แอฟริกาใต้มีเมืองหลวงกี่แห่งและแต่ละเมืองทำหน้าที่อะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าเปิดแผนที่หาเมืองหลวงของแอฟริกาใต้ บางแหล่งอาจบอกว่าเป็นพริทอเรีย บางแหล่งพูดถึงเคปทาวน์ ส่วนชื่อบลูมฟอนเทนก็ปรากฏในข้อมูลทางราชการเช่นกัน ดูเผิน ๆ เหมือนข้อมูลขัดกัน แต่แต่ละชื่อมีเหตุผลของตัวเอง

เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับการจัดที่ตั้งของหน่วยงานรัฐ ซึ่งไม่ได้รวมอยู่ในเมืองเดียวเหมือนภาพเมืองหลวงที่เราคุ้นเคย แล้วแต่ละเมืองมีหน้าที่ต่างกันอย่างไร และแอฟริกาใต้เป็นประเทศเดียวที่มีเมืองหลวงสามแห่งจริงหรือเปล่า?

รัฐบาลแอฟริกาใต้ระบุว่า ประเทศมีเมืองหลวง 3 แห่ง ได้แก่ พริทอเรีย เคปทาวน์ และบลูมฟอนเทน โดยแบ่งบทบาทด้านการบริหาร นิติบัญญัติ และตุลาการ ส่วนคำว่าเป็นประเทศเดียวในโลกนั้นต้องดูนิยามที่ใช้ประกอบด้วย เพราะแต่ละแหล่งอาจนับสถานะเมืองหลวงกับที่ตั้งรัฐบาลต่างกัน

พริทอเรีย: เมืองหลวงฝ่ายบริหาร

พริทอเรียเป็นศูนย์กลางการบริหารของประเทศ มีอาคารยูเนียนบิลดิงส์ ซึ่งเป็นที่ทำการของฝ่ายบริหารและเป็นสถานที่สำคัญของรัฐบาล หน่วยงานราชการจำนวนมากก็ตั้งอยู่ในเมืองนี้ หากเจอฐานข้อมูลที่ให้เลือกชื่อเมืองหลวงแอฟริกาใต้เพียงชื่อเดียว พริทอเรียจึงมักเป็นชื่อที่ปรากฏ

เคปทาวน์: เมืองหลวงฝ่ายนิติบัญญัติ

เคปทาวน์เป็นที่ตั้งของรัฐสภา จึงมีบทบาทด้านการออกกฎหมายและการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติ เมืองนี้อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศ เป็นเมืองชายฝั่งที่มีภูเขาเทเบิลเป็นภูมิทัศน์เด่น คนที่รู้จักเคปทาวน์จากการท่องเที่ยวอาจไม่ทันนึกว่าเมืองนี้เป็นศูนย์กลางการทำงานของรัฐสภาด้วย

บลูมฟอนเทน: เมืองหลวงฝ่ายตุลาการ

บลูมฟอนเทนเป็นที่ตั้งของศาลอุทธรณ์สูงสุด จึงได้รับการระบุว่าเป็นเมืองหลวงฝ่ายตุลาการ แต่ไม่ได้หมายความว่าศาลสำคัญทุกแห่งอยู่ที่นี่ ศาลรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นศาลสูงสุดของประเทศตั้งอยู่ในโจฮันเนสเบิร์ก ข้อนี้ช่วยอธิบายได้ว่าตำแหน่งเมืองหลวงฝ่ายตุลาการไม่ได้แปลว่ากิจการศาลทั้งหมดต้องรวมอยู่ในเมืองเดียว

เหตุใดจึงแบ่งกันสามเมือง?

รากของการแบ่งเมืองหลวงย้อนกลับไปถึงการจัดตั้งสหภาพแอฟริกาใต้ในปี 1910 หลังสงครามระหว่างอังกฤษกับสาธารณรัฐบัวร์ มีการเจรจาเรื่องการรวมดินแดนและจัดที่ตั้งสถาบันต่าง ๆ โดยให้เคปทาวน์ซึ่งเคยเป็นศูนย์กลางของอาณานิคมเคปเป็นที่ประชุมรัฐสภา พริทอเรียซึ่งเคยเป็นเมืองหลวงของทรานสวาลเป็นศูนย์กลางฝ่ายบริหาร และบลูมฟอนเทนซึ่งเคยเป็นเมืองหลวงของรัฐอิสระออเรนจ์เป็นที่ตั้งฝ่ายตุลาการ

การตกลงครั้งนั้นเกิดขึ้นภายใต้ระเบียบการเมืองที่กีดกันคนผิวดำส่วนใหญ่ออกจากสิทธิทางการเมือง จึงต้องอ่านประวัติศาสตร์การแบ่งเมืองหลวงควบคู่กับบริบทดังกล่าวด้วย หลังแอฟริกาใต้เปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตยในปี 1994 เคยมีข้อเสนอให้รวมหน่วยงานไว้ในเมืองเดียวหรือสร้างเมืองหลวงใหม่ แต่ระบบแบ่งบทบาทระหว่างเมืองยังคงอยู่

แล้วมีประเทศอื่นที่มีเมืองหลวงหลายแห่งไหม?

มีประเทศอื่นที่แบ่งสถานะเมืองหลวงกับที่ตั้งรัฐบาล เช่น โบลิเวียมีซูเกรเป็นเมืองหลวงตามรัฐธรรมนูญ ส่วนรัฐบาลตั้งอยู่ที่ลาปาซ ขณะที่เนเธอร์แลนด์มีอัมสเตอร์ดัมเป็นเมืองหลวง แต่รัฐบาลตั้งอยู่ที่กรุงเฮก ตัวอย่างเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าคำว่าเมืองหลวงกับที่ทำการรัฐบาลอาจไม่ตรงกันเสมอไป

เอกสารประกอบฐานข้อมูลของ CEPII ที่อธิบายข้อมูลเมืองหลวงจากชุดข้อมูลของสหประชาชาติ ระบุแอฟริกาใต้ไว้สามแห่ง และยกตัวอย่างโบลิเวีย เนเธอร์แลนด์กับศรีลังกาที่มีการแยกบทบาทระหว่างเมือง แต่เอกสารนี้เลือกเมืองเดียวต่อประเทศเพื่อใช้ในฐานข้อมูลของตน จึงไม่ได้เป็นหลักฐานยืนยันเพียงพอสำหรับคำกล่าวว่าไม่มีประเทศอื่นใดมีสามเมืองหลวงตามทุกนิยาม

ข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ชัดคือ รัฐบาลแอฟริกาใต้ระบุเมืองหลวงสามแห่งตามหน้าที่ของรัฐ ส่วนการเปรียบเทียบกับประเทศอื่นต้องระบุด้วยว่ากำลังนับเมืองหลวงตามกฎหมาย ตามที่ตั้งหน่วยงาน หรือรวมเมืองที่มีบทบาทเฉพาะด้านเข้าไปด้วย