนบัตรทนทานต่อความชื้นและสิ่งสกปรกมากขึ้น รวมถึงมีระบบป้องกันการปลอมแปลงที่ทันสมัย เช่น ช่องใสและรายละเอียดพิเศษที่ต้องสังเกตจากการพลิกเอียงธนบัตร

การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวทำให้ธนบัตรปอนด์รุ่นที่ออกใช้ในปัจจุบันเป็นธนบัตรพอลิเมอร์

5. โรมาเนีย ประเทศแรก ๆ ในยุโรปที่ใช้ธนบัตรพลาสติก

โรมาเนียเริ่มนำธนบัตรพอลิเมอร์ออกใช้ในปี ค.ศ. 1999 ถือเป็นหนึ่งในประเทศแรกของยุโรปที่นำเทคโนโลยีนี้มาใช้กับเงินตราหมุนเวียน

ในช่วงแรกมีการออกธนบัตรหลายชนิดราคา ก่อนจะทยอยพัฒนารูปแบบและระบบรักษาความปลอดภัยให้ทันสมัยขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจคือโรมาเนียไม่ได้เลือกใช้วัสดุพอลิเมอร์เฉพาะกับธนบัตรที่ระลึกเท่านั้น แต่ยังนำมาใช้กับธนบัตรที่ประชาชนใช้จ่ายในชีวิตประจำวันด้วย

6. เวียดนาม เปลี่ยนธนบัตรชนิดราคาสำคัญมาใช้พอลิเมอร์

เวียดนามเริ่มนำธนบัตรพอลิเมอร์ออกใช้ในปี ค.ศ. 2003 โดยธนาคารแห่งรัฐเวียดนามทยอยออกธนบัตรวัสดุใหม่ในหลายชนิดราคา

ธนบัตรที่ประชาชนคุ้นเคย เช่น 10,000 ดอง 20,000 ดอง 50,000 ดอง 100,000 ดอง 200,000 ดอง และ 500,000 ดอง ใช้วัสดุพอลิเมอร์

ข้อดีคือช่วยเพิ่มความทนทานและลดปัญหาธนบัตรเปียกหรือสกปรกจากการใช้งานในชีวิตประจำวัน อีกทั้งยังมีรายละเอียดด้านความปลอดภัยเพื่อป้องกันการปลอมแปลง

อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าธนบัตรทุกชนิดราคาของเวียดนามเป็นพลาสติกทั้งหมด เพราะยังมีธนบัตรบางชนิดราคาที่ผลิตจากวัสดุกระดาษ

7. บรูไน ใช้ธนบัตรพอลิเมอร์กับเงินดอลลาร์บรูไน

บรูไนเป็นอีกประเทศหนึ่งที่นำธนบัตรพอลิเมอร์มาใช้ในระบบเงินตรา โดยมีการออกธนบัตรวัสดุชนิดนี้ในหลายชนิดราคา

ธนบัตรดอลลาร์บรูไนมีการออกแบบที่ผสมผสานเอกลักษณ์ของประเทศเข้ากับเทคโนโลยีรักษาความปลอดภัยสมัยใหม่

การเลือกใช้พอลิเมอร์ช่วยให้ธนบัตรมีความทนทานต่อสภาพอากาศร้อนชื้น ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่มีประโยชน์ต่อประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

8. สิงคโปร์ นำธนบัตรพอลิเมอร์มาใช้ตั้งแต่ยุคแรก

สิงคโปร์เป็นหนึ่งในประเทศเอเชียที่เริ่มใช้ธนบัตรพอลิเมอร์ตั้งแต่ช่วงแรก ๆ โดยมีการออกธนบัตรชนิดราคา 50 ดอลลาร์ที่ผลิตจากวัสดุพอลิเมอร์ในปี ค.ศ. 1990

ต่อมามีการออกธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคาอื่น ๆ เพิ่มเติม โดยนำเทคโนโลยีช่องใสและระบบป้องกันการปลอมแปลงมาใช้ร่วมกับการออกแบบลวดลาย

ธนบัตรพอลิเมอร์เหมาะกับสภาพอากาศร้อนชื้นของสิงคโปร์ เพราะไม่ดูดซับความชื้นและมีความทนทานต่อการใช้งาน

9. ประเทศไทย เริ่มใช้ธนบัตรพอลิเมอร์และขยายไปยังหลายชนิดราคา

ประเทศไทยเริ่มออกธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 20 บาท แบบ 17 ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2565 เพื่อแก้ปัญหาธนบัตรราคาย่อยที่มีการหมุนเวียนเปลี่ยนมือบ่อยและเสื่อมสภาพได้ง่าย

จากนั้นธนาคารแห่งประเทศไทยได้ออกธนบัตรพอลิเมอร์ชนิดราคา 50 บาท และ 100 บาท แบบ 17 เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568

