ทองคำที่เราใช้กันผลิตขึ้นมาอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเดินผ่านร้านทอง เราจะเห็นทองแท่งเรียงเป็นระเบียบและสร้อยสีเหลืองเงาวางอยู่ในตู้ แต่ก่อนจะมาอยู่ในมือเรา ทองคำผ่านอะไรมาบ้าง และหน้าตาของมันตอนอยู่ใต้ดินเหมือนทองที่ขายในร้านหรือเปล่า?

หินจากเหมืองจำนวนมากดูเป็นหินธรรมดา ทองที่อยู่ข้างในอาจมีขนาดเล็กจนมองด้วยตาเปล่าไม่เห็น กว่าจะได้โลหะที่นำไปทำเครื่องประดับหรือหล่อเป็นแท่ง จึงต้องผ่านทั้งการขุด แยก หลอม และทำให้บริสุทธิ์

การผลิตทองคำโดยทั่วไปคือการนำทองที่มีอยู่แล้วมาแยกและทำให้บริสุทธิ์ ไม่ใช่การผสมสารธรรมดาให้กลายเป็นทองคำ ส่วนวัตถุดิบก็มาจากได้ทั้งแร่ที่ขุดใหม่และทองเก่าที่นำกลับมารีไซเคิล

เริ่มจากหาแหล่งแร่และนำหินขึ้นมา

นักธรณีวิทยาสำรวจพื้นที่และเก็บตัวอย่างไปตรวจว่ามีทองอยู่มากน้อยเพียงใด ถ้าผลสำรวจและการประเมินด้านเศรษฐกิจ สิ่งแวดล้อม และข้ออนุญาตเอื้อให้ทำเหมืองได้ จึงพัฒนาเป็นเหมือง ซึ่งอาจเป็นเหมืองเปิดหรือเหมืองใต้ดินตามลักษณะของแหล่งแร่

หินที่ขุดขึ้นมาไม่ได้มีทองทุกก้อนในปริมาณเท่ากัน บางส่วนเป็นหินที่มีแร่พอจะส่งเข้าโรงงาน ส่วนหินที่มีแร่น้อยเกินไปจะถูกแยกออก การตัดสินใจขึ้นอยู่กับปริมาณทอง ต้นทุน และราคาทองในช่วงนั้นด้วย

บดหินแล้วแยกทองออกจากแร่

หินแร่ถูกย่อยและบดให้เล็กลง เพื่อให้แยกทองออกจากเนื้อหินได้ง่ายขึ้น ถ้าเป็นเม็ดทองที่ค่อนข้างหยาบ อาจใช้วิธีแยกด้วยแรงโน้มถ่วง โดยอาศัยความแตกต่างของความหนาแน่นระหว่างทองกับวัสดุอื่น

แต่ทองจำนวนมากมีขนาดละเอียดหรืออยู่ร่วมกับแร่ชนิดอื่น โรงงานจึงอาจใช้กระบวนการทางเคมีช่วยสกัด เช่น ใช้สารละลายไซยาไนด์ภายใต้ระบบควบคุม จากนั้นจึงนำทองกลับออกจากสารละลาย วิธีที่เลือกต่างกันตามชนิดแร่ และแร่บางประเภทต้องผ่านการเตรียมเพิ่มเติมก่อนสกัด

ไซยาไนด์เป็นสารอันตราย กระบวนการนี้ต้องมีระบบควบคุมสารเคมี น้ำ และกากแร่ ไม่ใช่วิธีที่ควรทดลองทำเองที่บ้าน

หลอมเป็นแท่ง แล้วส่งไปทำให้บริสุทธิ์

ทองที่แยกได้จะถูกนำไปหลอมเป็นแท่งโลหะผสมที่เรียกว่า โดเร ซึ่งยังมีเงินและโลหะอื่นปนอยู่ สภาทองคำโลกอธิบายว่าแท่งโดเรจากเหมืองโดยทั่วไปมีทองประมาณ 60–90% จึงยังต้องส่งต่อไปโรงกลั่นทองคำ

โรงกลั่นใช้กระบวนการแยกโลหะเพิ่มเติม เช่น กระบวนการทางเคมีหรือไฟฟ้า เพื่อให้ได้ความบริสุทธิ์ตามมาตรฐานที่ต้องการ แล้วจึงหล่อเป็นแท่งหรือส่งต่อให้ผู้ผลิตเครื่องประดับ ตรวจสอบน้ำหนักและปริมาณทองก่อนจำหน่าย

ทองเก่าก็กลับมาใช้ใหม่ได้

สร้อยเก่า เศษจากการผลิตเครื่องประดับ และวัสดุบางชนิดจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ สามารถส่งเข้าสู่กระบวนการนำทองกลับมาใช้ใหม่ได้ แต่ยังต้องคัดแยกและทำให้บริสุทธิ์ก่อนนำไปผลิตเป็นสินค้าอีกครั้ง

ไม่ว่าจะได้ทองมาจากเหมืองหรือของเก่า ขั้นตอนที่เห็นเป็นประกายอยู่ในร้านจึงเป็นช่วงปลายทางแล้ว ส่วนต้นทางมีทั้งต้นทุนพลังงาน การจัดการน้ำและกากแร่ รวมถึงการดูแลผลกระทบต่อคนและสิ่งแวดล้อม ซึ่งต้องติดตามตลอดอายุโครงการและหลังปิดเหมือง