ทำไมตึกแถวไทยยุค 2520 จึงมีชั้นลอยเพดานเตี้ย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินเข้าตึกแถวเก่าบางคูหา จะเห็นบันไดพาขึ้นไปยังพื้นที่เล็ก ๆ ระหว่างชั้นล่างกับชั้นสอง ด้านล่างอาจเป็นร้านค้า ส่วนชั้นลอยวางกล่องสินค้า โต๊ะทำงาน หรือข้าวของในบ้าน พอขึ้นไปยืนกลับรู้สึกว่าเพดานอยู่ใกล้ศีรษะกว่าห้องชั้นอื่น

ชั้นลอยแบบนี้มีให้เห็นในตึกแถวที่สร้างช่วงประมาณ พ.ศ. 2520 แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกหลังสร้างเหมือนกัน หรือสร้างชั้นลอยมาตั้งแต่แรก บางแห่งอาจปรับเปลี่ยนภายหลังตามการใช้งานของเจ้าของแต่ละรุ่น

เหตุผลหลักคือการเพิ่มพื้นที่ใช้สอยภายในความสูงเดิมของอาคาร โดยแบ่งช่องว่างแนวตั้งส่วนหนึ่งออกเป็นสองระดับ ชั้นล่างยังใช้ค้าขายได้ ส่วนพื้นที่ที่เพิ่มขึ้นอาจใช้เก็บของ ทำงาน หรือพักผ่อน ผลที่ตามมาคือความสูงเหนือศีรษะของทั้งบริเวณชั้นลอยและพื้นที่ใต้ชั้นลอยลดลง

งานศึกษาการออกแบบตึกแถวไทยเพื่อประหยัดพลังงานอธิบายว่า มีการแทรกชั้นลอยเพื่อเพิ่มพื้นที่อเนกประสงค์ ขณะที่วิทยานิพนธ์ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเมื่อ พ.ศ. 2529 พบว่าตึกแถวกรุงเทพฯ มีการใช้ทั้งค้าขายและอยู่อาศัย รวมถึงแบ่งพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมหลายแบบ งานทั้งสองช่วยอธิบายประโยชน์ของพื้นที่ลักษณะนี้ได้ แม้ไม่ได้ยืนยันเหตุผลของผู้สร้างตึกแถวทุกหลังในยุค 2520

นึกภาพห้องชั้นล่างที่มีความสูงระหว่างพื้นถึงพื้นชั้นถัดไปจำกัด หากใส่พื้นเพิ่มเข้าไป พื้นใหม่ต้องใช้ความหนาสำหรับโครงสร้างด้วย ระยะที่เหลือจึงถูกแบ่งให้คนใช้ทั้งด้านบนและด้านล่าง ยิ่งมีคาน ฝ้า หรือท่อพาดอยู่ต่ำกว่าพื้น ระยะโล่งเหนือศีรษะในจุดนั้นก็ยิ่งลดลง

การทำพื้นเพียงบางส่วนยังช่วยให้พื้นที่อีกส่วนเปิดสูงต่อเนื่องกัน และมองลงมายังร้านด้านล่างได้ เจ้าของร้านจึงมีพื้นที่ใกล้มือเพิ่มขึ้นโดยไม่ต้องย้ายสินค้าไปเก็บชั้นบนทั้งหมด แต่พื้นที่เพิ่มนั้นต้องแลกกับความโปร่ง ความสะดวกในการเดิน และแสงหรืออากาศในส่วนที่อยู่ใต้พื้นชั้นลอย

ความเตี้ยไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าตึกผิดกฎหมาย เพราะต้องดูปีที่ก่อสร้าง แบบที่ได้รับอนุญาต กฎหมายที่ใช้กับอาคารนั้น และการดัดแปลงภายหลังด้วย เช่นเดียวกัน ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอจะฟันธงว่าชั้นลอยทุกแห่งสร้างขึ้นเพื่อเลี่ยงการนับชั้นหรือประหยัดภาษี

สำหรับตัวอย่างข้อกำหนดที่ออกมาภายหลัง กฎกระทรวงฉบับที่ 55 พ.ศ. 2543 ระบุเงื่อนไขชั้นลอยไว้ว่า ห้องต้องมีระยะจากพื้นถึงพื้นชั้นถัดไปอย่างน้อย 5 เมตร พื้นชั้นลอยมีพื้นที่ไม่เกินร้อยละ 40 ของพื้นที่ห้อง และระยะจากพื้นถึงพื้นทั้งด้านบนและด้านล่างของชั้นลอยต้องไม่น้อยกว่า 2.40 เมตร ตัวเลขเหล่านี้เป็นระยะพื้นถึงพื้น ไม่ใช่ความสูงโล่งใต้คาน และไม่ควรนำไปตัดสินอาคารยุค 2520 โดยไม่ตรวจข้อกฎหมายและข้อเท็จจริงของอาคารก่อน

ถ้ากำลังจะซื้อ เช่า หรือปรับปรุงตึกเก่า ควรวัดระยะโล่งจริงบริเวณใต้คานและทางเดิน ตรวจสภาพบันได ราวกันตก ทางหนีไฟ และการระบายอากาศ รวมถึงให้วิศวกรตรวจโครงสร้างก่อนเพิ่มน้ำหนักหรือรื้อพื้น การได้พื้นที่อีกผืนหนึ่งมีประโยชน์มากเพียงใด จึงขึ้นอยู่กับว่าพื้นที่นั้นยังใช้งานได้สะดวกและปลอดภัยเพียงใดด้วย