วิธีตรวจสอบว่าเงินบริจาคถูกใช้ตรงตามที่ขอหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เห็นโพสต์รับบริจาคซื้อบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปกับปลากระป๋องส่งให้ชาวบ้าน หลายคนกดโอนทันทีเพราะอยากให้ของไปถึงคนที่กำลังลำบาก แต่หลังจากสลิปแจ้งว่าโอนสำเร็จ เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเงินถูกนำไปใช้ตามที่บอกไว้

วิธีตรวจที่ได้เรื่องที่สุดคือ ไล่ดูหลักฐานตั้งแต่ยอดรับเงิน รายการซื้อ ไปจนถึงการส่งมอบ แล้วเทียบให้ตรงกับโครงการและช่วงเวลาที่บริจาค สลิปยืนยันได้เพียงว่าเราโอนไปบัญชีไหน ส่วนภาพแจกของเพียงภาพเดียวก็ยังบอกไม่ได้ว่าเงินทั้งหมดถูกใช้ไปอย่างไร

ผู้บริจาคอาจเข้าถึงบัญชีธนาคารหรือเอกสารทุกใบไม่ได้ จึงควรดูหลักฐานหลายอย่างประกอบกัน หากมีข้อสงสัยเรื่องการนำเงินไปใช้ส่วนตัว การตรวจเส้นทางเงินเชิงลึกเป็นหน้าที่ของหน่วยงานที่มีอำนาจ

เริ่มจากชื่อผู้รับและสถานะองค์กร

ก่อนโอน ให้ดูชื่อบัญชีที่แอปธนาคารแสดงว่าตรงกับมูลนิธิหรือหน่วยงานที่ประกาศรับเงินหรือไม่ หากเป็นบัญชีบุคคล ควรถามว่าเจ้าของบัญชีเกี่ยวข้องอย่างไร เหตุใดจึงใช้บัญชีนั้น และมีวิธีแยกเงินโครงการออกจากเงินส่วนตัวอย่างไร บัญชีบุคคลไม่ได้แปลว่าทุจริตเสมอไป แต่ทำให้ผู้บริจาคต้องขอคำอธิบายและหลักฐานเพิ่ม

ขอชื่อจดทะเบียน เลขทะเบียน ที่ตั้ง และช่องทางติดต่อของมูลนิธิ แล้วสอบถามนายทะเบียนมูลนิธิในพื้นที่ที่สำนักงานตั้งอยู่เพื่อยืนยันข้อมูล การจดทะเบียนช่วยยืนยันตัวตนขององค์กร แต่ไม่ใช่ใบรับประกันว่าทุกรายการใช้จ่ายถูกต้อง

ถ้าต้องการใช้สิทธิลดหย่อนภาษี ให้ตรวจรายชื่อสถานสาธารณกุศลและเงื่อนไขกับกรมสรรพากรแยกต่างหาก การเป็นมูลนิธิจดทะเบียนไม่ได้หมายความว่าผู้บริจาคจะได้สิทธิลดหย่อนโดยอัตโนมัติ

ขอดูยอดรับและยอดใช้ของโครงการนั้น

ถามผู้จัดว่าโครงการรับเงินตั้งแต่วันไหนถึงวันไหน ได้เงินรวมเท่าไร ซื้อของและจ่ายค่าขนส่งเท่าไร เหลือเท่าไร และจะจัดการเงินส่วนที่เหลืออย่างไร หากมีหลายโครงการเปิดพร้อมกัน ควรขอรายงานแยก เพราะยอดรวมทั้งองค์กรอาจบอกไม่ได้ว่าเงินที่ระบุเพื่อซื้ออาหารไปอยู่ตรงไหน

ตัวอย่างเช่น โครงการแจ้งว่าได้รับ 100,000 บาท ซื้ออาหาร 70,000 บาท ค่าขนส่ง 10,000 บาท และเหลือ 20,000 บาท ตัวเลขควรมีรายละเอียดและหลักฐานรองรับ ไม่ใช่แค่โพสต์ยอดสรุปลอย ๆ ทั้งนี้เป็นเพียงตัวอย่างวิธีอ่านบัญชี ไม่ใช่ข้อมูลของมูลนิธิใด

