บัตรประจำตัวประชาชนใบแรกเริ่มต้นใช้ตั้งแต่เมื่อไร

คำตอบคือ บัตรประจำตัวประชาชนใบแรกของประเทศไทยเริ่มใช้ในปี พ.ศ. 2486 ส่วนค่าธรรมเนียมการทำบัตรในยุคแรกนั้น มีข้อมูลระบุว่า การเปลี่ยนบัตรเมื่อหมดอายุมีค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25 สตางค์ อย่างไรก็ตาม ต้องแยกให้ชัดเจนระหว่างค่าธรรมเนียมการทำบัตรครั้งแรกกับค่าธรรมเนียมการเปลี่ยนบัตร เพราะเป็นคนละกรณีกัน

ต่อไปนี้เป็นรายงานประวัติความเป็นมาของบัตรประชาชนไทย พร้อมรายละเอียดรูปแบบบัตรในแต่ละยุค และแหล่งข้อมูลสำหรับศึกษาเพิ่มเติมครับ

ประวัติบัตรประจำตัวประชาชนใบแรกของประเทศไทย จากบัตรกระดาษในอดีตสู่บัตรประชาชนยุคดิจิทัล

จุดเริ่มต้นของบัตรประชาชนไทย

บัตรประจำตัวประชาชนเป็นเอกสารสำคัญที่คนไทยแทบทุกคนต้องมี เพราะใช้เป็นหลักฐานยืนยันตัวบุคคลในการติดต่อราชการ การสมัครงาน การทำธุรกรรมทางการเงิน การเดินทาง และการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน แต่หลายคนอาจไม่เคยทราบว่า บัตรประชาชนของประเทศไทยเริ่มต้นขึ้นตั้งแต่เมื่อใด ใครเป็นผู้ริเริ่ม และในยุคแรกประชาชนต้องเสียเงินทำบัตรเท่าไหร่

หากย้อนกลับไปในประวัติศาสตร์ จะพบว่าประเทศไทยมีการใช้เอกสารเพื่อรับรองตัวบุคคลมาก่อนที่จะมีบัตรประจำตัวประชาชนอย่างเป็นทางการ โดยในสมัยรัชกาลที่ 5 มีการออกหนังสือเดินทางสำหรับราษฎรตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ. 2457 เอกสารดังกล่าวมีไว้เพื่อรับรองว่าผู้เดินทางเป็นใคร มาจากพื้นที่ใด และสามารถใช้เป็นหลักฐานในการเดินทางไปค้าขายหรือติดต่อกับบุคคลในท้องที่อื่นได้

เอกสารเหล่านี้ถือเป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการด้านการยืนยันตัวบุคคลของประเทศไทย ก่อนที่จะมีการออกกฎหมายเกี่ยวกับบัตรประจำตัวประชาชนโดยเฉพาะในเวลาต่อมา ข้อมูลดังกล่าวปรากฏในเอกสารเรื่องวิวัฒนาการบัตรประจำตัวประชาชนของกรุงเทพมหานคร ซึ่งรวบรวมประวัติการพัฒนาบัตรประชาชนไทยเอาไว้

พ.ศ. 2486 ปีแรกที่ประเทศไทยมีบัตรประชาชน

ปีที่ถือเป็นจุดเริ่มต้นของบัตรประจำตัวประชาชนไทยอย่างเป็นทางการ คือ พ.ศ. 2486 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล รัชกาลที่ 8 ขณะนั้นรัฐบาลมีจอมพล ป. พิบูลสงคราม เป็นนายกรัฐมนตรี

รัฐบาลได้ตราพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พุทธศักราช 2486 ขึ้นเป็นกฎหมายฉบับแรกที่เกี่ยวข้องกับการจัดทำบัตรประจำตัวประชาชนของประเทศไทย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนมีเอกสารสำหรับแสดงตัวตนอย่างเป็นระบบ และช่วยให้เจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบข้อมูลบุคคลได้สะดวกยิ่งขึ้น

