ไข้ทรพิษคือโรคอะไรและยังพบอยู่หรือไม่

https://graphic.in.th" style="color: rgb(119, 119, 119); font-size: 11px; font-weight: 400; text-align: center;">* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รอยแผลเป็นกลมเล็ก ๆ บนต้นแขนของคนรุ่นพ่อแม่หรือปู่ย่าตายาย อาจทำให้หลายคนสงสัยว่าเกิดจากอะไร บางคนเรียกรอยนี้ว่าแผลปลูกฝี ซึ่งเกี่ยวข้องกับการป้องกันโรคติดต่อร้ายแรงที่ครั้งหนึ่งเคยคร่าชีวิตผู้คนทั่วโลก

โรคนั้นคือ ไข้ทรพิษ หรือฝีดาษ เกิดจากเชื้อไวรัสวาริโอลา ปัจจุบันไม่มีการระบาดตามธรรมชาติแล้ว โดยองค์การอนามัยโลกประกาศว่าโลกกำจัดโรคนี้สำเร็จในปี พ.ศ. 2523 หลังพบผู้ติดเชื้อตามธรรมชาติรายสุดท้ายที่ประเทศโซมาเลียในปี พ.ศ. 2520

เมื่อป่วยมีอาการอย่างไร

ในอดีต หลังรับเชื้อ ผู้ป่วยมักใช้เวลาฟักตัวประมาณ 12–14 วัน ก่อนเริ่มมีไข้สูง ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย และปวดหลัง จากนั้นจึงเกิดผื่นที่พัฒนาเป็นตุ่ม ตุ่มหนอง และตกสะเก็ด ผู้รอดชีวิตบางรายมีแผลเป็นหรือสูญเสียการมองเห็น

เชื้อแพร่จากคนสู่คนได้ผ่านละอองจากทางเดินหายใจเมื่ออยู่ใกล้ผู้ป่วยที่มีอาการ รวมถึงการสัมผัสเสื้อผ้าหรือเครื่องนอนที่ปนเปื้อนเชื้อ ผู้ป่วยจึงต้องได้รับการแยกดูแลและติดตามผู้สัมผัสเพื่อหยุดการแพร่โรค

ทำไมไข้ทรพิษจึงหายไป

การฉีดวัคซีนเป็นกำลังสำคัญ ร่วมกับการค้นหาผู้ป่วย เฝ้าระวัง และฉีดวัคซีนให้คนใกล้ชิดเพื่อสกัดการระบาด เมื่อกำจัดโรคได้แล้ว ประเทศต่าง ๆ จึงยุติการปลูกฝีให้ประชาชนทั่วไปเป็นประจำ ปัจจุบันยังมีการเก็บวัคซีนสำรองและเตรียมพร้อมรับเหตุฉุกเฉิน

รอยแผลบนต้นแขนอาจเกิดจากการปลูกฝีได้ แต่การดูรอยเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอจะยืนยันว่าเคยได้รับวัคซีนชนิดใด หรือบอกระดับภูมิคุ้มกันในปัจจุบัน

ต่างจากอีสุกอีใสและฝีดาษวานรอย่างไร

แม้ชื่อหรือผื่นอาจทำให้นึกถึงกัน แต่ไข้ทรพิษ อีสุกอีใส และฝีดาษวานรหรือเอ็มพอกซ์เป็นคนละโรค เกิดจากไวรัสต่างชนิดกัน ไข้ทรพิษกับเอ็มพอกซ์อยู่ในกลุ่มไวรัสที่มีความเกี่ยวข้องกัน ส่วนอีสุกอีใสเกิดจากไวรัสวาริเซลลาซอสเตอร์ การแยกโรคต้องอาศัยอาการ ประวัติสัมผัส และการตรวจตามดุลยพินิจของแพทย์

หากมีไข้ร่วมกับผื่นหรือตุ่ม โดยเฉพาะเมื่ออาการรุนแรงหรือมีประวัติสัมผัสผู้ป่วย ควรติดต่อสถานพยาบาลเพื่อขอคำแนะนำ สวมหน้ากากและหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดผู้อื่นระหว่างรอรับการประเมิน แม้ไข้ทรพิษจะถูกกำจัดแล้ว ผื่นลักษณะนี้ยังอาจเกิดจากโรคอื่นที่ควรได้รับการดูแล

สำหรับไข้ทรพิษ มียาต้านไวรัสบางชนิดที่ได้รับอนุมัติสำหรับใช้รักษา แต่ยังไม่มีการพิสูจน์ประสิทธิผลจากการทดลองในผู้ป่วยไข้ทรพิษโดยตรง เพราะโรคถูกกำจัดไปก่อน การรักษาจึงต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์และหน่วยงานสาธารณสุข