ทำไมภาคใต้ไทยฝนตกหนักในช่วงที่ภาคเหนือเริ่มหนาว ? ไขความแตกต่างของสภาพอากาศ

เมื่อเข้าสู่ช่วงเดือนพฤศจิกายน หลายคนเริ่มสัมผัสอากาศเย็นในภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขณะที่บางจังหวัดทางภาคใต้กลับต้องเผชิญฝนตกหนักต่อเนื่อง น้ำท่วม และคลื่นลมแรง

ปรากฏการณ์นี้อาจทำให้หลายคนสงสัยว่า เหตุใดประเทศไทยซึ่งอยู่ในฤดูกาลเดียวกันจึงมีสภาพอากาศแตกต่างกันอย่างชัดเจน บางพื้นที่เริ่มหนาว แต่บางพื้นที่กลับมีฝนตกชุก ?

คำตอบสำคัญอยู่ที่อิทธิพลของมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ลักษณะภูมิประเทศ และตำแหน่งที่ตั้งของภาคใต้ ซึ่งอยู่ระหว่างทะเลสองฝั่ง

ประเทศไทยมีมรสุมสำคัญ 2 ชนิด

กรมอุตุนิยมวิทยาอธิบายว่า ภูมิอากาศของประเทศไทยได้รับอิทธิพลจากมรสุมหลัก 2 ชนิด ได้แก่

มรสุมตะวันตกเฉียงใต้

มรสุมชนิดนี้พัดปกคลุมประเทศไทยโดยทั่วไปตั้งแต่ประมาณกลางเดือนพฤษภาคมถึงกลางเดือนตุลาคม มีแหล่งกำเนิดจากบริเวณมหาสมุทรอินเดีย และนำความชื้นเข้าสู่ประเทศไทย จึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยมีฝนตกชุกในฤดูฝน โดยเฉพาะบริเวณชายฝั่งทะเล และพื้นที่ภูเขาที่อยู่ด้านรับลม

มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ

มรสุมชนิดนี้เริ่มมีอิทธิพลประมาณกลางเดือนตุลาคมถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ มีต้นกำเนิดจากบริเวณความกดอากาศสูงในแถบจีน และมองโกเลีย

ลมดังกล่าวนำมวลอากาศเย็น และค่อนข้างแห้งเข้าสู่ประเทศไทยตอนบน ทำให้ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีอากาศเย็นลง แต่สิ่งที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ เมื่อมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดผ่านอ่าวไทยก่อนเข้าสู่ภาคใต้ ลมจะพาความชื้นจากทะเลเข้ามาด้วย ทำให้เกิดฝนตกชุกโดยเฉพาะบริเวณชายฝั่งภาคใต้ฝั่งตะวันออก

เหตุใดภาคเหนือเริ่มหนาว แต่ภาคใต้กลับมีฝนหนัก ?

เหตุผลสำคัญคือ มวลอากาศที่เดินทางมาพร้อมกับมรสุมเดียวกันสามารถส่งผลต่อแต่ละภูมิภาคแตกต่างกันได้

สำหรับภาคเหนือ มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดพาอากาศเย็น และแห้งจากจีนลงมาปกคลุมประเทศไทยตอนบน ทำให้อุณหภูมิลดลง และปริมาณฝนโดยทั่วไปลดน้อยลง แต่เมื่อกระแสลมเดียวกันเคลื่อนผ่านอ่าวไทย จะรับความชื้นจากผิวน้ำทะเล เมื่อเดินทางเข้าสู่ชายฝั่งภาคใต้ ความชื้นดังกล่าวสามารถก่อให้เกิดเมฆ และฝนได้มากขึ้น ดังนั้น ภาคใต้จึงไม่ได้เข้าสู่ฤดูหนาวแบบเดียวกับภาคเหนือ แม้จะอยู่ภายใต้อิทธิพลของมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือเหมือนกันก็ตาม

เหตุใดภาคใต้ฝั่งตะวันออกจึงมีฝนมากกว่าฝั่งตะวันตกในช่วงนี้ ?

ประเทศไทยมีชายฝั่งทะเลภาคใต้ 2 ฝั่ง ได้แก่ ฝั่งอ่าวไทยทางตะวันออก และฝั่งทะเลอันดามันทางตะวันตก

ในช่วงที่มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดปกคลุมประเทศไทย ลมจะพัดผ่านอ่าวไทย และนำความชื้นเข้าสู่ชายฝั่งภาคใต้ฝั่งตะวันออกโดยตรง

จังหวัดที่ได้รับอิทธิพลจากสภาพอากาศลักษณะนี้ เช่น

• ชุมพร
• สุราษฎร์ธานี
• นครศรีธรรมราช
• สงขลา
• ปัตตานี
• นราธิวาส

จึงมักมีฝนตกชุกในช่วงปลายปี โดยเฉพาะบริเวณชายฝั่ง และพื้นที่ที่ได้รับอิทธิพลจากลมทะเล

ส่วนภาคใต้ฝั่งอันดามัน เช่น ระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง และสตูล ก็ยังอาจมีฝนได้ แต่รูปแบบ และปริมาณฝนจะแตกต่างกันตามทิศทางลม และสภาพอากาศในแต่ละช่วง

ภูเขา และแนวชายฝั่งมีส่วนทำให้ฝนตกหนักอย่างไร ?

