ย้อนรอยมหาอุทกภัยจอห์นสทาวน์ปี 1889 (Johnstown Flood): โศกนาฏกรรมเขื่อนแตกที่สะเทือนขวัญที่สุดในประวัติศาสตร์อเมริกา

เมื่อวันที่ 31 พฤษภาคม ค.ศ. 1889 เมืองจอห์นสทาวน์ (Johnstown) รัฐเพนซิลเวเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ต้องเผชิญกับหนึ่งในภัยพิบัติทางธรรมชาติและมนุษย์สร้างขึ้นที่ร้ายแรงที่สุดในประวัติศาสตร์สหรัฐฯ นั่นคือ เหตุการณ์เขื่อนเซาท์ฟอร์กแตก (South Fork Dam Break) หรือที่รู้จักกันในชื่อ Johnstown Flood ซึ่งคร่าชีวิตผู้คนไปมากกว่า 2,209 ศพ และทำลายเมืองทั้งเมืองจนราบเป็นหน้ากลองภายในเวลาเพียงไม่กี่ชั่วโมง

ต้นเหตุแห่งโศกนาฏกรรม: เขื่อนที่ไร้การดูแลและสโมสรคนมหาเศรษฐี

จุดเริ่มต้นของภัยพิบัติครั้งนี้ย้อนกลับไปที่ เขื่อนเซาท์ฟอร์ก ซึ่งกั้นลำน้ำคลับรัน (Club Run) จนเกิดเป็นทะเลสาบโคนีมอห์ (Lake Conemaugh) ตั้งอยู่เหนือน้ำของเมืองจอห์นสทาวน์ขึ้นไปประมาณ 23 กิโลเมตร

เดิมทีเขื่อนแห่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของระบบคลองของรัฐ แต่ต่อมาถูกขายให้แก่กลุ่มมหาเศรษฐีและนักธุรกิจชื่อดังในยุคอุตสาหกรรม (เช่น Andrew Carnegie, Henry Clay Frick) ผู้ก่อตั้ง South Fork Fishing and Hunting Club สโมสรส่วนตัวสุดหรูเพื่อการพักผ่อนของมหาเศรษฐีแห่งเมืองพิตต์สเบิร์ก

ปัญหาของการปรับแต่งเขื่อนผิดหลักวิศวกรรม:

1. ตัดลดความสูงเขื่อน: มีการลดระดับความสูงของคันดินด้านบนลงเพื่อให้ทางเดินรถม้าวิ่งผ่านได้สะดวก

2. ถอดท่อระบายน้ำชั้นล่างออก: มีการถอดท่อระบายน้ำทิ้งสเกลใหญ่ในระดับล่างสุดออกและไม่ได้ทดแทนด้วยระบบที่ดี

3. ติดตะแกรงกั้นปลา: บริเวณทางน้ำล้น (Spillway) มีการติดตั้งตะแกรงเหล็กเพื่อป้องกันไม่ให้ปลาหลุดออกจากทะเลสาบ แต่ผลข้างเคียงคือ เศษไม้และขยะธรรมชาติเข้ามากองอุดตันจนน้ำไม่สามารถระบายได้ทัน

   

วันมหาพายุและวินาทีมวลน้ำทะลัก (31 พฤษภาคม 1889)

ในวันที่ 30-31 พฤษภาคม ค.ศ. 1889 เกิดฝนตกหนักที่สุดในรอบหลายสิบปีทั่วภูมิภาคเพนซิลเวเนีย ปริมาณน้ำฝนพุ่งสูงถึง 6-10 นิ้วภายใน 24 ชั่วโมง มวลน้ำมหาศาลไหลเข้าสู่ทะเลสาบโคนีมอห์จนระดับน้ำพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

แม้วิศวกรประจำสโมสรจะพยายามขุดช่องระบายน้ำเพิ่มและขจัดสิ่งอุดตัน แต่ก็ไม่ทันการณ์ ในที่สุด เมื่อเวลาประมาณ 15:10 น. ของวันที่ 31 พฤษภาคม คันดินของเขื่อนเซาท์ฟอร์กก็พังทลายลง!