อย่างไรก็ตาม การใช้บัตรประชาชนในระยะแรกยังไม่ได้ครอบคลุมประชาชนทั่วประเทศ แต่บังคับใช้เฉพาะประชาชนในจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ซึ่งพื้นที่ทั้งสองแห่งเป็นส่วนหนึ่งของกรุงเทพมหานครในปัจจุบัน

กล่าวได้ว่า พ.ศ. 2486 เป็นปีสำคัญที่ประเทศไทยเริ่มมีระบบบัตรประจำตัวประชาชนตามกฎหมายโดยเฉพาะ และเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาบัตรประชาชนที่คนไทยใช้กันมาจนถึงปัจจุบัน

บัตรประชาชนใบแรกมีลักษณะอย่างไร

บัตรประจำตัวประชาชนรุ่นแรกของไทยมีรูปร่างแตกต่างจากบัตรพลาสติกขนาดเล็กที่เราใช้กันในปัจจุบันอย่างมาก

เอกสารบัตรรุ่นแรกมีลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า พับออกเป็น 4 ตอน คล้ายกับสมุดหรือบัตรยืมหนังสือของห้องสมุด มีทั้งหมด 8 หน้า โดยแต่ละตอนมีขนาดประมาณกว้าง 4 นิ้ว และยาว 3 นิ้ว

บนปกหน้ามีรูปครุฑและข้อความระบุว่าเป็นบัตรประจำตัวประชาชน พร้อมหมายเลขทะเบียนที่ใช้ในการออกบัตร ส่วนภายในประกอบด้วยข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับผู้ถือบัตร เช่น ชื่อตัว ชื่อรอง ชื่อสกุล วันเดือนปีเกิด อายุ รูปถ่าย ลายมือชื่อ และลายพิมพ์นิ้วหัวแม่มือขวา

นอกจากนี้ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับบิดามารดา คู่สมรส ภูมิลำเนา ที่อยู่ และอาชีพของผู้ถือบัตร เพื่อให้เจ้าหน้าที่สามารถตรวจสอบและยืนยันตัวบุคคลได้

บัตรรุ่นแรกยังมีพื้นที่สำหรับเจ้าหน้าที่ใช้บันทึกการเปลี่ยนแปลงข้อมูลต่าง ๆ ของผู้ถือบัตร เช่น การเปลี่ยนชื่อ นามสกุล หรือที่อยู่ จึงมีลักษณะคล้ายเอกสารทะเบียนส่วนบุคคลขนาดเล็ก มากกว่าจะเป็นบัตรพลาสติกแบบที่คุ้นเคยกันในปัจจุบัน

เอกสารประวัติวิวัฒนาการบัตรประจำตัวประชาชนของกรุงเทพมหานครระบุว่า บัตรรุ่นแรกมีพื้นสีฟ้าอมเขียว มีลวดลายตกแต่ง และมีภาพแผนที่ประเทศไทย รวมถึงภาพเรือสุพรรณหงส์และวัดอรุณราชวรารามเป็นองค์ประกอบของบัตร

รายละเอียดเหล่านี้แสดงให้เห็นว่า แม้เทคโนโลยีการจัดทำเอกสารในสมัยนั้นยังไม่ก้าวหน้าเท่าปัจจุบัน แต่ทางราชการก็ให้ความสำคัญกับการออกแบบเอกสารที่มีข้อมูลเฉพาะตัวและมีองค์ประกอบสำหรับใช้ตรวจสอบความถูกต้อง

บัตรประชาชนใบแรกมีราคาเท่าไหร่

คำถามที่หลายคนสนใจคือ ในสมัยที่ประเทศไทยเริ่มใช้บัตรประชาชนครั้งแรก ประชาชนต้องจ่ายเงินทำบัตรกี่บาท

ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ที่รวบรวมไว้ในเอกสารวิวัฒนาการบัตรประจำตัวประชาชนของกรุงเทพมหานครระบุว่า บัตรประชาชนรุ่นแรกมีอายุการใช้งาน 10 ปี เมื่อบัตรหมดอายุ ผู้ถือบัตรต้องยื่นคำร้องขอเปลี่ยนบัตร โดยเสียค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25 สตางค์

จุดนี้จำเป็นต้องทำความเข้าใจให้ถูกต้อง เพราะตัวเลข 25 สตางค์ที่ปรากฏในเอกสารเป็นค่าธรรมเนียมสำหรับการเปลี่ยนบัตรเมื่อหมดอายุ ไม่ใช่หลักฐานยืนยันโดยตรงว่าการทำบัตรครั้งแรกมีค่าใช้จ่ายเท่ากันทุกกรณี

ดังนั้น หากถามว่าบัตรประชาชนใบแรกของประเทศไทยมีราคาเท่าไหร่ คำตอบที่มีหลักฐานรองรับชัดเจนจากเอกสารที่ตรวจสอบได้ คือ ค่าธรรมเนียมการเปลี่ยนบัตรรุ่นแรกเมื่อหมดอายุไม่เกิน 25 สตางค์

ส่วนค่าธรรมเนียมการขอมีบัตรครั้งแรกใน พ.ศ. 2486 นั้น ยังไม่ควรสรุปเป็นตัวเลขแน่นอนโดยไม่มีหลักฐานกฎหมายหรือประกาศค่าธรรมเนียมฉบับเดิมมายืนยัน

หากนำเงิน 25 สตางค์ในอดีตมาเปรียบเทียบกับเงินในปัจจุบัน ก็ต้องคำนึงถึงความแตกต่างของระดับราคาและกำลังซื้อในแต่ละยุคด้วย เพราะเงินจำนวนเท่ากันในช่วงเวลาต่างกันย่อมมีมูลค่าทางเศรษฐกิจไม่เท่ากัน

ใครบ้างที่ต้องมีบัตรประชาชนในยุคแรก

ตามข้อมูลประวัติศาสตร์ บัตรประชาชนรุ่นแรกกำหนดให้บุคคลที่มีอายุตั้งแต่ 16 ปีบริบูรณ์จนถึง 70 ปีบริบูรณ์ต้องมีบัตรตามกฎหมาย และกำหนดให้ยื่นคำร้องภายใน 60 วันนับแต่วันที่ถึงกำหนดต้องมีบัตร

บัตรรุ่นแรกมีอายุใช้งาน 10 ปี ผู้ถือบัตรจึงต้องดำเนินการขอเปลี่ยนบัตรเมื่อครบกำหนด รวมถึงต้องแจ้งแก้ไขข้อมูลเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับรายการในบัตร

ข้อกำหนดเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่ารัฐบาลในยุคนั้นเริ่มวางระบบเอกสารประจำตัวของประชาชนให้มีหลักเกณฑ์ชัดเจนขึ้น ทั้งในด้านอายุผู้มีหน้าที่ต้องทำบัตร การยื่นคำร้อง และการปรับปรุงข้อมูลส่วนบุคคลให้ถูกต้อง

อย่างไรก็ตาม ระบบในยุคแรกยังมีข้อจำกัดหลายประการ โดยเฉพาะการบังคับใช้ที่ครอบคลุมเพียงจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ทำให้ประชาชนในพื้นที่อื่นยังไม่ได้อยู่ภายใต้ระบบบัตรประชาชนแบบเดียวกันทั่วประเทศ

พ.ศ. 2506 จุดเปลี่ยนสำคัญของบัตรประชาชนไทย

เมื่อเวลาผ่านไป ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และการบริหารราชการ บัตรประชาชนรุ่นแรกซึ่งมีลักษณะพับหลายตอนก็เริ่มแสดงข้อจำกัด เพราะมีขนาดใหญ่และไม่สะดวกต่อการพกพาติดตัว