จุดเด่นของธนบัตรรุ่นนี้คือช่องใสที่มองทะลุได้ทั้งสองด้าน ลายดุนนูน และหมึกพิมพ์พิเศษที่เปลี่ยนสีหรือเหลือบสีเมื่อพลิกเอียงธนบัตร

ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทยระบุว่า ธนบัตรพอลิเมอร์ 20 บาทมีอายุการใช้งานเฉลี่ยประมาณ 8 ปี หรือนานกว่าธนบัตรกระดาษประมาณ 4 เท่า

อย่างไรก็ตาม ธนบัตรกระดาษชนิดราคา 20 บาท 50 บาท และ 100 บาทที่ยังหมุนเวียนอยู่ไม่ได้ถูกยกเลิก ประชาชนยังสามารถใช้ชำระเงินได้ตามปกติ

ทำไมหลายประเทศจึงเลือกใช้ธนบัตรพลาสติกแทนกระดาษ

การเปลี่ยนจากธนบัตรกระดาษมาเป็นพอลิเมอร์ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะต้องการให้ธนบัตรดูทันสมัย แต่มีเหตุผลสำคัญหลายประการ

1. มีความทนทานมากกว่า

ธนบัตรพอลิเมอร์ไม่ดูดซับน้ำและสิ่งสกปรกได้ง่าย จึงทนต่อการใช้งานในชีวิตประจำวันได้ดีกว่าธนบัตรกระดาษ

2. ป้องกันการปลอมแปลงได้ดีขึ้น

สามารถติดตั้งช่องใส หมึกพิมพ์พิเศษ และรายละเอียดด้านความปลอดภัยที่ทำเลียนแบบได้ยาก

3. ลดจำนวนธนบัตรที่ต้องผลิตทดแทน

เมื่อธนบัตรมีอายุการใช้งานยาวนานขึ้น ธนาคารกลางก็ไม่จำเป็นต้องผลิตธนบัตรใหม่เพื่อทดแทนธนบัตรที่ชำรุดบ่อยเหมือนเดิม

4. เหมาะกับสภาพอากาศร้อนชื้น

ประเทศในเขตร้อนที่มีความชื้นสูงสามารถได้รับประโยชน์จากวัสดุที่ไม่ดูดซับความชื้นและทำความสะอาดได้ง่าย

ธนบัตรพลาสติกมีข้อเสียหรือไม่

แม้ธนบัตรพอลิเมอร์จะมีข้อดีหลายอย่าง แต่ก็ไม่ได้สมบูรณ์แบบทั้งหมด เพราะมีข้อควรระวังในการใช้งาน เช่น ไม่ควรนำไปสัมผัสความร้อนสูงหรือรีดด้วยเตารีด เนื่องจากวัสดุพลาสติกอาจหดตัวหรือเสียรูปได้

นอกจากนี้ ธนบัตรพอลิเมอร์ยังมีต้นทุนการผลิตต่อฉบับที่สูงกว่าธนบัตรกระดาษ แม้จะมีอายุการใช้งานยาวนานกว่าและอาจช่วยลดต้นทุนรวมในระยะยาวก็ตาม

อีกประเด็นหนึ่งคือการจัดการเมื่อธนบัตรหมดอายุการใช้งาน เพราะต้องนำไปเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลหรือกำจัดตามระบบที่เหมาะสม ไม่สามารถจัดการเหมือนธนบัตรกระดาษทั่วไปได้ทุกกรณี

สรุป ประเทศที่ใช้ธนบัตรพลาสติกกำลังเปลี่ยนแปลงระบบเงินตรา

ธนบัตรพอลิเมอร์กลายเป็นทางเลือกสำคัญของหลายประเทศทั่วโลก โดยมีออสเตรเลียเป็นผู้บุกเบิก ก่อนที่นิวซีแลนด์ แคนาดา สหราชอาณาจักร โรมาเนีย เวียดนาม บรูไน สิงคโปร์ และประเทศไทยจะนำเทคโนโลยีนี้มาใช้ในรูปแบบต่าง ๆ

สิ่งที่น่าสนใจคือแต่ละประเทศไม่ได้เปลี่ยนธนบัตรพร้อมกันทั้งหมด บางประเทศเปลี่ยนธนบัตรทุกชนิดราคาแล้ว ขณะที่บางประเทศเลือกใช้เฉพาะชนิดราคาที่มีการหมุนเวียนสูง

สำหรับประเทศไทย การออกธนบัตรพอลิเมอร์ 20 บาท 50 บาท และ 100 บาท ถือเป็นก้าวสำคัญในการพัฒนาระบบธนบัตรให้มีความทนทานและปลอดภัยมากขึ้น ซึ่งอาจทำให้ในอนาคตเราได้เห็นการเปลี่ยนแปลงของธนบัตรชนิดราคาอื่น ๆ เพิ่มเติม