เรียนมหาวิทยาลัย 4 ปี ได้ใช้จริงกี่เปอร์เซ็นต์ เปิดข้อมูล 56% ของแรงงานไทยที่เรียนมาไม่ตรงกับงาน

• ไม่มีตัวเลขมาตรฐานที่บอกได้ว่าความรู้จากมหาวิทยาลัยถูกนำไปใช้จริงกี่เปอร์เซ็นต์ เพราะแต่ละอาชีพใช้ความรู้แตกต่างกัน

• รายงานการพัฒนาทุนมนุษย์ในประเทศไทยพบว่า แรงงานไทยประมาณ 56% มีสาขาวิชาที่เรียนไม่สอดคล้องกับลักษณะอาชีพที่ทำ

• ความรู้ที่ไม่ได้ใช้ตรงสายอาจยังมีคุณค่า หากกลายเป็นทักษะการคิด วิเคราะห์ สื่อสาร และแก้ปัญหา

ความทรงจำในห้องเรียนที่ไม่ค่อยได้กลับมาใช้

เคยเป็นไหม ตอนเรียนมหาวิทยาลัยต้องอ่านหนังสือสอบเป็นร้อยหน้า ท่องสูตร คำนวณตัวเลข ทำรายงาน และอดนอนเพื่อให้ผ่านแต่ละวิชา แต่เมื่อเรียนจบและเข้าสู่ชีวิตการทำงาน กลับพบว่าเนื้อหาหลายอย่างแทบไม่ได้หยิบมาใช้อีกเลย

บางคนเรียนบัญชีแต่ทำงานขาย บางคนเรียนวิศวกรรมแต่กลายเป็นผู้จัดการ บางคนจบมนุษยศาสตร์แต่ทำงานด้านธุรกิจหรือสื่อสารองค์กร

คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าเรียนมาแล้วจำได้กี่วิชา แต่คือสิ่งที่มหาวิทยาลัยสอนมาตลอดหลายปี ถูกนำไปใช้ในชีวิตจริงมากน้อยแค่ไหน

ตัวเลข 56% สะท้อนอะไรเกี่ยวกับแรงงานไทย

รายงาน Human Capital Development in Thailand ซึ่งจัดทำโดย UNICEF ร่วมกับหน่วยงานด้านการวิจัยและนโยบายของไทย เผยแพร่ในปี 2025 มีการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสาขาวิชาที่เรียนกับอาชีพที่ทำจริง

ข้อมูลจากการสำรวจแรงงานปี 2022 พบว่า แรงงานไทยประมาณ 56% ในกลุ่มผู้สำเร็จการศึกษาระดับอาชีวศึกษาตอนปลายขึ้นไป มีสาขาวิชาที่เรียนไม่สอดคล้องกับลักษณะอาชีพที่ทำ

ตัวเลขนี้สูงกว่าค่าเฉลี่ย OECD ซึ่งอยู่ที่ประมาณ 38% ในรายงานทักษะผู้ใหญ่ปี 2024

อย่างไรก็ตาม ต้องทำความเข้าใจให้ตรงกันว่า 56% ไม่ได้หมายความว่าความรู้ที่เรียนมาสูญเปล่า 56% แต่เป็นตัวชี้วัดความไม่ตรงกันระหว่างสาขาวิชากับอาชีพที่ทำอยู่

ข้อสังเกตที่น่าสนใจคือ คนที่เรียนไม่ตรงสายอาจยังนำความรู้เดิมไปใช้ในรูปแบบอื่น เพียงแต่ไม่ได้ทำงานในตำแหน่งที่ตรงกับชื่อสาขาวิชาเท่านั้น

4 รูปแบบของความรู้ที่เรียนมาและได้ใช้จริง

1. ความรู้เฉพาะทางที่ใช้ตรงกับอาชีพ

กลุ่มนี้เห็นภาพชัดที่สุด เช่น คนเรียนแพทยศาสตร์ทำงานด้านการแพทย์ คนเรียนบัญชีทำงานบัญชี หรือวิศวกรนำความรู้ด้านวิศวกรรมไปใช้ในโครงการจริง ความรู้จากห้องเรียนมีความสัมพันธ์โดยตรงกับงานที่รับผิดชอบ

2. ความรู้ที่ไม่ได้ใช้ตรงสาย แต่ต่อยอดได้

คนเรียนภาษาอาจไม่ได้เป็นครูหรือนักแปล แต่ทักษะการสื่อสารยังช่วยในการทำงานธุรกิจ คนเรียนสังคมศาสตร์อาจทำงานบริหาร แต่ความเข้าใจพฤติกรรมมนุษย์ยังมีประโยชน์ในการทำงานกับผู้คน

