29 ตุลาคม 1956 อิสราเอลบุกไซนาย: แผนลับอังกฤษ-ฝรั่งเศสยกระดับวิกฤตสุเอซเป็นสงครามอย่างไร?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ

อียิปต์ประกาศให้บริษัทคลองสุเอซเป็นของรัฐเมื่อ 26 กรกฎาคม 1956 ก่อนอิสราเอลบุกคาบสมุทรไซนายวันที่ 29 ตุลาคม เอกสารประวัติศาสตร์ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ ระบุว่าอังกฤษและฝรั่งเศสหารือลับกับอิสราเอล และวางการบุกไว้ก่อนคำขาดกับการส่งทหารเข้าสู่เขตคลอง

ประธานาธิบดีกามาล อับเดล นัสเซอร์ประกาศโอนบริษัทคลองสุเอซเป็นของรัฐ บริษัทนี้เป็นกิจการร่วมของอังกฤษและฝรั่งเศสที่ดำเนินงานคลองมาตั้งแต่เปิดใช้ในปี 1869 นัสเซอร์เสนอจ่ายค่าชดเชยเต็มจำนวน แต่รัฐบาลอังกฤษกับฝรั่งเศสไม่พอใจและกังวลว่าอิทธิพลของตนในภูมิภาคจะลดลง สหรัฐฯ พยายามไกล่เกลี่ยในเดือนกันยายน แต่ข้อเสนอของวอชิงตันไม่ได้รับการสนับสนุนเต็มที่จากฝ่ายคู่ขัดแย้ง

หมายเหตุในชุดเอกสาร FRUS ของกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐฯ สรุปคำบอกเล่าของผู้ร่วมประชุมหลายคนว่า ตัวแทนอังกฤษ ฝรั่งเศส และอิสราเอลลงนามเอกสารลับที่เมืองแซฟวร์เมื่อ 24 ตุลาคม แผนกำหนดให้อิสราเอลบุกไซนายวันที่ 29 ตุลาคมและมุ่งไปถึงเขตคลองในวันถัดมา จากนั้นอังกฤษกับฝรั่งเศสจะยื่นคำขาดให้ทั้งสองฝ่ายถอนกำลังห่างคลอง 10 ไมล์ และให้อียิปต์ยอมรับการเข้ายึดจุดสำคัญในเขตคลองชั่วคราว หากอียิปต์ปฏิเสธ ทั้งสองประเทศจะเริ่มปฏิบัติการทางทหารในเช้าวันที่ 31 ตุลาคม

อังกฤษกับฝรั่งเศสยื่นคำขาดจริงเมื่อ 30 ตุลาคม โดยสั่งให้อียิปต์และอิสราเอลหยุดรบและถอนกำลังจากคลอง 10 ไมล์ พร้อมขอให้อียิปต์ยอมให้กองกำลังของตนเข้าประจำที่พอร์ตซาอิด อิสไมเลีย และสุเอซ สองชาติให้เวลา 12 ชั่วโมงถึง 06.30 น. ตามเวลาไคโรของวันที่ 31 ตุลาคม โดยอธิบายว่าต้องการแยกคู่สงครามและคุ้มครองการเดินเรือ เมื่อเส้นตายผ่านไป อังกฤษและฝรั่งเศสเริ่มใช้กำลังทางทหารและยกพลขึ้นบกในเขตคลองไม่กี่วันต่อมา

FRUS บันทึกด้วยว่าเซลวิน ลอยด์ รัฐมนตรีต่างประเทศอังกฤษในเวลานั้นปฏิเสธภายหลังว่าการประชุมที่แซฟวร์เป็นการสมรู้ร่วมคิด เขาเรียกเอกสารนั้นว่าบันทึกการหารือ ไม่ใช่พิธีสาร การเล่าเรื่องจึงควรแยกแผนตามคำบอกเล่าของผู้ร่วมประชุมออกจากคำอธิบายที่อังกฤษใช้ต่อสาธารณะเมื่อยื่นคำขาด

สมัชชาใหญ่สหประชาชาติเรียกร้องให้หยุดยิงและถอนกำลังในมติ 997 วันที่ 2 พฤศจิกายน จากนั้นมติ 998 ขอให้เลขาธิการจัดทำแผนกองกำลังฉุกเฉิน มติ 1000 ตั้งกองบัญชาการ และมติ 1001 รับรองแนวทางจัดตั้งกองกำลัง UNEF I ในช่วงวันที่ 4–7 พฤศจิกายน เอกสารสหรัฐฯ บันทึกว่าในวันที่ 6 พฤศจิกายน ประธานาธิบดีดไวต์ ไอเซนฮาวร์กดดันนายกรัฐมนตรีแอนโทนี อีเดนให้รับการหยุดยิงโดยไม่มีเงื่อนไข อีเดนตอบว่าอังกฤษจะหยุดยิงในคืนนั้น

การหยุดยิงกับภารกิจของ UNEF I เป็นคนละขั้น ข้อตกลงหยุดยิงทำให้การยิงยุติ ส่วนกองกำลังฉุกเฉินแห่งสหประชาชาติเข้ามาควบคุมการถอนทหารและทำหน้าที่เป็นแนวกันชนระหว่างอียิปต์กับอิสราเอล กองทัพอังกฤษและฝรั่งเศสออกจากเขตคลองภายใน 22 ธันวาคม 1956 ส่วนอิสราเอลถอนกำลังเสร็จวันที่ 8 มีนาคม 1957 UNEF ประจำอยู่ในอียิปต์โดยได้รับความยินยอมจากรัฐบาลอียิปต์

ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th