ญี่ปุ่นเกิดแผ่นดินไหวปีละกี่ครั้ง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

โคมไฟในห้องแกว่งเบา ๆ จนคนที่นั่งอยู่เงยหน้าขึ้นมอง ก่อนจะรู้สึกว่าพื้นใต้เท้าขยับตามไปด้วย สำหรับคนที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่น ภาพแบบนี้อาจเกิดขึ้นได้โดยไม่มีข้าวของตกหรืออาคารเสียหาย

ตัวเลขที่มักถูกพูดถึงคือญี่ปุ่นเจอแผ่นดินไหวประมาณ 1,500 ครั้งต่อปี ฟังดูเยอะจนชวนให้คิดว่าพื้นดินต้องสั่นสะเทือนตลอดเวลา แต่ก่อนจะนำตัวเลขไปหารเป็นรายวัน ต้องดูก่อนว่านับเหตุการณ์แบบไหน และนับพื้นที่กว้างเท่าใด

กระทรวงที่ดิน โครงสร้างพื้นฐาน การขนส่ง และการท่องเที่ยวของญี่ปุ่นระบุว่า ญี่ปุ่นและบริเวณใกล้เคียงมีแผ่นดินไหวที่วัดความสั่นสะเทือนได้ตั้งแต่ระดับชินโด 1 ขึ้นไปประมาณ 2,000 ครั้งต่อปี ส่วนเหตุการณ์ที่เครื่องมือตรวจพบเมื่อรวมครั้งที่คนไม่รู้สึกด้วย มีมากกว่า 200,000 ครั้งต่อปี ตัวเลข 1,500 ครั้งจึงพอใช้สื่อว่าญี่ปุ่นเกิดแผ่นดินไหวบ่อยได้ แต่ไม่ควรใช้แทนจำนวนแผ่นดินไหวทั้งหมด

ข้อมูลจริงในแต่ละปีอาจต่างจากตัวเลขประมาณนี้มาก ตารางสรุปของสำนักงานอุตุนิยมวิทยาญี่ปุ่นหรือ JMA ระบุว่า ในปี 2024 มีเหตุการณ์ที่วัดความสั่นสะเทือนได้ตั้งแต่ชินโด 1 ขึ้นไป 4,000 ครั้ง ตัวเลขนี้รวมเหตุการณ์บางส่วนที่ยังระบุค่าตำแหน่งและลักษณะจุดกำเนิดไม่ได้ด้วย

ส่วนตารางเดียวกันบันทึกแผ่นดินไหวรวม 274,145 ครั้งในเขตที่ครอบคลุมญี่ปุ่นและพื้นที่ใกล้เคียงตามนิยามของตาราง ซึ่งรวมพื้นที่นอกญี่ปุ่นบางแห่งด้วย ตัวเลขทั้งสองชุดจึงนับคนละเกณฑ์ และไม่ใช่จำนวนครั้งที่คนคนหนึ่งจะรู้สึกได้ตลอดปี

เหตุผลที่จำนวนขึ้นลงได้มากคือแผ่นดินไหวไม่ได้เกิดห่างกันเท่า ๆ กันเสมอ หลังแผ่นดินไหวใหญ่ พื้นที่เดียวกันอาจมีแผ่นดินไหวตามมาอีกจำนวนมาก กระทรวงญี่ปุ่นยกปี 2011 และ 2016 เป็นตัวอย่างของปีที่มีกิจกรรมแผ่นดินไหวสูงหลังเหตุการณ์ใหญ่ในโทโฮกุและคุมาโมโตะตามลำดับ

ขนาดแผ่นดินไหวกับความสั่นสะเทือนที่คนรู้สึกเป็นคนละค่า ขนาดหรือแมกนิจูดใช้อธิบายขนาดของแผ่นดินไหว ส่วนชินโดใช้อธิบายความสั่นสะเทือน ณ จุดที่ตรวจวัด เหตุการณ์เดียวกันจึงทำให้แต่ละพื้นที่มีค่าชินโดต่างกันได้

ตามคำอธิบายของ JMA ชินโด 0 คือเครื่องมือตรวจพบแต่คนไม่รู้สึก ส่วนชินโด 1 คนบางคนที่อยู่นิ่ง ๆ ภายในอาคารอาจรู้สึกได้เล็กน้อย พอถึงชินโด 2 คนที่อยู่นิ่งในอาคารจำนวนมากจะรู้สึก และของแขวนอาจแกว่งเล็กน้อย ดังนั้นการนับตั้งแต่ชินโด 1 ไม่ได้หมายความว่าทุกคนในญี่ปุ่นจะรู้สึกถึงทุกครั้ง

ญี่ปุ่นมีแผ่นดินไหวบ่อยเพราะตั้งอยู่ใกล้บริเวณที่แผ่นเปลือกโลกหลายแผ่นเคลื่อนตัวและมุดตัวเข้าหากัน JMA อธิบายว่าแผ่นแปซิฟิกมุดลงใต้บริเวณญี่ปุ่น เกิดเป็นร่องลึกญี่ปุ่นและร่องลึกจิชิมะ ซึ่งเคยเกิดแผ่นดินไหวขนาดใหญ่หลายครั้ง

การอยู่ในพื้นที่เสี่ยงไม่ได้แปลว่าจะระบุวัน เวลา และจุดเกิดแผ่นดินไหวใหญ่ได้แม่นยำ JMA ระบุว่าการคาดการณ์เวลา ตำแหน่ง และขนาดของแผ่นดินไหวบริเวณร่องลึกนันไคอย่างแม่นยำยังทำได้ยาก จึงใช้การเฝ้าระวังและแจ้งข้อมูลควบคู่กับการเตรียมพร้อม

สำหรับคนเดินทางหรือพักอาศัยในญี่ปุ่น การดูเส้นทางหนีภัย จุดอพยพ และวิธีรับประกาศเตือนของพื้นที่ไว้ล่วงหน้าช่วยให้ตัดสินใจได้เร็วขึ้น หากอยู่ใกล้ชายฝั่งหลังแผ่นดินไหวรุนแรงหรือยาวนาน ให้รีบขึ้นที่สูงและติดตามประกาศสึนามิจากทางการ

เมื่อได้ยินว่าญี่ปุ่นเกิดแผ่นดินไหวปีละ 1,500 ครั้ง จึงควรถามต่อว่าหมายถึงเหตุการณ์ที่ตรวจพบทั้งหมดหรือเฉพาะครั้งที่วัดความสั่นสะเทือนได้ในระดับหนึ่ง ข้อมูลทางการชี้ว่าตัวเลขอย่างหลังอยู่ราว 2,000 ครั้งต่อปีโดยประมาณ ขณะที่เครื่องมือตรวจพบเหตุการณ์รวมมากกว่านั้นหลายเท่า