น้ำปริมาณกว่า 20 ล้านตัน (เปรียบเทียบได้กับปริมาณน้ำไหลผ่านน้ำตกไนแองการาในเวลาหลายนาที) ทะลักออกจากเขื่อนด้วยความเร็วสูงกว่า 64 กิโลเมตรต่อชั่วโมง คลื่นน้ำความสูงกว่า 10-12 เมตร พัดเอาต้นไม้ บ้านเรือน ซากสิ่งก่อสร้าง สะพาน และกวาดทุกอย่างที่ขวางหน้าลงสู่หุบเขา มุ่งตรงเข้าสู่เมืองจอห์นสทาวน์

หายนะในเมืองจอห์นสทาวน์ และเพลิงไหม้ที่สะพานเหล็ก

มวลน้ำมหาศาลพุ่งเข้าถล่มเมืองจอห์นสทาวน์โดยที่ชาวเมืองส่วนใหญ่ไม่มีโอกาสได้ตั้งตัว บ้านเรือนไม้หลายพันหลังถูกคลื่นยักษ์บดขยี้แหลกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย

ไฮไลต์ความน่าสะพรึงกลัวเกิดขึ้นที่ สะพานรถไฟเหล็ก Stone Bridge ทางตอนล่างของเมือง ซากบ้านเรือน คราบน้ำมัน ต้นไม้ และร่างของผู้คนถูกมวลน้ำพัดมากองทับซ้อนกันสูงถึง 9 เมตร อัดแน่นจนกลายเป็นเขื่อนชั่วคราวติดกับสะพาน จากนั้นคราบน้ำมันและสารเคมีที่ลอยมากับน้ำได้เกิดติดไฟขึ้นมา ทำให้เกิด ไฟใหม้ใหญ่กลางมวลน้ำ ทับถมผู้คนที่ติดอยู่ใต้ซากไม้อย่างน่าอนาถ มีผู้เสียชีวิตจากเหตุไฟไหม้กลางน้ำนี้เป็นจำนวนมาก

สรุปความเสียหายและผลกระทบหลังจากเหตุการณ์

• ผู้เสียชีวิต: สูงถึง 2,209 คน (รวมถึงเด็กเล็กมากกว่า 395 คน และมีครอบครัวที่เสียชีวิตยกครัวถึง 99 ครอบครัว)

• มูลค่าความเสียหาย: ในสมัยนั้นประเมินไว้มากกว่า 17 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (คิดเป็นมูลค่ามหาศาลหลักพันล้านดอลลาร์ในปัจจุบัน)

• บ้านเรือนพังทลาย: กว่า 1,600 หลังถูกทำลายราบเป็นหน้ากลอง

จุดเริ่มต้นของกาชาดอเมริกัน (American Red Cross)

เหตุการณ์นี้เป็นภารกิจบรรเทาสาธารณภัยขนาดใหญ่ครั้งแรกของ คลารา บาร์ตัน (Clara Barton) ผู้ก่อตั้งสภากาชาดอเมริกัน เธอและทีมงานได้เดินทางมาตั้งศูนย์ช่วยเหลือ จัดหาที่พัก อาหาร และการดูแลทางแพทย์แก่ผู้รอดชีวิตนานหลายเดือน ส่งผลให้สภากาชาดกลายเป็นองค์กรบรรเทาสาธารณภัยหลักของสหรัฐฯ มาจนถึงปัจจุบัน

ประเด็นทางกฎหมายและการเปลี่ยนแปลงทางสังคม

แม้ชาวเมืองจะพยายามฟ้องร้องสมาชิกสโมสร South Fork Fishing and Hunting Club แต่ในยุคนั้น กฎหมายสหรัฐฯ กำหนดให้ผู้ฟ้องต้องพิสูจน์ความประมาทเลินเล่ออย่างชัดเจน ศาลจึงตัดสินให้เหตุการณ์นี้เป็น "ภัยธรรมชาติสุดวิสัย" (Act of God) ส่งผลให้ไม่มีสมาชิกคนใดต้องรับผิดชอบทางกฎหมายหรือจ่ายค่าชดเชย

ความยุติธรรมที่ไม่เกิดขึ้นในครั้งนั้น นำไปสู่การปฏิรูปกฎหมายความรับผิดชอบของฝ่ายจำเลย (Tort Law) ในอเมริกาอย่างกว้างขวางในเวลาต่อมา เพื่อไม่ให้กลุ่มทุนหรือมหาเศรษฐีหลีกเลี่ยงความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดกับสาธารณชนได้อีก

บทสรุป

อุทกภัยเมืองจอห์นสทาวน์ ค.ศ. 1889 ถือเป็นบทเรียนราคาแพงในประวัติศาสตร์ที่เตือนใจให้เห็นถึงความประมาทของการบริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐาน และผลกระทบอันร้ายแรงจากการเมินเฉยต่อความปลอดภัยของสาธารณชน ปัจจุบัน พื้นที่บริเวณเขื่อนเซาท์ฟอร์กได้รับการอนุรักษ์เป็น Johnstown Flood National Memorial เพื่อรำลึกถึงผู้สูญเสียทุกคนในเหตุการณ์ครั้งนั้น