คนเราลืมความฝันไปถึง 90 เปอร์เซ็นต์จริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยตื่นขึ้นมาแล้วจำได้ชัดว่าคืนก่อนฝันเป็นเรื่องยาว แต่พอลุกไปล้างหน้า รายละเอียดกลับหายไปเกือบหมดไหม บางครั้งเหลือเพียงความรู้สึกว่าฝันสนุก ฝันแปลก หรือเพิ่งเจอเรื่องน่ากลัวมา

ประสบการณ์แบบนี้ทำให้หลายคนเชื่อคำกล่าวที่ว่า คนเราลืมความฝันไปถึง 90 เปอร์เซ็นต์ ฟังดูเป็นตัวเลขที่ชัดเจน แต่พอลองถามต่อว่าคิดจากความฝันทั้งหมดอย่างไร เรื่องก็เริ่มซับซ้อนขึ้น

คำตอบคือ เราลืมความฝันไปมากจริง แต่ยังยืนยันไม่ได้ว่าคนทั่วไปลืมเท่ากับ 90 เปอร์เซ็นต์ เพราะนักวิจัยไม่มีวิธีนับความฝันทั้งหมดที่เกิดขึ้นระหว่างหลับโดยตรง แล้วนำมาเทียบกับจำนวนที่แต่ละคนจำได้อย่างครบถ้วน

เว็บไซต์วิจัยความฝันของมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานตาครูซ เสนอว่าคนเราอาจลืมความฝันถึง 95–99 เปอร์เซ็นต์ โดยอธิบายว่าเรามักหลับผ่านช่วงที่ฝันไปและไม่ได้ตั้งใจจดจำ แต่เว็บไซต์ใช้ถ้อยคำในลักษณะคาดคะเน ตัวเลขนี้จึงไม่ใช่ผลวัดที่ยืนยันแน่ชัดสำหรับทุกคน ส่วนตัวเลข 90 เปอร์เซ็นต์ที่แชร์กันก็ไม่ควรนำมาใช้เป็นค่าเฉลี่ยตายตัวเช่นกัน

นักวิจัยรู้ได้อย่างไรว่าเราฝัน?

วิธีหนึ่งคือให้ผู้เข้าร่วมนอนในห้องทดลอง แล้วปลุกขึ้นมาในช่วงการนอนต่าง ๆ เพื่อถามว่าก่อนตื่นมีภาพ เรื่องราว หรือประสบการณ์อะไรอยู่ในใจบ้าง จากนั้นจึงเปรียบเทียบคำบอกเล่ากับระยะการนอนที่ตรวจวัดได้

UCLA Health อธิบายว่า เมื่อตื่นจากระยะหลับแบบ REM ซึ่งเป็นช่วงที่ดวงตาเคลื่อนไหวรวดเร็ว ผู้ถูกปลุกอาจจำความฝันได้ประมาณ 60–90 เปอร์เซ็นต์ของครั้งที่ปลุก ส่วนการตื่นจากระยะที่ไม่ใช่ REM อาจจำได้ประมาณ 20–50 เปอร์เซ็นต์ของครั้งที่ปลุก ความฝันเกิดขึ้นได้ทั้งสองช่วง แต่เรื่องที่จำได้จาก REM มักมีชีวิตชีวากว่า

ตัวเลขจากห้องทดลองกำลังบอกว่า ปลุกกี่ครั้งแล้วมีการรายงานว่าจำฝันได้ ไม่ได้บอกว่าคนคนนั้นจำเนื้อหาในแต่ละฝันได้ครบกี่เปอร์เซ็นต์ และไม่ได้ใช้คำนวณตรง ๆ ว่าตลอดชีวิตลืมความฝันไปเท่าไร ยิ่งกว่านั้น การถูกปลุกระหว่างคืนก็ไม่เหมือนการตื่นตามปกติในตอนเช้า

ทำไมบางเช้าจำได้ บางเช้าจำไม่ได้?

ช่วงเวลาที่ตื่นเป็นส่วนหนึ่งของคำอธิบาย หากตื่นใกล้กับประสบการณ์ในฝัน ก็มีโอกาสนึกถึงมันได้ก่อนที่รายละเอียดจะเลือนหาย ความสนใจในความฝันและการตั้งใจทบทวนหลังตื่นอาจมีส่วนด้วย แต่ไม่ได้หมายความว่าคนที่จำไม่ได้ไม่เคยฝัน หรือมีปัญหาความจำเสมอไป

แม้จะจำได้ว่าฝัน การเล่าเรื่องหลังตื่นก็อาจไม่ตรงกับประสบการณ์ขณะหลับทุกส่วน บางคนจำได้เพียงภาพเดียวหรืออารมณ์ที่ติดมา ขณะที่บางคนเล่าเป็นเรื่องราวได้ยาวกว่า จึงต้องระวังเวลาเปรียบเทียบคำว่า “จำฝันได้” ระหว่างคนหรือระหว่างงานวิจัย

ถ้าอยากลองจำฝันให้ได้มากขึ้น อาจวางสมุดไว้ข้างเตียงแล้วจดทันทีหลังตื่น เริ่มจากสิ่งที่ยังจำได้ เช่น สถานที่ คน หรือความรู้สึก งานวิจัยที่เปรียบเทียบการถามย้อนหลังกับการใช้สมุดบันทึกพบว่าทั้งสองวิธีให้ภาพการจำฝันต่างกัน และศึกษาว่าการจดบันทึกอาจช่วยเพิ่มการจำได้อย่างไร

ไม่จำเป็นต้องตั้งปลุกกลางดึกเพื่อเก็บความฝัน การนอนให้เพียงพอยังสำคัญกว่า ส่วนเช้าวันไหนที่นึกอะไรไม่ออก ก็ไม่ได้แปลกอะไร ความฝันที่หายไปหลังตื่นเป็นเรื่องที่พบได้ เพียงแต่ยังไม่มีตัวเลขแน่นอนพอจะบอกว่าทุกคนลืมไป 90 เปอร์เซ็นต์