ความลับของ "รอยหยัก" บนเหรียญบาทและเหรียญสิบ ที่ไม่ได้ทำไว้แค่สวยงาม

ความลับของ "รอยหยัก" บนเหรียญบาทและเหรียญสิบ ที่ไม่ได้ทำไว้แค่สวยงาม

ถ้าคุณลองหยิบเหรียญเงินที่อยู่ในกระเป๋าสตางค์ขึ้นมาพิจารณาดูอย่างถี่ถ้วน ไม่ว่าจะเป็นเหรียญบาท เหรียญห้า หรือเหรียญสิบ สิ่งหนึ่งที่คุณจะสัมผัสได้ทันทีบริเวณขอบด้านข้างของเหรียญก็คือ "รอยหยัก" หรือร่องเฟืองเล็กๆ ที่ถูกเซาะไว้ตลอดแนวขอบเหรียญอย่างเป็นระเบียบ หลายคนอาจมองข้ามและคิดว่าเป็นเพียงลวดลายประดับตกแต่งเพื่อความสวยงาม หรือทำไว้เพื่อให้หยิบจับได้กระชับมือไม่ลื่นหลุดง่ายเท่านั้น แต่แท้จริงแล้ว รอยหยักเล็กๆ บนขอบเหรียญเหล่านี้มีประวัติศาสตร์การต่อสู้กับมิจฉาชีพยาวนานหลายร้อยปี และเป็นนวัตกรรมป้องกันการปลอมแปลงเงินตราที่แยบคายที่สุดในประวัติศาสตร์การเงินโลก

เรื่องราวของรอยหยักบนขอบเหรียญย้อนกลับไปในยุคที่เงินตรายังทำมาจาก "โลหะมีค่าแท้ๆ" เช่น ทองคำแท้ และเงินแท้ ในสมัยศตวรรษที่ 17 ก่อนที่จะมีการทำรอยหยักขอบเหรียญ มักจะมีมิจฉาชีพและคนโลภใช้วิธีการที่เรียกว่า "การฝานขอบเหรียญ" (Coin Clipping) โดยใช้กรรไกรหรือขูดตัดเอาเนื้อโลหะทองคำหรือเงินบริเวณขอบเหรียญออกไปทีละนิดทีละหน่อย จากนั้นก็นำเหรียญที่ถูกฝานขอบจนแหว่งไปใช้จ่ายต่อตามมูลค่าหน้าเหรียญตามปกติ ส่วนเศษทองคำหรือเงินที่ฝานเก็บสะสมไว้ก็นำไปหลอมขายสร้างความร่ำรวย พฤติกรรมนี้แพร่ระบาดหนักจนทำให้เหรียญที่หมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจยุคนั้นมีขนาดเล็กลงเรื่อยๆ น้ำหนักขาดหาย และทำให้ระบบการเงินผันผวนอย่างหนัก

เพื่อแก้ปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจจากมิจฉาชีพ นักวิทยาศาสตร์และวิศวกรผู้ยิ่งใหญ่ระดับโลกอย่าง ศิริ ไอแซก นิวตัน (Sir Isaac Newton) ซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการโรงกษาปณ์แห่งอังกฤษ (Master of the Royal Mint) จึงได้เสนอวิธีป้องกันการขูดเนื้อโลหะด้วยการประดิษฐ์เครื่องปั๊มเหรียญแบบใหม่ ที่สามารถ "ปั๊มรอยหยักหรือร่องเฟืองลงบนขอบเหรียญ" ไปพร้อมกับการปั๊มลวดลายหน้าเหรียญ การทำรอยหยักนี้ทำให้ทุกคนสามารถสังเกตเห็นได้ทันทีหากเหรียญนั้นเคยถูกฝานขอบออกไป เพราะรอยหยักบริเวณขอบจะเรียบแหว่งหรือหายไปทันตา ทำให้มิจฉาชีพไม่สามารถแอบขูดเอาเนื้อโลหะมีค่าไปขายได้อีกต่อไป

ในยุคปัจจุบัน แม้ว่าเหรียญกษาปณ์ส่วนใหญ่จะไม่ได้ทำมาจากทองคำหรือเงินแท้เหมือนในอดีตแล้ว แต่ประโยชน์ของรอยหยักบนขอบเหรียญก็ยังคงถูกรักษาไว้ด้วยเหตุผลสำคัญ 2 ประการ ประการแรกคือเพื่อช่วยเหลือ "ผู้พิการทางสายตา" ให้สามารถแยกแยะชนิดราคาของเหรียญได้จากการสัมผัสขอบเหรียญด้วยปลายนิ้ว เช่น เหรียญบางชนิดขอบเรียบ บางชนิดขอบเฟืองหยักถี่ หรือขอบสลับเรียบหยัก และประการที่สองคือ ช่วยให้ "ตู้หยอดเหรียญอัตโนมัติ" (Vending Machines) สามารถใช้เซนเซอร์ตรวจสอบกลไกภายนอกและน้ำหนักเหรียญได้อย่างแม่นยำ ป้องกันการใช้เหรียญปลอมได้เป็นอย่างดี รอยหยักเล็กๆ บนขอบเหรียญจึงเป็นมรดกทางปัญญาที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์การเงินเข้ากับประโยชน์ใช้สอยในชีวิตประจำวันได้อย่างน่าทึ่งครับ