ผักและผลไม้ชนิดใดพบสารกำจัดศัตรูพืชตกค้างเกินมาตรฐานมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ผักใบเขียว พริก และผลไม้สดวางเรียงเต็มแผง บางอย่างซื้อกลับบ้านแทบทุกสัปดาห์ แต่ความสดกรอบหรือเปลือกสวยบอกไม่ได้ว่ามีสารกำจัดศัตรูพืชตกค้างอยู่เท่าไร การตรวจในห้องปฏิบัติการจึงช่วยให้เห็นปัญหาที่มองด้วยตาเปล่าไม่ออก

ข้อมูลที่เปิดเผยยังไม่เพียงพอจะชี้ว่าผักหรือผลไม้ชนิดใดตกค้างมากที่สุดในตลาดไทยทั้งหมด ณ ตอนนี้ เพราะแต่ละการสำรวจเก็บตัวอย่างคนละช่วงเวลาและคนละพื้นที่ แต่มีผลตรวจหลายชุดที่บอกได้ว่าพบปัญหาในตัวอย่างใดบ้าง

ในการสำรวจของ Thai-PAN ปี 2563 มะเขือเทศผลเล็ก พริกขี้หนู พริกแดง ขึ้นฉ่าย และคะน้า พบสารตกค้างเกินมาตรฐานทุกตัวอย่างที่ตรวจ ชนิดละ 16 ตัวอย่าง ส่วนผลไม้ที่พบเกินมาตรฐานทุกตัวอย่างในการสำรวจชุดเดียวกัน ได้แก่ องุ่นแดงนำเข้าและพุทราจีน ตัวเลขนี้เป็นสัดส่วนตัวอย่างที่เกินเกณฑ์ ไม่ใช่การจัดอันดับปริมาณสารที่พบในผลไม้แต่ละลูก

ตัวเลขปี 2563 บอกอะไรได้บ้าง

Thai-PAN เก็บตัวอย่างผัก ผลไม้ และของแห้งรวม 509 ตัวอย่างจากแหล่งจำหน่ายทั่วประเทศ แล้วส่งตรวจสารกำจัดแมลงและเชื้อรากว่า 500 ชนิด ผลรวมพบตัวอย่างที่มีสารตกค้างเกินมาตรฐานร้อยละ 58.7

นอกจากกลุ่มที่พบเกินเกณฑ์ทุกตัวอย่าง กะเพราพบเกินเกณฑ์ร้อยละ 81 มะระและผักบุ้งชนิดละร้อยละ 62 ส่วนผลไม้มีส้มสายน้ำผึ้งร้อยละ 81 และฝรั่งร้อยละ 60 ผลเหล่านี้เป็นภาพจากตัวอย่างและช่วงเวลาที่ตรวจ ไม่อาจใช้ตัดสินว่าผลผลิตชนิดเดียวกันทุกแหล่งมีสารตกค้างเท่ากันในปัจจุบัน

ผลตรวจของภาครัฐก็พบปัญหาเช่นกัน กระทรวงสาธารณสุขรายงานว่า ตัวอย่างผักและผลไม้สดในประเทศที่เก็บตรวจในปี 2566 และ 2567 ไม่ผ่านเกณฑ์ร้อยละ 13.33 และ 26.67 ตามลำดับ ตัวเลขสองชุดนี้มาจากคนละโครงการ จึงไม่ควรนำเปอร์เซ็นต์มาเทียบกันตรง ๆ โดยไม่ดูวิธีเลือกตัวอย่างและเกณฑ์ตรวจ

องุ่นไชน์มัสแคทกับผลตรวจปี 2567

Thai-PAN และมูลนิธิเพื่อผู้บริโภคตรวจองุ่นไชน์มัสแคท 24 ตัวอย่างที่ซื้อจากร้านค้า ตลาด โมเดิร์นเทรด และช่องทางออนไลน์ พบ 23 ตัวอย่าง หรือร้อยละ 95.8 มีสารตกค้างเกินค่าที่กฎหมายกำหนด ในจำนวนนี้หนึ่งตัวอย่างพบคลอร์ไพริฟอสซึ่งเป็นวัตถุอันตรายชนิดที่ 4 ส่วนอีก 22 ตัวอย่างพบสารบางชนิดเกินค่าดีฟอลต์ลิมิตที่ใช้เมื่อไม่มีค่าเฉพาะกำหนดไว้

อย. อธิบายว่าสารหลายรายการในผลตรวจผ่านเกณฑ์ และสารที่เกินค่าดีฟอลต์ลิมิตส่วนใหญ่เกินเพียงเล็กน้อย ส่วน Thai-PAN ระบุว่าการไม่มีค่าเฉพาะสำหรับสารบางรายการทำให้ต้องใช้ค่าดีฟอลต์ลิมิตตามกฎหมาย ผลตรวจจึงควรอ่านแยกระหว่าง การพบสาร การเกินเกณฑ์ และความเสี่ยงต่อสุขภาพ ซึ่งต้องประเมินชนิดสาร ปริมาณที่ได้รับ และระยะเวลาที่สัมผัสร่วมกัน การเกินเกณฑ์ไม่ได้หมายความว่ากินครั้งเดียวแล้วจะเกิดอาการทันที

ข้อมูลที่ด่านนำเข้าก็ช่วยชี้จุดเฝ้าระวัง รายงานของสถานีโทรทัศน์รัฐสภาอ้างข้อมูลการตรวจที่ด่านแหลมฉบังช่วงปี 2568 ถึงพฤษภาคม 2569 ว่าพบผักตกมาตรฐานร้อยละ 10.7 และผลไม้ร้อยละ 21.37 ในตัวอย่างที่ตรวจ รายชื่อที่พบปัญหามีทั้งขึ้นฉ่าย ผักกาดหอม ส้ม องุ่น และแอปเปิ้ล แต่ตัวเลขด่านนำเข้าไม่ใช่ผลสำรวจผักผลไม้ทั้งหมดที่ขายในประเทศ

ล้างก่อนกินและเลือกให้หลากหลาย

กรมอนามัยแนะนำให้แช่ผักในน้ำสะอาด 15 นาที แล้วเปิดน้ำไหลผ่านพร้อมคลี่ใบและถูเบา ๆ นาน 2 นาที ส่วนองุ่น อย. แนะนำให้แช่น้ำ 15 นาที ลูบเบา ๆ แล้วล้างผ่านน้ำสะอาดที่ไหลอีกอย่างน้อย 30 วินาที การล้างช่วยลดสารบางส่วนและคราบสกปรก แต่ไม่รับประกันว่าจะกำจัดสารทุกชนิดได้หมด

เลือกซื้อจากร้านที่บอกแหล่งผลิตหรือมีข้อมูลตรวจสอบย้อนกลับได้ ล้างก่อนกินแม้ผักผลไม้จะดูสะอาด และสลับชนิดที่กินเป็นประจำ ผักกับผลไม้ยังเป็นส่วนสำคัญของอาหารประจำวัน ขณะที่ผลตรวจชี้ว่าการควบคุมสารตกค้างตั้งแต่แหล่งผลิต ด่านนำเข้า และจุดจำหน่ายยังจำเป็นควบคู่กันไป