ขนมไทยโบราณชนิดใดหากินยากและเสี่ยงสูญหาย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินตลาดเช้าแล้วเห็นขนมถ้วย ขนมตาล หรือฝอยทองวางขายอยู่เป็นประจำ แต่พอถามถึงขนมบางชื่อ คนขายอาจต้องนึกอยู่นาน บางชนิดเคยทำกินกันในครอบครัว บางชนิดปรากฏเฉพาะในงานบุญ และบางอย่างยังมีคนทำอยู่ เพียงแต่ต้องเดินทางไปถึงชุมชนเจ้าของสูตร

การหายากจึงไม่ได้หมายความว่าขนมนั้นสูญพันธุ์ไปแล้ว หลายสูตรยังมีคนทำขายและสอนกันอยู่ เพียงแต่ไม่ได้พบตามตลาดทั่วไปเหมือนขนมที่เราคุ้นตา

ขนมงาสลัดของอำเภอวัดเพลง จังหวัดราชบุรี เป็นตัวอย่างที่มีหลักฐานชัดว่าท้องถิ่นเคยเผชิญปัญหาขนมเกือบสูญหาย องค์การบริหารส่วนจังหวัดราชบุรีระบุว่ายังมีชุมชนสืบทอดและสอนวิธีทำอยู่ ส่วนคำถามว่าชนิดใดหายากที่สุดในประเทศ ยังไม่มีข้อมูลสำรวจจำนวนผู้ทำขนมทุกชนิดที่ใช้เปรียบเทียบกันได้ จึงระบุอันดับหนึ่งไม่ได้

งาสลัด ขนมไส้มะพร้าวที่ต้องอาศัยคนทำ

ขนมชนิดนี้มีอีกชื่อว่าขนมเทียนสลัดงา ไส้ทำจากมะพร้าวกวนกับน้ำตาล ปั้นเป็นก้อนแล้วอบควันเทียน จากนั้นห่อด้วยแป้งและนำไปคลุกหรือสลัดในภาชนะที่มีงาขาวกับงาดำคั่ว จนเมล็ดงาติดอยู่รอบขนม ชื่อของขนมจึงมาจากขั้นตอนนี้เอง

ความพิเศษอยู่ที่กลิ่นงาคั่วผสมกลิ่นควันเทียนและไส้มะพร้าว แต่กว่าจะได้แต่ละชิ้นต้องผ่านทั้งการกวน ปั้น ห่อ และคลุกงา ข้อมูลของท้องถิ่นบอกว่ามีผู้ถ่ายทอดวิธีทำให้คนรุ่นหลังแล้ว จึงยังมีโอกาสได้ชิม แม้จะไม่ได้พบง่ายทุกพื้นที่ หากตั้งใจเดินทางไปซื้อ ควรสอบถามผู้ผลิตในวัดเพลงก่อน เพราะวันทำและจำนวนขนมอาจเปลี่ยนไป

เกสรลำเจียก ขนมแผ่นบางจากอ่างทอง

เกสรลำเจียกเป็นอีกชื่อที่คนรักขนมไทยน่าจะเคยได้ยิน แป้งข้าวเหนียวผสมกะทิถูกร่อนลงบนกระทะร้อนให้เป็นแผ่นบาง แล้วใส่ไส้มะพร้าวก่อนม้วน ขณะทำต้องคุมทั้งความร้อนและจังหวะยกแป้ง ถ้าแผ่นขาดหรือหนาเกินไป เนื้อสัมผัสก็เปลี่ยน

ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรมบันทึกคำบอกเล่าของผู้สืบทอดในอำเภอวิเศษชัยชาญว่า เดิมมีการทำกันในครอบครัวและในเทศกาล ก่อนจะมีผู้ฟื้นฟูและถ่ายทอดต่อ กระทรวงวัฒนธรรมยังเลือกเกสรลำเจียกเป็นเมนูของจังหวัดอ่างทองในโครงการอาหารถิ่นปี 2567 ด้วย

ข้อมูลการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยแนะนำขนมชนิดนี้ในตลาดศาลเจ้าโรงทอง อำเภอวิเศษชัยชาญ นั่นช่วยให้เห็นว่าแม้จะหากินยากในบางแห่ง แต่ขนมยังมีคนทำและมีพื้นที่ให้ตามไปชิมอยู่

สัมปันนี ขนมดอกไม้หอมควันเทียน

สัมปันนีเป็นขนมอีกชนิดที่หน้าตาชวนจำ มักกดเป็นรูปดอกไม้ชิ้นเล็ก สีอ่อน เนื้อเนียนนุ่มและมีกลิ่นควันเทียน โรงเรียนการเรือน มหาวิทยาลัยสวนดุสิต อธิบายว่าเป็นขนมไทยโบราณที่นิยมใช้ในงานมงคล

สัมปันนียังมีผู้ทำและจำหน่ายอยู่ จึงไม่ควรเหมารวมว่าสูญหายแล้ว การพบเห็นน้อยในตลาดใกล้บ้านก็บอกไม่ได้ว่าขนมชนิดนั้นเหลือผู้ทำกี่รายทั่วประเทศ ความต่างระหว่างคำว่า หากินยาก กับ สูญหาย จึงสำคัญเวลาเล่าเรื่องขนมเหล่านี้

ถ้าอยากตามชิม เริ่มจากตลาดเก่า งานอาหารท้องถิ่น หรือสอบถามกลุ่มผู้ผลิตในพื้นที่โดยตรง ชื่อเดียวกันอาจมีสูตรและรูปร่างต่างกันตามบ้าน การได้คุยกับคนทำยังช่วยให้รู้ด้วยว่าขนมชิ้นนั้นเตรียมอย่างไร และมีขายช่วงไหนบ้าง

สำหรับหลักฐานที่พบ งาสลัดวัดเพลงเป็นขนมที่ท้องถิ่นระบุชัดว่าเคยเกือบหายไป แต่ยังมีผู้สืบทอด ส่วนเกสรลำเจียกและสัมปันนีก็ยังมีคนทำให้รู้จักและรับประทานกันอยู่ ขนมทั้งสามชนิดจึงยังมีโอกาสอยู่บนโต๊ะอาหารต่อไป ตราบใดที่มีคนทำ คนเรียนรู้ และคนอุดหนุน