รายงานของ UNICEF ยังแสดงให้เห็นว่า ผู้จบมนุษยศาสตร์ที่ไม่ได้ทำงานตรงสาขาจำนวนมากกระจายไปทำงานด้านธุรกิจและการบริหาร

3. ทักษะที่ได้จากการเรียนมากกว่าเนื้อหาในตำรา

การทำรายงานกลุ่ม การนำเสนองาน การค้นคว้า และการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า อาจเป็นสิ่งที่นักศึกษามองข้าม แต่กลับเป็นทักษะที่ต้องใช้ซ้ำเมื่อเข้าสู่โลกการทำงาน

4. ความรู้ที่เปลี่ยนไปตามเวลา

เทคโนโลยี โปรแกรม และเครื่องมือในการทำงานเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา สิ่งที่เคยเรียนเมื่อหลายปีก่อนอาจไม่ใช่วิธีที่องค์กรใช้ในปัจจุบัน คนทำงานจึงต้องเรียนรู้เพิ่มเติม แม้จะจบมหาวิทยาลัยมาแล้วก็ตาม

นายจ้างต้องการอะไรจากบัณฑิตจบใหม่

ข้อมูลจาก National Association of Colleges and Employers หรือ NACE ในสหรัฐอเมริกา จากการสำรวจ Job Outlook 2025 พบว่า นายจ้าง 96.1% ให้ความสำคัญกับทักษะการคิดวิเคราะห์ของบัณฑิตใหม่ แต่มีเพียง 55.9% ที่ประเมินว่าบัณฑิตมีความสามารถด้านนี้ในระดับดีมากหรือดีเยี่ยม

ด้านการสื่อสารก็มีช่องว่างเช่นกัน นายจ้าง 96.1% มองว่าเป็นทักษะสำคัญ แต่มีเพียง 53.5% ที่ประเมินว่าบัณฑิตใหม่มีความสามารถในระดับดังกล่าว

ข้อมูลนี้ไม่ได้หมายความว่าบัณฑิตไทยมีทักษะเท่ากับบัณฑิตอเมริกัน แต่ช่วยสะท้อนประเด็นสำคัญว่า การมีความรู้ทางวิชาการเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอต่อการทำงานจริง

[

มหาวิทยาลัยควรสอนอะไรให้มากกว่านี้

ประเด็นนี้ไม่ได้หมายความว่ามหาวิทยาลัยควรเลิกสอนทฤษฎีแล้วเปลี่ยนทุกวิชาให้เป็นการฝึกงาน เพราะความรู้พื้นฐานยังจำเป็นต่อการทำความเข้าใจปัญหาที่ซับซ้อน

สิ่งที่ควรพิจารณาคือการเชื่อมโยงระหว่างเนื้อหาทางวิชาการกับสถานการณ์จริงให้มากขึ้น เช่น โครงงานที่แก้ปัญหาจากภาคธุรกิจ การฝึกงานที่มีคุณภาพ การทำงานร่วมกับคนต่างสาขา และการฝึกใช้เทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับอาชีพ

ในอีกด้านหนึ่ง นักศึกษาเองก็ไม่ควรฝากความหวังทั้งหมดไว้กับหลักสูตร เพราะความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตัวเองและปรับตัวเมื่อเจอสถานการณ์ใหม่ เป็นสิ่งที่ต้องพัฒนาต่อเนื่อง

สุดท้ายแล้ว ความรู้ที่ไม่ได้ใช้ถือว่าสูญเปล่าหรือไม่

การเรียนมหาวิทยาลัยอาจไม่ได้ทำให้เราใช้ทุกวิชาที่เรียนมาในชีวิตการทำงาน แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกวิชาที่ไม่ได้ใช้โดยตรงเป็นการเสียเวลา

บางความรู้อาจถูกลืม บางอย่างถูกแทนที่ด้วยเทคโนโลยีใหม่ และบางอย่างกลายเป็นพื้นฐานที่ช่วยให้เราคิดเป็น ทำงานเป็น และเรียนรู้เรื่องที่ไม่เคยรู้มาก่อน

ดังนั้น การวัดคุณค่าของมหาวิทยาลัยด้วยเปอร์เซ็นต์ความรู้ที่จำได้หรือได้ใช้เพียงอย่างเดียว อาจไม่สะท้อนภาพทั้งหมด

แล้วสำหรับคุณ วิชาที่เคยเรียนในมหาวิทยาลัย มีวิชาไหนที่ได้ใช้จริงในการทำงานมากที่สุด และมีวิชาไหนที่เรียนหนักแทบตาย แต่หลังเรียนจบกลับไม่เคยได้ใช้อีกเลย