เดินเข้าห้องปุ๊บ ลืมทันที! ไขคำตอบสมองเกิดอะไรขึ้น ทำไมจำไม่ได้ว่าตั้งใจมาทำอะไร

ถ้าพูดถึงเหตุการณ์ชวนงงที่หลายคนเคยเจอ คงหนีไม่พ้นการเดินเข้าไปในห้องด้วยความตั้งใจว่าจะหยิบของหรือทำอะไรบางอย่าง แต่พอถึงที่หมายกลับยืนคิดอยู่นาน เพราะจำไม่ได้ว่าตัวเองเดินมาทำไม ทั้งที่เมื่อไม่กี่วินาทีก่อนยังจำได้ชัดเจน ปรากฏการณ์นี้มีคำอธิบายทางจิตวิทยาที่เรียกว่า “Doorway Effect” หรือปรากฏการณ์การลืมเมื่อผ่านประตู ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนสถานที่และการทำงานของความจำในสมอง

นักวิจัยอธิบายว่า สมองของมนุษย์ไม่ได้จดจำทุกสิ่งที่เกิดขึ้นเป็นเรื่องเดียวต่อเนื่องกันทั้งหมด แต่สามารถแบ่งประสบการณ์ออกเป็นเหตุการณ์ต่าง ๆ เมื่อเราเดินจากห้องนั่งเล่นไปยังห้องครัว สมองอาจรับรู้ว่าได้เปลี่ยนจากสถานการณ์หนึ่งไปสู่อีกสถานการณ์หนึ่ง การเปลี่ยนบริบทเช่นนี้อาจทำให้ข้อมูลที่กำลังนึกอยู่เรียกคืนได้ยากขึ้นชั่วคราว โดยเฉพาะเมื่อมีเรื่องอื่นเข้ามารบกวนความสนใจ

งานวิจัยของ Gabriel Radvansky และคณะ ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2011 พบหลักฐานสนับสนุนว่า การเปลี่ยนสถานที่อาจส่งผลต่อความสามารถในการเรียกคืนข้อมูลบางอย่าง อย่างไรก็ตาม งานวิจัยในปี 2021 ที่ตีพิมพ์ในวารสาร BMC Psychology กลับไม่พบผลของประตูต่อการลืมอย่างชัดเจนในหลายการทดลอง และพบว่าผลกระทบบางอย่างปรากฏเมื่อผู้เข้าร่วมต้องรับภาระความจำเพิ่มเติมด้วย จึงกล่าวได้ว่า Doorway Effect เป็นแนวคิดที่มีหลักฐานสนับสนุนบางส่วน แต่ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคนหรือทุกสถานการณ์อย่างแน่นอน

อีกปัจจัยสำคัญคือ “ความจำขณะทำงาน” (Working Memory) ซึ่งเป็นระบบที่ช่วยเก็บข้อมูลไว้ในใจชั่วคราวระหว่างคิดหรือทำกิจกรรม เช่น การจำว่าจะไปหยิบกุญแจ โทรศัพท์ หรือแก้วน้ำ ความจำประเภทนี้มีข้อจำกัด หากระหว่างทางเราหันไปสนใจข้อความในโทรศัพท์ คิดเรื่องงาน หรือกังวลกับปัญหาอื่น เป้าหมายเดิมก็อาจหลุดจากความสนใจได้ง่ายขึ้น เมื่อเดินถึงห้องจึงเกิดอาการนึกไม่ออกว่าแท้จริงแล้วตั้งใจมาทำอะไร

วิธีแก้ไขทำได้ไม่ยาก ก่อนเดินไปห้องอื่นควรบอกตัวเองให้ชัดว่าจะไปทำอะไร เช่น “ไปหยิบกุญแจ” หรือ “ไปเอาแก้วน้ำ” จากนั้นพยายามทำตามเป้าหมายโดยไม่เปลี่ยนความสนใจระหว่างทาง หากไปถึงแล้วลืมจริง ๆ ให้หยุดสักครู่และนึกย้อนถึงสิ่งที่ทำก่อนหน้า หรือกลับไปยังจุดเดิมเพื่อใช้บริบทช่วยกระตุ้นความทรงจำ วิธีเหล่านี้อาจช่วยให้เรียกคืนความตั้งใจได้ง่ายขึ้น แม้จะไม่ได้ผลทุกครั้งก็ตาม

อย่างไรก็ตาม หากหลงลืมบ่อยขึ้นอย่างผิดสังเกต จนกระทบต่อการทำงานหรือชีวิตประจำวัน หรือมีอาการสับสนเรื่องเวลาและสถานที่ร่วมด้วย ควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินอย่างเหมาะสม เพราะการลืมเป็นครั้งคราวไม่ได้หมายความว่ามีโรค แต่ก็ไม่ควรมองข้ามอาการที่เกิดขึ้นต่อเนื่องหรือรุนแรงขึ้น

ครั้งหน้าหากเดินเข้าห้องแล้วนึกไม่ออกว่าตัวเองมาทำอะไร อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเพียงผลจากความสนใจที่เปลี่ยนไปและข้อจำกัดของความจำชั่วคราว เรื่องเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นแทบทุกวันเช่นนี้สะท้อนให้เห็นว่า สมองมนุษย์มีวิธีจัดการข้อมูลที่ซับซ้อนกว่าที่เราคิด และบางครั้งการหยุดตั้งสติเพียงไม่กี่วินาทีก็อาจช่วยให้ความตั้งใจที่หายไปกลับคืนมาได้

แหล่งที่มา

• Radvansky, G. A., Krawietz, S. A. และ Tamplin, A. K. (2011). Walking through Doorways Causes Forgetting: Further Explorations. Quarterly Journal of Experimental Psychology.
• McFadyen, J. และคณะ (2021). Doorways do not always cause forgetting: a multimodal investigation. BMC Psychology. https://doi.org/10.1186/s40359-021-00536-3
• PubMed ฐานข้อมูลบทคัดย่องานวิจัยทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์ชีวภาพ: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21563019/

ขอบคุณที่แวะมาอ่านนะครับ ถ้าชอบก็อย่าลืมกดไลน์ กดแชร์และกดติดตามด้วยนะครับเพื่อที่ท่านจะได้ไม่พลาดข่าวสารต่าง ๆ ที่เป็นประโยชน์และสาระความบันเทิง