สัตว์อะไรบ้างที่มีหลักฐานว่าดำรงอยู่มาหลายล้านปี

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นแมงดาทะเลคลานอยู่บนหาด หรือเห็นแมงกะพรุนลอยผ่านในตู้ปลา คงนึกภาพไม่ง่ายว่าญาติของสัตว์เหล่านี้เคยอยู่ในทะเลที่เก่าแก่กว่าไดโนเสาร์เสียอีก

นักวิทยาศาสตร์รู้เรื่องนี้ได้จากซากดึกดำบรรพ์ที่พบในชั้นหิน ทั้งรอยพิมพ์ของลำตัว เปลือก ฟัน และชิ้นส่วนกระดูก ก่อนนำมาเปรียบเทียบกับสัตว์ที่ยังมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน

ตัวอย่างที่มีหลักฐานย้อนไปไกลหลายร้อยล้านปี ได้แก่ แมงกะพรุน แมงดาทะเล ฉลาม ปลาซีลาแคนท์ และญาติห่าง ๆ ของหอยงวงช้าง แต่ตัวเลขเหล่านี้มักหมายถึงอายุของสัตว์กลุ่มใหญ่หรือญาติโบราณ ไม่ได้แปลว่าสัตว์ชนิดที่เราเห็นทุกวันนี้มีหน้าตาเหมือนเดิมทุกอย่างมาตั้งแต่เวลานั้น

แมงกะพรุน: มีซากอายุประมาณ 505 ล้านปี

แมงกะพรุนมีตัวนิ่มและเป็นน้ำเสียมาก จึงไม่น่าจะทิ้งซากไว้ได้ง่ายนัก แต่สถาบันสมิธโซเนียนระบุว่ามีการพบซากแมงกะพรุนอายุประมาณ 505 ล้านปีในรัฐยูทาห์ สหรัฐอเมริกา ซากเหล่านี้ช่วยยืนยันว่าในทะเลยุคแคมเบรียนมีสัตว์ลักษณะคล้ายแมงกะพรุนอาศัยอยู่แล้ว

แมงกะพรุนในปัจจุบันมีหลากหลายขนาดและรูปร่าง ตั้งแต่ตัวเล็กใสไปจนถึงชนิดที่มีหนวดยาว การพบซากเก่าแก่จึงบอกประวัติของกลุ่มสัตว์ ไม่ใช่อายุของแมงกะพรุนตัวใดตัวหนึ่ง

แมงดาทะเล: ญาติโบราณในทะเลยุคดึกดำบรรพ์

พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาลอนดอนอธิบายว่า กลุ่มแมงดาทะเลมีประวัติยาวนานราว 450 ล้านปี และมีสัตว์รูปร่างคล้ายแมงดาทะเลที่พบในหลักฐานเก่าแก่ราว 400 ล้านปีมาแล้ว เปลือกโค้งคล้ายหมวกและหางยาวทำให้ดูคุ้นตา แม้จะเป็นญาติคนละชนิดกับที่พบตามชายฝั่งในปัจจุบัน

ซากอายุราว 310 ล้านปีชิ้นหนึ่งยังเก็บรายละเอียดของสมองเอาไว้ได้ นักวิจัยพบว่าโครงสร้างพื้นฐานบางส่วนคล้ายกับของแมงดาทะเลปัจจุบัน เป็นหลักฐานที่น่าสนใจว่าลักษณะบางอย่างสืบต่อกันมาเป็นเวลานาน

หอยงวงช้าง: มีญาติในกลุ่มหมึกทะเลยุคโบราณ

หอยงวงช้างมีเปลือกขดเป็นวง แต่สัตว์กลุ่มกว้างที่เป็นญาติของมันในอดีตไม่ได้มีเปลือกขดทุกชนิด สถาบันสมิธโซเนียนระบุว่าเซฟาโลพอด ซึ่งเป็นกลุ่มสัตว์ที่รวมหอยงวงช้าง หมึกสาย และหมึกกล้วย ปรากฏขึ้นเมื่อราว 500 ล้านปีก่อน ส่วนรูปแบบเปลือกขดปรากฏในเวลาต่อมา

จึงควรระวังเวลาพูดว่า “หอยงวงช้างอยู่มา 500 ล้านปี” เพราะตัวเลขนี้ย้อนถึงญาติในกลุ่มที่กว้างกว่าหอยงวงช้างชนิดที่มีชีวิตอยู่ทุกวันนี้

ฉลาม: หลักฐานเกล็ดเก่าแก่ราว 450 ล้านปี

หลักฐานยุคแรกของฉลามหรือบรรพบุรุษเป็นเกล็ดเล็ก ๆ อายุราว 450 ล้านปี ส่วนฟันของปลาโบราณที่มีลักษณะคล้ายฉลามพบในซากอายุประมาณ 410 ล้านปี ตามข้อมูลของพิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาลอนดอน

ตลอดช่วงเวลายาวนานนั้น ฉลามมีการเปลี่ยนแปลงและแตกออกเป็นหลายสายพันธุ์ ฉลามขาว ฉลามวาฬ หรือฉลามที่เราเห็นในทะเลวันนี้จึงไม่ใช่ฉลามชนิดเดียวกับเจ้าของเกล็ดโบราณชิ้นนั้น

ปลาซีลาแคนท์: เคยรู้จักจากฟอสซิลก่อนพบตัวเป็น ๆ

ปลาซีลาแคนท์เป็นปลาครีบเป็นพู มีซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์ในกลุ่มนี้อายุตั้งแต่ประมาณ 409 ล้านปี นักวิทยาศาสตร์เคยรู้จักมันจากซากโบราณ จนกระทั่งมีการจับปลาซีลาแคนท์ที่ยังมีชีวิตได้ในช่วงทศวรรษ 1930

การค้นพบครั้งนั้นไม่ได้หมายความว่าฟอสซิลทุกตัวเป็นปลาเดียวกับที่พบภายหลัง แต่แสดงให้เห็นว่าสัตว์อีกสายหนึ่งในกลุ่มซีลาแคนท์ยังมีชีวิตสืบต่อมาจนถึงยุคปัจจุบัน

คำว่า “อยู่มาหลายร้อยล้านปี” จึงต้องดูว่าพูดถึงระดับไหน อาจหมายถึงสัตว์กลุ่มใหญ่ ญาติร่วมสายวิวัฒนาการ หรือชนิดที่เฉพาะเจาะจง ยิ่งเป็นตัวเลขเก่าแก่มาก ก็มักไม่ได้หมายความว่าสัตว์ชนิดปัจจุบันมีอายุเท่ากัน

แม้บางกลุ่มจะถูกเรียกว่า “ซากดึกดำบรรพ์มีชีวิต” แต่พวกมันยังสืบพันธุ์และวิวัฒนาการผ่านรุ่นลูกหลานมาโดยตลอด สิ่งที่ซากบอกเราได้คือ สัตว์บางกลุ่มมีประวัติยาวนานอย่างน่าทึ่ง และยังมีญาติให้เราเห็นอยู่ในโลกทุกวันนี้