รัฐบาลจึงปรับปรุงกฎหมายและรูปแบบบัตรประจำตัวประชาชน โดยมีการตราพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2505 และเริ่มใช้บัตรประชาชนรุ่นที่สองตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2506

การเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญ เพราะเป็นการขยายระบบบัตรประชาชนให้ใช้กับประชาชนไทยทั่วประเทศ โดยมีกรมการปกครองเป็นหน่วยงานรับผิดชอบในการออกบัตร

บัตรรุ่นที่สองมีรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ขนาดเล็กลง พกพาสะดวกขึ้น และมีข้อมูลผู้ถือบัตรอยู่บนบัตรสองด้าน รูปถ่ายเป็นภาพขาวดำ รายการข้อมูลพิมพ์ด้วยเครื่องพิมพ์ดีดและเคลือบด้วยพลาสติกใส

นอกจากนี้ กฎหมายฉบับใหม่ยังกำหนดอายุผู้มีหน้าที่ต้องทำบัตรไว้ตั้งแต่อายุ 17 ปีบริบูรณ์จนถึง 70 ปีบริบูรณ์ และกำหนดค่าธรรมเนียมการออกบัตรหรือเปลี่ยนบัตรไว้ฉบับละ 5 บาท

เมื่อเปรียบเทียบกับบัตรรุ่นแรก จะเห็นว่ารูปแบบบัตรและหลักเกณฑ์ทางกฎหมายมีการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน ทั้งขนาดของบัตร อายุการใช้งาน และขอบเขตการบังคับใช้

จากบัตรกระดาษสู่บัตรพลาสติกและบัตรอิเล็กทรอนิกส์

หลังจาก พ.ศ. 2506 บัตรประชาชนไทยยังมีการปรับปรุงต่อเนื่อง ทั้งด้านรูปแบบ วัสดุ การพิมพ์ข้อมูล และระบบการจัดเก็บทะเบียนราษฎร

ในช่วงต่อมา มีการพัฒนาบัตรที่มีรูปถ่ายสีและใช้เทคโนโลยีการพิมพ์ที่ทันสมัยขึ้น เพื่อช่วยให้การตรวจสอบข้อมูลทำได้สะดวกและลดปัญหาการปลอมแปลงเอกสาร

เมื่อเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์พัฒนาก้าวหน้า การจัดทำบัตรประชาชนก็เปลี่ยนจากกระบวนการที่ต้องอาศัยการพิมพ์ข้อมูลด้วยเครื่องพิมพ์ดีด มาเป็นการจัดเก็บและเชื่อมโยงข้อมูลด้วยระบบคอมพิวเตอร์

ต่อมา ประเทศไทยได้พัฒนาบัตรประจำตัวประชาชนแบบอเนกประสงค์หรือบัตรที่มีชิปอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งช่วยให้สามารถจัดเก็บข้อมูลและนำไปใช้ในระบบบริการอิเล็กทรอนิกส์ได้มากขึ้น

พัฒนาการเหล่านี้ทำให้บัตรประชาชนไม่ได้เป็นเพียงเอกสารสำหรับแสดงชื่อและรูปถ่ายอีกต่อไป แต่ยังเป็นส่วนสำคัญของระบบทะเบียนราษฎรและการพิสูจน์ตัวตนในการให้บริการต่าง ๆ ของภาครัฐ

อย่างไรก็ตาม แม้รูปแบบบัตรจะเปลี่ยนแปลงไปหลายครั้ง แต่จุดประสงค์หลักยังคงเดิม คือการใช้ยืนยันตัวบุคคลและช่วยให้การติดต่อระหว่างประชาชนกับหน่วยงานต่าง ๆ เป็นไปอย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ

สรุปประวัติบัตรประชาชนใบแรกของประเทศไทย

หากสรุปข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับบัตรประจำตัวประชาชนใบแรกของไทย สามารถเรียบเรียงได้ดังนี้

ประเทศไทยเริ่มใช้บัตรประจำตัวประชาชนตามกฎหมายฉบับแรกใน พ.ศ. 2486 ในสมัยรัชกาลที่ 8 โดยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงครามเป็นผู้ริเริ่มออกกฎหมายดังกล่าว

ในระยะแรก บัตรประชาชนใช้เฉพาะประชาชนในจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี บัตรมีลักษณะเป็นเอกสารพับ 4 ตอน รวม 8 หน้า มีข้อมูลส่วนบุคคล รูปถ่าย ลายมือชื่อ และลายพิมพ์นิ้วหัวแม่มือขวา

บัตรรุ่นแรกมีอายุการใช้งาน 10 ปี และเอกสารประวัติศาสตร์ระบุว่าการเปลี่ยนบัตรเมื่อหมดอายุมีค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25 สตางค์ ส่วนค่าธรรมเนียมการทำบัตรครั้งแรกยังไม่สามารถยืนยันเป็นตัวเลขแน่นอนได้จากหลักฐานที่ตรวจสอบในครั้งนี้

ต่อมาใน พ.ศ. 2506 ประเทศไทยเริ่มใช้บัตรประชาชนรุ่นที่สอง ซึ่งมีขนาดเล็กลงและสามารถพกพาได้สะดวก พร้อมขยายการใช้บัตรให้ครอบคลุมประชาชนทั่วประเทศ

จากเอกสารพับหลายหน้าที่ใช้ในอดีต จนถึงบัตรพลาสติกและบัตรอิเล็กทรอนิกส์ในปัจจุบัน ประวัติของบัตรประชาชนจึงเป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการด้านการบริหารราชการและเทคโนโลยีของประเทศไทย

บัตรประชาชนใบเล็ก ๆ ที่เราใช้กันอยู่ทุกวันนี้ จึงมีประวัติความเป็นมายาวนานกว่า 80 ปี และเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยจากอดีตมาจนถึงปัจจุบันแหล่งข้อมูลอ้างอิง

๑. เอกสารเรื่องวิวัฒนาการบัตรประจำตัวประชาชน — กรุงเทพมหานคร มีข้อมูลเกี่ยวกับบัตรรุ่นแรก พ.ศ. 2486 รูปแบบบัตร อายุการใช้งาน และค่าธรรมเนียมการเปลี่ยนบัตรไม่เกิน 25 สตางค์
[อ่านเอกสารวิวัฒนาการบัตรประจำตัวประชาชน](https://webportal.bangkok.go.th/upload/user/00000057/News/KM/DusitShowCase/02-showcase.pdf?utm_source=chatgpt.com)

๒. วารสารกรมสรรพากร มีบทความเกี่ยวกับประวัติและพัฒนาการของเอกสารยืนยันตัวบุคคลในประเทศไทย
[อ่านวารสารกรมสรรพากร](https://www.rd.go.th/fileadmin/eMagazines/RD_June_2016_internet_single.pdf?utm_source=chatgpt.com)

๓. เอกสารเกี่ยวกับบัตรประจำตัวประชาชนจากรัฐสภา ใช้ประกอบการศึกษาพัฒนาการของบัตรประชาชนไทย
[อ่านเอกสารจากรัฐสภา](https://prt.parliament.go.th/bitstreams/0421b4a2-de42-417d-af49-66bcbe4fa121/download?utm_source=chatgpt.com)

หมายเหตุ: แหล่งข้อมูลที่ระบุค่าธรรมเนียม 25 สตางค์กล่าวถึงการเปลี่ยนบัตรเมื่อหมดอายุ จึงไม่ควรนำไปยืนยันว่าเป็นราคาของการทำบัตรครั้งแรกโดยตรงครับ