เหรียญบาทเสื่อมสภาพแล้วต้องทำอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยเทเหรียญจากกระปุกออกมาแล้วเจอเหรียญที่ดำคล้ำ บางเหรียญมีรอยบุบ บางเหรียญเก่าเสียจนมองลายแทบไม่ออกไหมครับ พอหยิบไปจ่ายเงินก็เริ่มไม่แน่ใจว่าแบบนี้ร้านค้าจะรับหรือเปล่า และถ้าใช้ไม่ได้แล้วต้องทิ้งเลยไหม

เหรียญเก่าหรือสีคล้ำไม่ได้แปลว่าใช้ไม่ได้ทุกเหรียญ แต่ถ้าเหรียญชำรุดเข้าหลักเกณฑ์ตามกฎหมาย ก็สามารถนำไปให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเพื่อขอแลกคืนได้ ส่วนจะได้เต็มราคาหรือครึ่งราคา ขึ้นอยู่กับลักษณะความเสียหายและผลการตรวจสอบ

เหรียญแค่เก่า กับเหรียญชำรุด ต่างกันอย่างไร

เหรียญที่ผ่านการใช้งานมานานอาจมีสีคล้ำหรือมีรอยขีดข่วนตามปกติ สีที่เปลี่ยนไปเพียงอย่างเดียวจึงยังบอกไม่ได้ว่าเหรียญนั้นเป็นเหรียญชำรุดตามกฎหมายหรือไม่

ส่วนเหรียญที่เสียหายชัดเจน เช่น ถูกตัด ถูกเจาะ บิดงอ เสียรูป หรือลวดลายลบเลือน รวมถึงเหรียญที่สึกหรอจากการใช้งานจนน้ำหนักลดลงเกินเกณฑ์ที่กำหนด อาจเข้าข่ายเหรียญกษาปณ์ชำรุด ซึ่งไม่สามารถใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย

หากดูด้วยตาแล้วไม่แน่ใจ เก็บเหรียญไว้ตามสภาพเดิมและนำไปให้เจ้าหน้าที่ตรวจจะชัดเจนที่สุด ไม่จำเป็นต้องพยายามขัดหรือดัดเหรียญให้กลับมาสวยก่อน

แลกคืนได้เท่าไร

กรมธนารักษ์อธิบายหลักเกณฑ์สำหรับเหรียญชำรุดไว้ต่างกันตามลักษณะความเสียหาย ดังนี้

• สึกหรอตามธรรมดาจากการใช้งาน จนน้ำหนักลดลงเกินเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด มีหลักเกณฑ์ให้รับแลกเต็มราคาหน้าเหรียญ เช่น เหรียญ 1 บาท ได้ 1 บาท เมื่อเจ้าหน้าที่ตรวจแล้วเข้าเกณฑ์

• ชำรุดจากการถูกกระทำหรือเสียหายอย่างเห็นได้ชัด เช่น ถูกตัด เจาะ หรือบิดงอ อาจแลกได้ครึ่งราคาหน้าเหรียญ หากผ่านเงื่อนไขที่กำหนด ตัวอย่างเช่น เหรียญ 1 บาท อาจแลกได้ 50 สตางค์

• เสียหายจนไม่ผ่านเงื่อนไข อาจแลกคืนไม่ได้ เช่น มองไม่ออกว่าเป็นเหรียญกษาปณ์ชนิดราคาใด หรือส่วนที่เหลือไม่เข้าเกณฑ์ที่กำหนด

หลักเกณฑ์ข้างต้นมีข้อยกเว้นสำหรับเหรียญกษาปณ์ทองคำ เหรียญเงิน และเหรียญขัดเงา จึงไม่ควรนำไปเทียบกับเหรียญบาทที่ใช้หมุนเวียนทั่วไปโดยตรง

สำหรับเหรียญที่ขอแลกครึ่งราคา เจ้าหน้าที่ต้องมองเห็นลวดลายด้านใดด้านหนึ่งพอที่จะทราบว่าเป็นเหรียญกษาปณ์ชนิดราคาใด และจะพิจารณาร่องรอยการเจาะ การตัด และน้ำหนักที่เหลือตามเกณฑ์ด้วย ดังนั้นเหรียญที่แหว่งหรือมีรูไม่ได้หมายความว่าจะแลกไม่ได้เสมอไป ต้องดูสภาพจริงเป็นเหรียญ ๆ

ต้องนำไปติดต่อที่ไหน

ข้อมูลของกรมธนารักษ์ระบุช่องทางรับแลกไว้ เช่น สำนักบริหารเงินตรา กรมธนารักษ์ ถนนจักรพงษ์ กรุงเทพฯ และสำนักงานคลังจังหวัด รวมถึงจุดบริการในบางพื้นที่ ควรโทรสอบถามหน่วยงานที่สะดวกก่อนเดินทางเพื่อยืนยันสถานที่ วันเวลา และเอกสารที่ต้องใช้

อีกทางหนึ่งคือสอบถามธนาคารออมสินสาขาที่สะดวก คู่มือของกรมธนารักษ์ระบุว่า หากเจ้าหน้าที่ธนาคารไม่สามารถวินิจฉัยประเภทเหรียญชำรุดได้ อาจรับคำร้องและส่งเหรียญให้กรมธนารักษ์ตรวจพิสูจน์ จึงควรโทรถามสาขาล่วงหน้าว่ารับดำเนินการอย่างไร

ก่อนนำไปแลก ลองแยกเหรียญตามชนิดราคาและแยกเหรียญที่เสียหายออกจากเหรียญสภาพปกติ ใส่ถุงหรือภาชนะให้เรียบร้อย ถ้ามีจำนวนมากให้แจ้งเจ้าหน้าที่ก่อน จะช่วยให้เตรียมการตรวจนับได้สะดวกขึ้น

เหรียญในกระปุกที่ดูเก่าจึงยังไม่จำเป็นต้องทิ้ง ลองแยกดูสภาพก่อน หากชำรุดจนไม่มั่นใจ ให้นำไปขอคำวินิจฉัยจากจุดรับแลก เพราะราคาที่ได้รับขึ้นอยู่กับสภาพและหลักเกณฑ์ที่เจ้าหน้าที่ตรวจจริง