สารหนูอันตรายต่อร่างกายแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

น้ำใสในแก้วอาจดูสะอาดจนไม่น่ากังวล แต่สารบางชนิดที่ปะปนอยู่ในน้ำมองไม่เห็นด้วยตา สารหนูก็เป็นหนึ่งในนั้น และยังพบได้ตามธรรมชาติในดิน หิน และน้ำใต้ดินบางพื้นที่

สารหนูมีหลายรูปแบบ ความรุนแรงขึ้นอยู่กับชนิด ปริมาณ ช่องทาง และระยะเวลาที่ได้รับ รวมถึงสุขภาพของแต่ละคน โดยสารหนูอนินทรีย์มีความเป็นพิษสูงกว่าสารหนูอินทรีย์บางรูปแบบที่พบในอาหารทะเล

สารหนูอันตรายได้ถึงชีวิต หากได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณสูงจนเกิดพิษเฉียบพลัน ส่วนการได้รับผ่านน้ำหรืออาหารต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้ผิวหนังผิดปกติ เส้นประสาทเสียหาย และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด แม้ช่วงแรกจะไม่มีอาการชัดเจนก็ตาม

ถ้าได้รับในปริมาณสูง อาการเป็นอย่างไร

อาการพิษเฉียบพลันอาจเริ่มภายในไม่กี่สิบนาทีถึงหลายชั่วโมง เช่น ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และท้องเสีย บางรายมีอาการรุนแรงจนขาดน้ำ ความดันต่ำ หัวใจเต้นผิดจังหวะ ไตเสียหาย ชัก หรือหมดสติ อาการเหล่านี้พบได้จากสาเหตุอื่นด้วย จึงใช้ยืนยันว่าได้รับสารหนูเพียงอย่างเดียวไม่ได้

หากสงสัยว่าเพิ่งได้รับสารหนู ให้หยุดสัมผัสและติดต่อแพทย์หรือศูนย์พิษวิทยารามาธิบดี โทร. 1367 ทันที ไม่ต้องรอให้อาการปรากฏ หากผู้ป่วยหมดสติ ชัก หายใจลำบาก หรือมีอาการรุนแรง โทร. 1669 เพื่อขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน อย่าทำให้อาเจียน และอย่าซื้อยาขับสารพิษมากินเอง หากมีภาชนะหรือข้อมูลสารที่สงสัย ให้นำไปแสดงแก่บุคลากรทางการแพทย์โดยไม่สัมผัสสารเพิ่ม

ได้รับทีละน้อยเป็นเวลานานก็มีผล

องค์การอนามัยโลกและหน่วยงานด้านสารพิษของสหรัฐฯ ระบุตรงกันว่า การได้รับสารหนูอนินทรีย์จากน้ำดื่มต่อเนื่องอาจทำให้สีผิวเปลี่ยนหรือผิวหนาขึ้น โดยเฉพาะบริเวณฝ่ามือและฝ่าเท้า บางคนอาจมีอาการชาที่มือและเท้าจากความผิดปกติของเส้นประสาท

การได้รับสารหนูอนินทรีย์เป็นเวลานานยังเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง ปอด และกระเพาะปัสสาวะ ผลกระทบอาจใช้เวลาหลายปีกว่าจะปรากฏ จึงไม่ควรรอให้มีอาการก่อนตรวจสอบแหล่งน้ำที่สงสัย

ตรวจน้ำอย่างไรให้รู้ว่ามีสารหนู

น้ำใต้ดินแต่ละแห่งมีปริมาณสารหนูต่างกัน แม้น้ำจะใสก็ใช้ตัดสินไม่ได้ว่าปลอดภัย หากใช้น้ำบาดาลหรือน้ำจากแหล่งที่สงสัยเพื่อดื่มและปรุงอาหาร ควรติดต่อหน่วยงานสาธารณสุขหรือห้องปฏิบัติการที่รับตรวจเพื่อขอคำแนะนำเรื่องการเก็บตัวอย่าง ระหว่างรอผลให้ใช้น้ำจากแหล่งอื่นที่ตรวจสอบแล้วว่าปลอดภัย

องค์การอนามัยโลกกำหนดค่าแนวทางชั่วคราวสำหรับสารหนูในน้ำดื่มไว้ที่ 10 ไมโครกรัมต่อลิตร โดยแนะนำให้ลดระดับให้ต่ำที่สุดเท่าที่ทำได้ ค่านี้เป็นแนวทางสำหรับคุณภาพน้ำดื่ม ไม่ใช่ปริมาณที่บอกว่าดื่มครั้งเดียวแล้วจะเกิดพิษทันที

หากผลตรวจพบสารหนูเกินเกณฑ์ ควรเปลี่ยนไปใช้น้ำดื่มและน้ำปรุงอาหารจากแหล่งที่ปลอดภัย หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องระบบกรองที่กำจัดสารหนูได้และการดูแลระบบอย่างถูกต้อง อย่าถือว่าการต้มน้ำหรือเครื่องกรองทุกชนิดกำจัดสารหนูได้

สงสัยว่าได้รับสารหนูมานาน ควรทำอย่างไร

พบแพทย์พร้อมเล่าแหล่งน้ำ อาหาร งานที่ทำ ระยะเวลาที่อาจได้รับ และอาการที่สังเกตเห็น แพทย์อาจพิจารณาตรวจปัสสาวะและตรวจอื่นตามความเหมาะสม ควรแจ้งประวัติการกินอาหารทะเลด้วย เพราะสารหนูบางรูปแบบในอาหารทะเลอาจมีผลต่อการแปลผลตรวจสารหนูรวม

การรักษาขึ้นอยู่กับอาการและประวัติสัมผัส บางกรณีต้องได้รับสารน้ำและการดูแลในโรงพยาบาล ส่วนยาขับสารพิษต้องให้ผู้เชี่ยวชาญพิจารณา เพราะยาเองก็มีผลข้างเคียงได้ สิ่งที่ทำได้ทันทีเมื่อพบแหล่งปนเปื้อนคือหยุดรับสัมผัสและเปลี่ยนไปใช้แหล่งที่ปลอดภัย