ดูใบเสร็จหรือใบกำกับการซื้อว่าระบุผู้ขาย วันที่ รายการ จำนวน และยอดเงินสอดคล้องกับรายงานหรือไม่ แล้วเทียบกับหลักฐานการจ่ายและยอดรวม รายการที่มีราคาหรือปริมาณผิดสังเกตควรถามเพิ่มเติม ใบเสร็จช่วยตรวจได้ว่ามีรายการซื้อ แต่ยังต้องดูหลักฐานอื่นประกอบเพื่อยืนยันว่าได้รับและส่งของจริง

ตามของไปถึงปลายทาง

ขอรายงานว่าจัดส่งอาหารชนิดใด จำนวนเท่าไร ไปพื้นที่ไหน เมื่อใด และใครเป็นผู้ประสานรับ อาจมีใบส่งของ บันทึกรับมอบ หรือข้อมูลจากหน่วยงานท้องถิ่นประกอบ หากเหมาะสม ลองติดต่อผู้ประสานงานปลายทางผ่านช่องทางที่หาเองได้ เพื่อถามว่ามีกิจกรรมและได้รับของตามรายงานหรือไม่ โดยเคารพความเป็นส่วนตัวของผู้รับ

ภาพคนถือถุงยังมีประโยชน์ในการเล่าว่ามีกิจกรรม แต่ภาพถ่ายอาจไม่บอกจำนวนชุดทั้งหมดหรือที่มาของเงิน ควรดูวันที่ สถานที่ และรายละเอียดควบคู่กับเอกสาร อย่าคาดหวังให้องค์กรเปิดเผยชื่อ ที่อยู่ หรือภาพผู้เดือดร้อนทุกคนเพื่อแลกกับการตรวจสอบ

ค่าใช้จ่ายองค์กรกับเงินส่วนตัวดูอย่างไร

งานช่วยเหลือมีค่าเดินทาง ค่าขนส่ง ค่าเช่าพื้นที่ หรือค่าจ้างคนทำงานได้ การมีค่าใช้จ่ายเหล่านี้จึงไม่ได้เป็นหลักฐานว่าทุจริต สิ่งที่ควรถามคือค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับงานอะไร ใครอนุมัติ มีเอกสารหรือไม่ และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ที่แจ้งผู้บริจาคไว้เพียงใด

รถก็เช่นกัน การมีรถราคาแพงหรือเห็นประธานมูลนิธิขับรถหรูยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าใช้เงินบริจาคผ่อนรถ แต่หากพบรายการจ่ายค่างวด ค่าน้ำมัน หรือค่าใช้จ่ายรถที่เกี่ยวข้องกับบุคคลในองค์กร ควรขอคำชี้แจงเรื่องเจ้าของรถ การใช้งาน เอกสารอนุมัติ และที่มาของเงิน ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดให้จัดการทรัพย์สินของมูลนิธิเพื่อดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของมูลนิธิ ไม่ใช่เพื่อหาประโยชน์ให้บุคคลใด

ถ้าคำตอบไม่ชัด ควรทำอะไรต่อ

เก็บโพสต์เชิญชวน ชื่อบัญชี สลิป วันเวลา ยอดเงิน และข้อความที่ติดต่อไว้ แล้วขอคำชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษร ระบุรายการที่สงสัยให้ชัด หากยังมีเหตุอันควรสงสัย สามารถส่งข้อมูลให้นายทะเบียนมูลนิธิในพื้นที่ตรวจสอบ หรือแจ้งความต่อตำรวจพร้อมหลักฐาน โดยเล่าตามข้อเท็จจริงที่พบ

สำหรับการบริจาคผ่าน e-Donation ผู้บริจาคตรวจสอบข้อมูลรายการของตนกับกรมสรรพากรได้ เช่น หน่วยรับบริจาค วัน และจำนวนเงิน แต่ข้อมูลดังกล่าวไม่ได้ติดตามการใช้เงินต่อหลังรับบริจาค ส่วนรายงานประจำปีที่มูลนิธิยื่นต่อนายทะเบียนเป็นอีกจุดให้สอบถาม โดยไม่ควรสันนิษฐานว่าเอกสารทุกชนิดเปิดให้ประชาชนเข้าถึงได้ทันที

ก่อนโอนครั้งต่อไป เลือกโครงการที่บอกเป้าหมาย ช่องทางรับเงิน และวิธีรายงานผลชัดเจน แล้วเก็บหลักฐานไว้ การถามอย่างสุภาพช่วยให้ทั้งผู้ให้และองค์กรที่ทำงานตรงไปตรงมามีข้อมูลตรวจสอบร่วมกัน