นอกจากมรสุมแล้ว ภูมิประเทศยังเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้บางพื้นที่มีฝนมากกว่าบริเวณใกล้เคียง เมื่ออากาศชื้นจากทะเลเคลื่อนเข้าสู่แผ่นดิน และปะทะแนวภูเขา มวลอากาศจะถูกยกตัวสูงขึ้น เมื่ออุณหภูมิลดลง ไอน้ำจึงควบแน่นกลายเป็นเมฆ และฝน ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า ฝนภูเขาหรือ Orographic Rainfall

ด้วยเหตุนี้ บริเวณชายฝั่ง และพื้นที่ภูเขาที่อยู่ด้านรับลม จึงอาจมีฝนตกมากกว่าพื้นที่อื่น โดยเฉพาะเมื่อมรสุมมีกำลังแรง

เดือนพฤศจิกายนเป็นช่วงที่ภาคใต้ต้องระวังน้ำท่วม

โดยทั่วไป ภาคใต้ฝั่งตะวันออกมักมีฝนตกชุกในช่วงเดือนตุลาคมถึงพฤศจิกายน และบางปีฝนอาจต่อเนื่องไปจนถึงเดือนธันวาคม

หากฝนตกหนักสะสมหลายวัน อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อสถานการณ์ต่างๆ เช่น

• น้ำท่วมขังในเขตชุมชน และพื้นที่ลุ่มต่ำ
• น้ำป่าไหลหลากจากพื้นที่ภูเขา
• ดินถล่มในพื้นที่ลาดชัน
• คลื่นลมแรงบริเวณอ่าวไทย
• การเดินเรือ และกิจกรรมทางทะเลได้รับผลกระทบ

อย่างไรก็ตาม ปริมาณฝน และความเสี่ยงในแต่ละจังหวัดไม่ได้เหมือนกันทุกปี ประชาชนจึงควรติดตามประกาศเตือนภัยจากกรมอุตุนิยมวิทยา และหน่วยงานท้องถิ่นอย่างสม่ำเสมอ

ภาคเหนือเข้าสู่ฤดูหนาวเร็วกว่าภาคใต้จริงหรือไม่ ?

ประเทศไทยแบ่งฤดูกาลโดยทั่วไปเป็น 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูร้อน ฤดูฝน และฤดูหนาว

ฤดูหนาวโดยทั่วไปเริ่มประมาณกลางเดือนตุลาคมถึงกลางเดือนกุมภาพันธ์ แต่สภาพอากาศไม่ได้เปลี่ยนแปลงพร้อมกันทุกภูมิภาค

ภาคเหนือ และภาคตะวันออกเฉียงเหนือมักเริ่มสัมผัสอากาศเย็นได้ชัดเจนก่อน เนื่องจากได้รับอิทธิพลของมวลอากาศเย็นจากจีน

ส่วนภาคใต้ โดยเฉพาะฝั่งตะวันออก ยังคงมีฝนตกชุกได้ในช่วงเดียวกัน เนื่องจากมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือนำความชื้นจากอ่าวไทยเข้ามาปกคลุม จึงกล่าวได้ว่า ประเทศไทยมีฤดูกาลตามปฏิทินโดยรวมเหมือนกัน แต่ลักษณะอากาศจริงของแต่ละภูมิภาคแตกต่างกันตามภูมิประเทศ และทิศทางลม

สรุป เหตุใดภาคใต้ฝนตกหนักในช่วงที่ภาคเหนือเริ่มหนาว ?

สาเหตุสำคัญมาจากมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือที่พัดพาอากาศเย็น และแห้งจากจีนเข้าสู่ประเทศไทยตอนบน แต่เมื่อลมเคลื่อนผ่านอ่าวไทยกลับรับความชื้นจากทะเล และนำเข้าสู่ภาคใต้ โดยเฉพาะชายฝั่งฝั่งตะวันออก นอกจากนี้ แนวภูเขา และลักษณะชายฝั่งยังมีส่วนทำให้บางพื้นที่มีฝนตกหนักมากกว่าบริเวณอื่น

ปรากฏการณ์นี้จึงไม่ใช่เรื่องผิดปกติของภูมิอากาศไทย แต่เป็นลักษณะเฉพาะของประเทศที่ได้รับอิทธิพลจากมรสุม และมีภูมิประเทศหลากหลาย เพราะฉะนั้น เมื่อภาคเหนือเริ่มมีอากาศเย็น แต่ภาคใต้ยังมีฝนตกหนัก จึงเป็นเรื่องที่สามารถอธิบายได้ด้วยหลักอุตุนิยมวิทยา