AOSIS ย้ำความเป็นธรรมทางภูมิอากาศ เพราะภาระไม่เท่ากัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

AOSIS ซึ่งเป็นพันธมิตรของรัฐเกาะขนาดเล็ก ยก “ความเป็นธรรมทางภูมิอากาศ” เพราะภาระมีหลายด้านไม่เท่ากัน ทั้งการปล่อยก๊าซในอดีต ความเสี่ยงจากผลกระทบ และทรัพยากรที่ใช้รับมือ คำปรารภของอนุสัญญา UNFCCC ปี 1992 ระบุว่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในอดีตและปัจจุบันส่วนใหญ่มาจากประเทศพัฒนาแล้ว พร้อมยอมรับว่ารัฐเกาะขนาดเล็กและพื้นที่ลุ่มต่ำเปราะบางเป็นพิเศษ นี่เป็นกรอบที่ภาคีบันทึกไว้ร่วมกัน ไม่ใช่ตารางจัดอันดับการปล่อยของแต่ละประเทศ

ข้อ 3 ของอนุสัญญาจึงวางหลัก ความรับผิดชอบร่วมกัน แต่แตกต่างตามความรับผิดและขีดความสามารถ พร้อมระบุว่าประเทศพัฒนาแล้วควรเป็นผู้นำ ทุกประเทศมีส่วนปกป้องสภาพภูมิอากาศ แต่ประวัติการปล่อย ฐานะ และกำลังรับมือของแต่ละประเทศต่างกัน หลักนี้จึงเป็นเหตุผลให้การเจรจาถกทั้งการลดก๊าซและความช่วยเหลือควบคู่กัน

AOSIS ยกความเสี่ยงที่เกิดกับชุมชนและเศรษฐกิจของสมาชิกขึ้นมาในเวทีเจรจา แถลงการณ์ร่วมของ AOSIS เดือนมิถุนายน 2026 ซึ่งปาเลาส่งในนามสมาชิก 39 ประเทศ กล่าวถึงพายุรุนแรง การกัดเซาะชายฝั่ง ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น และความร้อนจัด พร้อมเรียกร้องให้ประเทศพัฒนาแล้วและผู้ปล่อยรายใหญ่แสดงภาวะผู้นำ นี่คือจุดยืนของกลุ่ม ไม่ใช่คำกล่าวว่าประเทศเกาะทุกแห่งเผชิญภัยหรือเสนอทางออกแบบเดียวกัน

ข้อมูลวิทยาศาสตร์ช่วยอธิบายว่าความเสี่ยงไม่ใช่เพียงถ้อยคำทางการเมือง ข่าวเผยแพร่ของ WMO วันที่ 7 กรกฎาคม 2026 ซึ่งสรุปผลรายงาน State of the Climate in the South-West Pacific 2025 ระบุว่าระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นคุกคามชุมชนชายฝั่งและรัฐเกาะพื้นที่ต่ำในแปซิฟิกตะวันตกเฉียงใต้ ขอบเขตรายงานนี้ครอบคลุมภูมิภาคดังกล่าว จึงไม่ควรนำไปแทนสถานการณ์ของเกาะทุกแห่งทั่วโลก

เงินทุนภูมิอากาศเป็นส่วนหนึ่งของการเจรจาเรื่องความเป็นธรรม ความตกลงปารีสข้อ 9 กำหนดให้ประเทศพัฒนาแล้วจัดทรัพยากรช่วยประเทศกำลังพัฒนาทั้งด้านลดการปล่อยและปรับตัว พร้อมให้คำนึงถึงความต้องการของประเทศเปราะบาง รวมถึงรัฐกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็ก ประเทศอื่นได้รับการสนับสนุนให้ร่วมโดยสมัครใจ UNFCCC อธิบายว่าเงินทุนนี้มุ่งช่วยทั้งการลดก๊าซและการเตรียมรับผลกระทบ การพูดถึงความเป็นธรรมจึงครอบคลุมว่าเงินและการสนับสนุนจะเข้าถึงผู้ที่ต้องปรับตัวอย่างไร

คำนำของความตกลงปารีสกล่าวถึงความสำคัญของแนวคิด “ความเป็นธรรมทางภูมิอากาศ” สำหรับบางฝ่าย ถ้อยคำนี้ไม่ใช่นิยามเดียวที่ทุกประเทศต้องใช้เหมือนกัน แต่สะท้อนว่าภาระการปล่อย ความเปราะบาง และกำลังจ่ายเป็นประเด็นที่หลายฝ่ายนำมาพิจารณาร่วมกัน ส่วนข้อเรียกร้องเฉพาะต้องดูตามจุดยืนของประเทศหรือกลุ่มที่เสนอ

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th