เหงื่อออกตอนร้อนกับตอนตื่นเต้นต่างกันอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังวิ่งขึ้นบันไดหรือออกกำลังกายหนัก เสื้ออาจเปียกไปทั้งแผ่น แต่พอถึงคิวต้องพูดต่อหน้าคนจำนวนมาก เหงื่อกลับมักโผล่ที่ฝ่ามือ หน้าผาก และรักแร้เป็นพิเศษ ความรู้สึกคล้ายกัน แต่ระบบที่สั่งให้เหงื่อออกไม่ได้ทำงานด้วยเหตุผลเดียวกัน

ผิวหนังมีต่อมเหงื่อหลัก 2 กลุ่มคือ เอคไครน์ และ อะโพไครน์ ต่างกันทั้งตำแหน่งทางออกและส่วนประกอบของสารคัดหลั่ง จึงมีบทบาทต่อความร้อนและกลิ่นกายไม่เท่ากัน

เหงื่อระบายร้อนมาจากเอคไครน์

ต่อมเอคไครน์กระจายอยู่เกือบทั่วผิวหนัง และมีมากที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า หน้าผาก และรักแร้ ท่อของมันเปิดออกสู่ผิวโดยตรง เหงื่อที่สร้างขึ้นเป็นสารละลายเจือจาง มีน้ำและเกลือแร่เป็นหลัก เมื่อหยดเหงื่อระเหย มันดึงความร้อนออกจากผิวหนัง จึงช่วยลดอุณหภูมิร่างกายขณะอากาศร้อน มีไข้ หรือออกแรง

เหงื่อชนิดนี้โดยทั่วไปไม่มีกลิ่นแรง เพราะมีน้ำเกือบทั้งหมด แม้เสื้อหลังออกกำลังกายจะชุ่มมาก ก็ไม่ได้แปลว่าเหงื่อใหม่ที่เพิ่งออกมามีกลิ่นฉุนเสมอไป กลิ่นอาจเกิดตามมาจากแบคทีเรีย เสื้อผ้าที่อับชื้น อาหารบางชนิด หรือปัจจัยอื่นบนผิวหนัง

กลัวหรือตื่นเต้นก็ใช้เอคไครน์ด้วย

จุดที่มักเข้าใจคลาดเคลื่อนคือ เหงื่อจากความกลัวไม่ได้ออกจากอะโพไครน์เพียงอย่างเดียว เมื่อสมองรับรู้ความเครียด ความตื่นเต้น หรือความกลัว ระบบประสาทซิมพาเทติกจะกระตุ้นการขับเหงื่อได้ โดยตำแหน่งที่เห็นบ่อยคือฝ่ามือ ฝ่าเท้า หน้าผาก และรักแร้ ซึ่งล้วนเป็นบริเวณที่มีต่อมเอคไครน์จำนวนมาก

จึงอธิบายได้ว่าทำไมก่อนจับไมค์ สอบสัมภาษณ์ หรือเจอสถานการณ์กดดัน มือจึงเหนียวและจับของลื่น ทั้งที่ไม่ได้ร้อนหรือออกแรงมากนัก เหงื่ออารมณ์กับเหงื่อออกกำลังกายอาจมาจากต่อมชนิดเดียวกัน แต่ถูกสั่งงานด้วยสัญญาณคนละแบบ: แบบหนึ่งรับมือความร้อน อีกแบบตอบสนองต่อภาวะตื่นตัวของร่างกาย

อะโพไครน์เกี่ยวข้องกับกลิ่นรักแร้

ต่อมอะโพไครน์พบมากที่รักแร้ บริเวณอวัยวะสืบพันธุ์ และรอบหัวนม ท่อของมันเปิดเข้าสู่รูขุมขน ไม่ได้เปิดออกที่ผิวโดยตรงเหมือนเอคไครน์ สารคัดหลั่งมีไขมันและสารอินทรีย์มากกว่า มักเริ่มทำงานชัดเจนหลังเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์

ตัวสารคัดหลั่งของอะโพไครน์ที่เพิ่งออกมา ยังไม่มีกลิ่น กลิ่นรักแร้เกิดเมื่อจุลชีพประจำผิวหนังย่อยสลายสารเหล่านั้นจนเกิดกรดระเหยง่าย จึงไม่ได้แปลว่าใครมีกลิ่นกายเพราะ “เหงื่อสกปรก” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลร่วมของต่อม ผิวหนัง แบคทีเรีย เสื้อผ้า และความชื้นในบริเวณนั้น

สรุปให้ตรงกับร่างกายจริง

เหงื่อจากการออกกำลังกายและอากาศร้อนมีเอคไครน์เป็นกำลังหลักเพื่อระบายความร้อน ส่วนความเครียด ความกลัว และความตื่นเต้นก็กระตุ้นเหงื่อจากเอคไครน์ได้เด่น โดยเฉพาะมือ เท้า หน้าผาก และรักแร้ ขณะเดียวกัน อะโพไครน์ในรักแร้และขาหนีบสร้างสารคัดหลั่งที่เป็นวัตถุดิบให้แบคทีเรียสร้างกลิ่น

การอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อหลังเหงื่อออก และลดความอับชื้นช่วยจัดการกลิ่นได้ หากมีเหงื่อออกมากผิดปกติจนรบกวนชีวิตประจำวัน หรือเหงื่อกลางคืนเกิดใหม่ร่วมกับอาการอื่น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุให้ชัดเจน